Bingöl (Çewlig), een van de meest afgelegen en geïsoleerde steden in Noord-Koerdistan (Bakur), ligt in een naar binnen gekeerd landschap, omringd door hoge bergen in het noorden en oosten. Dit isolement vormt een ernstige belemmering voor zowel de economische ontwikkeling van de stad als haar culturele uitwisselingen. In Bingöl, waar de veeteelt niet wordt ondersteund door alternatieve inkomstenbronnen en de productiemogelijkheden beperkt blijven, versterken werkloosheid en migratie elkaar in een steeds dieper wordende vicieuze cirkel.
Bingöl onderscheidt zich als een van de steden die al lang onderdak biedt aan de patriotten van Noord-Koerdistan en een sterke, diepgewortelde traditie van Koerdisch verzet in zich draagt. De stad, die getuige was van het oprichtingsproces en de beginjaren van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK), staat erom bekend tientallen invloedrijke figuren voor de Koerdische Vrijheidsbeweging te hebben voortgebracht.
Bingöl, waar ook vooraanstaande PKK-kaderleden zoals Mehmet Karasungur en Mehmet Hayri Durmuş zijn opgegroeid, neemt juist vanwege dit historische erfgoed een centrale plaats in onder de doelwitten van het speciale oorlogsbeleid van de Turkse staat.
Dit beleid lijkt, net als in andere steden in Koerdistan, op bredere strategieën die gericht zijn op sociale waarden via drugs, prostitutie, het ronselen van informanten, gokken en georganiseerde criminalisering. In Bingöl is het mogelijk om de realiteit die is gecreëerd door drugs, prostitutie, de vorming van bendes en netwerken van informanten duidelijk te traceren aan de hand van concrete gegevens en lokale bronnen.
Anatomie van een moeras dat onder toezicht van de staat groeit
De drugscrisis in Bingöl is zowel een oorzaak als een gevolg van veel andere sociale problemen in de stad. Vooral in het afgelopen decennium is de leeftijd waarop met drugs wordt begonnen gestaag gedaald, terwijl verslaving zich over vrijwel alle sociale lagen heeft verspreid.
Niets in Koerdistan ontwikkelt zich spontaan. De sterke stijging van het drugsgebruik in de afgelopen jaren, prostitutienetwerken die zich verschuilen achter diverse locaties en sociale statussen, en activiteiten om informanten te werven maken allemaal deel uit van een langetermijnbeleid van de staat dat erop gericht is de jeugd systematisch te corrumperen en te depolitiseren. Feiten ter plaatse ondersteunen deze realiteit eveneens. In Bingöl blijven dealers zich vrij bewegen in de buurt van politiebureaus, terwijl er geen operaties worden uitgevoerd tegen drugspunten, wat een van de duidelijkste tekenen is van het staatsbeleid van “gecontroleerde nalatigheid” op dit gebied.
Patriottische gezinnen in het vizier
De ideologische functie van drugsgebruik bij het vernietigen van de jeugd is om revolutionaire Koerdische jongeren om te vormen tot contrarevolutionaire onderdanen. Een jongere die verstrikt is geraakt in een verslaving wordt niet alleen fysiek, maar ook politiek geneutraliseerd. Een gedrogeerde generatie wordt omgevormd tot een kracht die de legitimiteit van het systeem reproduceert, zowel door haar daden als door haar stilzwijgen.
Net als in andere Koerdische steden zijn in Bingöl vooral gezinnen het doelwit van dit beleid: gezinnen die een prijs hebben betaald in de vrijheidsstrijd van Koerdistan, politiek werk hebben verricht en ook vandaag de dag nog actief zijn. In een stad als Bingöl laat de uitvoering van deze strategie in de praktijk ook zien hoe belangrijk het verzet is dat door gezinnen en lokale gemeenschapsstructuren wordt gevoerd.
Zelfmoord: één dode in elke familie
Een van de hardste realiteiten die Bingöl onderscheidt van andere steden in Noord-Koerdistan is de omvang van de zelfmoorden die al bijna een halve eeuw aanhouden. Deze realiteit beperkt zich niet langer tot geïsoleerde individuele gevallen, maar is uitgegroeid tot een sociale crisis die bijna elk huishouden en elke familie op verschillende manieren treft.
Onder normale omstandigheden zou een kind naar verwachting voor het eerst in aanraking komen met het begrip ‘zelfmoord’ tijdens de middelbare schooljaren. In Bingöl is het onderwerp echter al doorgedrongen tot de basisschoolleeftijd, waarbij kinderen er openlijk onderling over praten, terwijl bijna elke uitgebreide familie de herinnering aan ten minste één zelfmoordgeval met zich meedraagt. Het diepgewortelde en structurele karakter van deze realiteit wordt nog duidelijker wanneer de sociologische dynamiek van de stad wordt onderzocht.
