- Zuid-Koerdistan
Meer dan anderhalf jaar na de parlementsverkiezingen van 20 oktober 2024 is er in de Koerdische regio van Irak (KRI) nog steeds geen nieuwe regering gevormd. Ondanks talrijke onderhandelingsrondes tussen de Democratische Partij van Koerdistan (KDP) en de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK) is er tot nu toe geen overeenstemming bereikt over de samenstelling van het kabinet. Daardoor blijft de regering die vóór de verkiezingen aan het roer stond, feitelijk als waarnemend in functie. De politieke impasse ontwikkelt zich steeds meer tot een structurele crisis, waarvan de gevolgen al lang verder reiken dan de regeringsvorming.
Machtstrijd tussen KDP en PUK
Uit de verkiezingen kwam de KDP met 40 zetels als sterkste partij naar voren. De PUK behaalde 23 zetels. Daarnaast waren er nog verschillende kleinere partijen en lijsten, waaronder de Nieuwe Generatie, de Islamitische Unie van Koerdistan (Yekgirtî), Helwest, het Volksfront (Berey Gel), Goran en Komel. Sindsdien onderhandelen de KDP en de PUK over de vorming van een gezamenlijke regering. Centraal in het conflict staan de verdeling van de ministeries, de bezetting van centrale ambten en het machtsevenwicht binnen de autonome regio.
Terwijl de KDP haar dominante positie binnen de regeringsstructuren wil behouden, eist de PUK een grotere inspraak in de besluitvormingsprocessen. Vooral het ministerie van Binnenlandse Zaken, de veiligheidsdiensten en de controle over centrale uitvoerende organen zijn daarbij omstreden. De PUK stelt dat de politieke verhoudingen binnen de KRI de afgelopen jaren steeds meer in het voordeel van de KDP zijn verschoven en eist een gelijkwaardig partnerschap binnen de regering.
De crisis bereikte ook Bagdad
De spanningen tussen de twee grote partijen bleven niet beperkt tot de regio Koerdistan. Ze hadden ook een directe invloed op de politieke ontwikkelingen in Irak. Na de Iraakse parlementsverkiezingen van november 2025 kon er maandenlang geen staatspresident worden gekozen. Daardoor liep ook de vorming van een nieuwe centrale regering in Bagdad vertraging op. De achtergrond hiervan is een al jaren bestaande politieke afspraak, volgens welke het ambt van Iraaks staatspresident wordt bekleed door een Koerdische persoonlijkheid. Binnen de Koerdische politiek was bovendien de praktijk ingeburgerd dat de PUK de president levert, terwijl de KDP de premier van de regio Koerdistan levert.
Dit evenwicht raakte verstoord toen de PDK erop stond zelf een kandidaat voor het presidentschap voor te dragen. Al in 2022 had de partij geprobeerd de voormalige minister van Buitenlandse Zaken en Financiën, Hoşyar Zebarî, voor deze functie door te drukken. Ondanks het verzet van de KDP werd uiteindelijk op 11 april Nizar Amêdî van de PUK tot president van Irak gekozen. De KDP erkende de verkiezing niet en kondigde aan haar vertegenwoordigers tijdelijk terug te trekken uit de federale instellingen in Bagdad. Enkele weken later keerde de partij echter weer terug aan de onderhandelingstafel na gesprekken tussen KRI-president Nêçîrvan Barzanî en de nieuwe Iraakse leiding.
Instellingen raken steeds meer verlamd
De aanhoudende blokkade heeft inmiddels aanzienlijke gevolgen voor de politieke instellingen van de KRI. Het parlement is in zijn werk sterk beperkt. Tot op heden kon er geen nieuw presidium worden gekozen. Talrijke wetgevingsvoorstellen liggen stil, terwijl cruciale politieke beslissingen worden uitgesteld. Tegelijkertijd is de feitelijke tweedeling van de regio verder versterkt. Terwijl de KDP haar machtsbasis vooral in Hewlêr (Erbil) en Duhok heeft, domineert de PUK grote delen van Silêmanî en Germîyan. De politieke verdeeldheid wordt daardoor ook in institutioneel opzicht steeds zichtbaarder.
Economische en sociale gevolgen
De regeringscrisis heeft al lang merkbare gevolgen voor het dagelijks leven van de bevolking. Overheidsinvesteringen lopen vertraging op, bestuurlijke beslissingen worden uitgesteld en talrijke openbare instellingen functioneren slechts in beperkte mate. Er ontstaan steeds weer conflicten over de uitbetaling van salarissen in de publieke sector. Werknemers in de gezondheidszorg, leraren en andere ambtenaren wachten soms maandenlang op achterstallig loon. Daarnaast zijn er problemen met de energie- en brandstofvoorziening. Ondanks aanzienlijke oliereserves wordt de regio Koerdistan regelmatig geconfronteerd met tekorten en prijsschommelingen. Tegelijkertijd heeft de grotere controle van Bagdad over de olie- en financiële inkomsten van de regio de economische speelruimte van het autonome bestuur nog verder beperkt.
De crisis treft niet alleen Zuid-Koerdistan
De crisis is daarmee allang uitgegroeid van een conflict over regeringsposten tot een fundamentele politieke uitdaging. Het onvermogen van de Koerdische partijen om in centrale kwesties met een gezamenlijk standpunt naar buiten te treden, versterkt niet alleen de Iraakse centrale regering, maar raakt ook de politieke positie van de KRI als geheel. Juist in de onderhandelingen met Bagdad wordt duidelijk hoezeer de onderhandelingsmacht van de Koerden afhangt van een gemeenschappelijke strategie. Zolang een dergelijk standpunt ontbreekt, verliest de regio Koerdistan aan politiek gewicht en invloed.
De gevolgen blijven echter niet beperkt tot Irak. De politieke ontwikkelingen in de vier delen van Koerdistan hangen nauw met elkaar samen. Daarom blijft geen enkele crisis in Zuid-Koerdistan zonder gevolgen voor de Koerden in Turkije, Syrië of Iran. Politieke zwakte in één deel van Koerdistan heeft onvermijdelijk ook gevolgen voor de andere delen. De regio Koerdistan wordt beschouwd als een van de belangrijkste politieke verworvenheden van de Koerden. De verzwakking ervan heeft daarom niet alleen gevolgen voor de instellingen in Hewlêr of Silêmanî, maar voor de regionale invloed van de Koerden in het algemeen. Een verzwakte Koerdische positie ten opzichte van Bagdad heeft tegelijkertijd invloed op de politieke afwegingen van Ankara en Teheran en verandert de machtsverhoudingen in de regio.
