- Noord-Koerdistan
Welke rol kunnen literatuur, taal en intellectuelen spelen bij het tot stand brengen van een democratische vrede? Deze vraag staat centraal tijdens een internationale conferentie die vrijdag in Amed (Tr. Diyarbakır) van start is gegaan. Onder de titel „De rol van literatuur, taal en intellectuelen voor begrip, vrede en gelijkheid“ komen schrijvers, wetenschappers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en politieke partijen bijeen. Centraal in de discussies staan de maatschappelijke verantwoordelijkheid van cultuurmakers, de vrijheid van de Koerdische taal en de vooruitzichten van het proces voor vrede en een democratische samenleving.
Het evenement in de Ali-Emiri-conferentiezaal wordt georganiseerd door de internationale schrijversvereniging PEN, het Koerdische PEN-centrum (PENa Kurd), het stadsbestuur van Amed en de districtsbesturen van Sûr, Bajarê Nû (Yenişehir), Rezan (Bağlar) en Payas (Kayapınar). Het begon met een minuut stilte.
Vrede vereist taalkundige en culturele vrijheid
Bij de opening verklaarde de voorzitter van PENa Kurd, de schrijver Ömer Fidan, dat literatoren verantwoordelijkheid moeten nemen voor het tot stand brengen van een waardige vrede. De conferentie zou moeten bijdragen aan het versterken van de maatschappelijke en culturele dimensie van het vredesproces. Mürüvet Demir van de Raad van Vredesmoeders herinnerde aan de decennialange onderdrukking van de Koerdische taal. „Mensen werden alleen al omdat ze Koerdisch spraken blootgesteld aan onderdrukking en geweld. De huidige mogelijkheden om de taal in het openbaar te gebruiken en verder te ontwikkelen, zijn het resultaat van een lange maatschappelijke strijd.“
Schrijfster Mizgin Ronak vestigde de aandacht op de situatie van gevangen literatoren. Talrijke auteurs zouden nog steeds in Turkse gevangenissen zitten. Hun werken zouden voor het publiek toegankelijk moeten worden gemaakt. De Koerdische literatuur beschikt over een rijk historisch en cultureel erfgoed, waarvan de verdere ontwikkeling ook onder repressieve omstandigheden moet worden voortgezet.
Schrijver Ilhan Sami Çomak, die zelf vele jaren gevangen heeft gezeten, noemde de vrijheid van de moedertaal en de vrijlating van politieke gevangenen essentiële voorwaarden voor een succesvol vredesproces. Hij wees in het bijzonder op mensen die al decennia lang gevangen zitten, evenals op ernstig zieke gevangenen.
Ook de medeburgemeester van de grote stad Amed, Serra Bucak, benadrukte dat vrede zonder taalkundige gelijkheid niet mogelijk is. Alle mensen moeten de vrijheid hebben om in hun moedertaal te spreken, te zingen en literatuur te schrijven.
Literatuur als onderdeel van maatschappelijke verstandhouding
Vervolgens begon het door Diba Keskin gemodereerde panel „Literatuur, taal en universele rechten in vredesprocessen“. De voorzitter van de internationale PEN, Burhan Sönmez, sprak over de verantwoordelijkheid van schrijvers en schrijfsters bij het overwinnen van maatschappelijke conflicten. „Schrijvers uit verschillende landen kunnen bijdragen aan het ontwikkelen van een gemeenschappelijke taal van vrede en het ondersteunen van begripsprocessen over nationale en culturele grenzen heen”, benadrukte hij.
Schrijfster Bêrîvan Doskî benadrukte het belang van de moedertaal voor identiteit, cultuur en de maatschappelijke toekomst. Ondanks decennialange aanvallen heeft de Koerdische taal zich verder ontwikkeld. Om deze ontwikkeling te versterken, zijn gezamenlijke cultuur- en kunstfestivals nodig, een sterkere literaire verwerking van maatschappelijke strijd en uitwisseling met schrijvers en schrijfsters van andere volkeren.
Aktaş: Intellectuelen mogen zich niet van de samenleving afkeren
De Koerdische politicus Veysi Aktaş ging in zijn bijdrage kritisch in op de rol van intellectuelen in het huidige vredesproces. Hij waarschuwde ervoor om cultureel en wetenschappelijk werk los te koppelen van maatschappelijke discussies. „Het vredesproces is van groot belang voor alle volkeren. Intellectuelen spelen een belangrijke rol in het welslagen ervan. Zij hebben de taak om de samenleving nieuwe wegen te openen en richting te geven. Als zij echter hun band met de maatschappelijke realiteit verliezen, ontwikkelen zij een elitaire houding die hen van de mensen verwijdert.“
Aktaş, die meerdere jaren samen met de Koerdische vertegenwoordiger Abdullah Öcalan op het Turkse gevangeniseiland Imrali gevangen zat, riep op tot een uitgebreidere discussie over de maatschappelijke voorwaarden voor vrede, vrijheid en een gelijkwaardig samenleven. De bijdragen van intellectuelen tot nu toe waren volgens hem niet voldoende. Er zijn weliswaar inspanningen in die richting, maar deze moeten worden verdiept en sterker worden gekoppeld aan maatschappelijke organisatie.
„Intellectuelen hebben tot nu toe nog niet het niveau bereikt waarop ze hun verantwoordelijkheid kunnen nemen. Politiek betekent niet alleen strijden tegen de heersers. Het omvat ook de strijd op het gebied van cultuur, kunst en taal. Wanneer intellectuelen zich van de politiek afkeren, worden ze abstract en verliezen ze zich in een puur intellectueel zelfbeeld.”
‚Bij de overgang naar de tweede fase is er een blokkade‘
Met het oog op het proces voor vrede en een democratische samenleving sprak Aktaş over een beslissende overgangsfase. Het proces bestaat uit drie fasen en bevindt zich momenteel op weg naar de tweede fase. Daarbij zijn echter hindernissen opgetreden. „Onze strijd om ervoor te zorgen dat de nodige juridische stappen worden ondernomen, is van groot belang. Dit proces bestaat uit drie fasen. We bevinden ons in de overgang naar de tweede fase, maar op dit punt is er een blokkade.“
Onder deze omstandigheden is maatschappelijke organisatie van bijzonder belang. Aktaş waarschuwde ervoor om het vredesproces uitsluitend te beschouwen als een kwestie van politieke onderhandelingen. „Het proces heeft een stadium bereikt waarin degenen die het best georganiseerd zijn, succes zullen boeken. Daarom moeten we samen met de bevolking onze organisatie versterken. Een strijd die losstaat van de samenleving kan nooit succesvol zijn.” Dit geldt niet alleen voor de direct politieke kwesties, maar evenzeer voor de emancipatie van vrouwen, de ecologie en de culturele rechten. Juist op deze gebieden moeten intellectuelen hun verantwoordelijkheid nemen en hun samenwerking met maatschappelijke bewegingen uitbreiden.
„Om de vrede te laten slagen, moeten intellectuelen zich bewust worden van hun rol en hun verantwoordelijkheid en zich actief in het proces inzetten. We hebben intellectuelen nodig die het geweten van de samenleving aanspreken en met de juiste methoden te werk gaan.“ De schrijver German Rojas ging in zijn bijdrage in op het verband tussen literatuur, cultuur en het maatschappelijk leven. Hij benadrukte dat intellectuelen hun overtuigingskracht en hun gezamenlijke organisatiestructuren moeten versterken om maatschappelijke veranderingen effectief te kunnen begeleiden.