Zelfmoordcijfers stijgen gestaag
Tussen 2000 en 2023 is het aantal geregistreerde zelfmoorden in de stad gestegen van 22 naar 58. Dit komt neer op een toename van ongeveer 2,6 keer in 24 jaar. Het hoogste zelfmoordcijfer dat in Bingöl werd geregistreerd, dateert uit 2014. Met 9,78 per 100.000 inwoners lag dit cijfer ver boven het nationale gemiddelde van Turkije. Wanneer de leeftijdsverdeling wordt bekeken, blijkt de hoogste concentratie van zelfmoordgevallen voor te komen in de leeftijdsgroep van 15 tot 19 jaar. Geregistreerde gevallen onder kinderen van 15 jaar en jonger laten bovendien de ernst van de crisis in de stad zien.
L.Ç., een winkelier in Bingöl die zei dat hij zelfmoordgevallen in de stad al jaren volgt, verklaarde dat het meest recente en opvallende geval betrekking had op een 14-jarig schoolmeisje dat tot zelfmoord werd gedreven. Hij zei dat het incident, waarover in de hele stad veel werd gesproken, officieel werd geregistreerd als een “gerechtelijke zaak”, maar dat het de sociale realiteit achter zelfmoorden in Bingöl opnieuw in het publieke debat bracht.
Prostitutie en bendevorming: onzichtbaar maar diep gevoeld
In Bingöl is prostitutie niet openlijk zichtbaar op straat zoals in Diyarbakır (Amed) of Urfa (Riha), maar neemt het een meer verborgen karakter aan waardoor het moeilijker te detecteren is. In een stad waar de werkgelegenheid voor vrouwen uiterst beperkt is, zei L.Ç. dat bepaalde cafés, massagesalons en netwerken die opereren onder de naam “thuisdiensten” functioneren als verkapte prostitutiemechanismen.
Wat zich in Bingöl afspeelt, is een structuur waarin prostitutienetwerken verweven zijn met activiteiten voor het ronselen van informanten. Vrouwen die tot drugsverslaving zijn gedreven of door economische tegenspoed kwetsbaar zijn geworden, worden door actoren die banden hebben met overheidsinstellingen tot prostitutie gedwongen, terwijl het proces zelf verandert in een mechanisme van chantage en rekrutering.
Een van de meest verfijnde voorbeelden van de methode voor het ronselen van informanten onder het mom van “romantische relaties” was eerder al in de media aan het licht gekomen. Een persoon die geïdentificeerd werd als R.M., actief in het district Lice (Licê) van Diyarbakır, zou mannen in de val hebben gelokt onder het mom van “liefdesrelaties”, de ontmoetingen in het geheim hebben opgenomen en de beelden vervolgens hebben gebruikt om hen te chanteren zodat ze informant zouden worden.
Deze activiteiten, die naar verluidt werden uitgevoerd onder het mom van hulpverlening door de Turkse Rode Halve Maan (Kızılay), bleken te worden aangestuurd en beschermd door overheidsinstanties, terwijl de persoon in kwestie zich herhaaldelijk vrij kon bewegen zonder te worden aangehouden. Lokale bronnen bevestigen ook dat soortgelijke methoden worden gebruikt in en rond Bingöl.
Verborgen bendestructuren
Een van de belangrijkste redenen waarom bendestructuren in Bingöl niet dezelfde zichtbare en gemakkelijk vast te stellen omvang hebben bereikt als in andere steden, is de relatief kleine omvang van de stad en de grote gevoeligheid voor maatschappelijke kritiek. Deze „onzichtbaarheid“ betekent echter niet dat dergelijke structuren niet bestaan. Integendeel, het wijst erop dat bendeactiviteiten in de stad in meer verborgen vormen en vaak onder een politiek mom worden georganiseerd.
Het speciale beleid van de staat in Bingöl: het werven van informanten
In Bingöl vindt het werven van informanten veel eerder plaats en is het gericht op veel hogere politieke doelen in vergelijking met andere steden. De reden hiervoor hangt rechtstreeks samen met het historische karakter van de stad. Bingöl is een stad die nauw verbonden is met de oprichting en vroege organisatie van de PKK. Het doorsnijden van de wortels van de Koerdische vrijheidsbeweging in deze stad is lange tijd een van de strategische doelstellingen van de Turkse staat gebleven.
Er zijn twee primaire bronnen die de wervingsactiviteiten van informanten in Bingöl voeden. De eerste bestaat uit jonge mannen die vanwege economische armoede op zoek zijn naar tijdelijk en onzeker werk. Volgens lokale verhalen worden deze jongeren benaderd met beloften van “kansen bij de staat” in bepaalde kringen en worden ze geleidelijk gedwongen om informatie te delen in ruil voor werk of diensten.
De tweede groep bestaat uit personen uit gezinnen die sympathiseren met de Koerdische vrijheidsbeweging of waarvan naaste familieleden bij de beweging betrokken zijn. Deze personen worden onder druk gezet door middel van bijvoorbeeld drugsverslaving of seksuele chantage, wat niet alleen leidt tot hun persoonlijke instorting, maar er ook toe zorgt dat ze worden ingezet als instrumenten voor het verzamelen van informatie.
Het ronselen van informanten brengt ook de vernietiging van het sociale vertrouwen met zich mee. In een sfeer waarin vragen als “Wie spreekt met wie?”, “Wie gaat waarheen?” en “Wie ontmoet wie?” steeds meer veranderen in paranoïde angsten, wordt de basis voor organisatie en solidariteit ernstig aangetast en ingeperkt.
Dit is precies wat de staat beoogt. Wat zij niet kan bereiken door fysieke vernietiging, probeert zij te bereiken door wantrouwen te zaaien, drugs te verspreiden en mensen tot zelfmoord te drijven.
De werkelijke redenen achter zelfmoordgevallen
In Bingöl bestaan er uiteenlopende opvattingen over de onderliggende oorzaken van de zelfmoordgevallen in de stad. Sommigen beschrijven de situatie als het resultaat van het lot, psychosociale realiteiten, adolescentie, armoede, een gevoel van leegte en de sfeer die wordt gevormd door politieke ontwikkelingen.
Ongetwijfeld spelen sommige van deze factoren inderdaad een rol. Het nalaten om oplossingen voor deze omstandigheden te bieden, of het creëren van de omstandigheden die hiertoe leiden, is echter op zich al een politieke keuze. Tot nu toe is de houding van de staat ten opzichte van Koerdische steden altijd bepaald geweest door een beleid dat vooral gericht is op politiek en veiligheid. In een stad als Bingöl, die een belangrijke plaats inneemt in het Koerdische politieke bewustzijn, is het duidelijk dat deze ontwikkelingen politiek zijn geconstrueerd en deel uitmaken van een systematisch vernietigingsbeleid dat een ideologisch doel dient.
Waarom Bingöl?
Terwijl het aantal zelfmoorden in heel Turkije tussen 2001 en 2022 met een factor 2,25 is toegenomen, blijkt uit gegevens dat de stijging in 23 steden in Noord-Koerdistan tussen 2000 en 2023 een factor 1,99 bedroeg. In Bingöl ligt de stijging echter aanzienlijk hoger dan het algemene beeld, en de relatief kleine omvang van de stad maakt deze realiteit nog opvallender.
Dit roept een cruciale vraag op: “Waarom Bingöl?” Het antwoord kan niet alleen worden verklaard door geografische factoren. Bingöl wordt beschouwd als een van de historische wortels van de Koerdische vrijheidsbeweging. De stad wordt beschreven als een plaats die een cultuur van vrijheid heeft gedragen, vele invloedrijke figuren in de beweging heeft gebracht en diepe sporen van sociaal verzet heeft achtergelaten.
In een poging om de impact van deze historische erfenis te verminderen en te voorkomen dat deze zich herhaalt, voert de staat een meerlagige strategie die tegelijkertijd gebruikmaakt van zelfmoord, drugs, prostitutie en het ronselen van informanten.
De staat zwijgt
Ondanks herhaalde berichtgeving over Bingöl en diverse politieke initiatieven met betrekking tot de stad, is de voortdurende minachting voor deze inspanningen niet louter het gevolg van bureaucratische nalatigheid. Het is een bewust beleid van stilzwijgen. De staat weet wat er in Bingöl gebeurt. Ze weet ook dat de volledige omvang van de situatie aan het licht zou komen als er ooit een onderzoekscommissie zou worden ingesteld, en juist om deze reden blijft ze zwijgen tegenover alle initiatieven.
De weg naar een oplossing
De oplossing voor wat er in Bingöl gebeurt, ligt in het herstellen van de historische band met de stad. Een blijvende, continue en inclusieve politieke en culturele aanwezigheid zou een alternatief kunnen bieden tegen de omstandigheden die mensen naar drugs drijven. De ervaringen uit de periode 2013–2015 hebben deze realiteit duidelijk aangetoond. In die jaren, toen de politieke hoop herleefde en de jeugd meer geïntegreerd raakte in de Koerdische beweging, nam het drugsgebruik merkbaar af.
Zowel in Bingöl als in veel steden in Noord-Koerdistan werd het beleid van speciale oorlogsvoering ontmaskerd en teruggedrongen door de strijd van de Koerdische beweging.
Drugs moeten niet louter worden gezien als een kwestie die alleen met stoffen te maken heeft, maar als een realiteit die verweven is met sociale, economische en politieke ontwikkelingen, en die een veelzijdige aanpak vereist.
Volgend deel: Het drugsimperium van de staatsbendes – IV
Auteur: Rüstem Sincer
