- Rojava/Noord- en Oost-Syrië
De eerste universiteit in Rojava werd in 2015 in Afrin opgericht. Daarna volgden de Universiteit van Rojava in 2016, de Universiteit van Kobanê in 2017 en ten slotte de Universiteit van El-Şerq in Raqqa in 2021. Deze instellingen bouwden voort op de traditie van academies die overal in Rojava waren ontstaan.
De academies ontstonden grotendeels als antwoord op de behoeften van de samenleving en de revolutie. Enerzijds trachtten ze oplossingen te ontwikkelen voor maatschappelijke problemen die tijdens de oorlog en de revolutie waren ontstaan. Anderzijds boden ze ruimte voor het verkennen van alternatieve vormen van kennisproductie. Onderwijsprogramma’s en leerplannen werden ontwikkeld met actieve deelname van de studenten.
Tussen alternatieve kennisproductie en academische institutionalisering
De universiteiten ontstonden op deze basis, maar waren formeler gestructureerd dan de academies. Ze ontwikkelden meer gestandaardiseerde academische programma’s, waren verplicht diploma’s en academische graden te verlenen en moesten zowel binnen het Autonome Bestuur van Noord- en Oost-Syrië als internationaal erkenning verkrijgen. Dit vereiste een systematische documentatie en archivering van hun activiteiten. Ook moesten ze docenten aanwerven die hun beroepskwalificaties aan andere universiteiten hadden behaald.
Dit leidde tot een fundamentele spanning: maatschappelijk verankerde, alternatieve vormen van kennisproductie kwamen in concurrentie te staan met de traditionele, rigide structuren van het academische systeem. Met name het Franse model van gecentraliseerd hoger onderwijs en de strikt positivistische Sovjetbenadering van de wetenschap – die beide nog steeds een aanzienlijke invloed uitoefenen op het Syrische hogeronderwijssysteem – stonden in contrast met deze alternatieve benaderingen en gaven voorrang aan institutionele orde boven alternatieve modellen.
Democratisch zelfbestuur als academische innovatie
Ondanks deze spanning hebben de universiteiten van Rojava structuren ontwikkeld die in het hele Midden-Oosten ongekend zijn en qua institutionele opzet tot de meest innovatieve behoren. Hiertoe behoren onder meer studentenparticipatie in besluitvormingsprocessen, de oprichting van studenten- en vrouwenraden, autonome vrouwenbureaus, het systeem van medevoorzitters, interdisciplinaire afdelingen en de institutionele integratie van Jineolojî [Vrouwenwetenschap]. Bovendien onderscheiden deze universiteiten zich door hun uitzonderlijke inspanningen om Xwebûn in de praktijk te brengen, wat wordt opgevat als het produceren van kennis op basis van hun eigen methoden en identiteiten.
Toen de Turkse staat in 2018 Afrin bezette, werd de universiteit in de stad tijdens de bezetting verwoest. In de nacht van 18 op 19 januari van dit jaar bezetten gewapende groeperingen, die onder de namen van verschillende stammen opereerden, de campus van de El-Şerq-universiteit. Ze plunderden zowel de universiteit als de studentenwoningen. Deze plundering leidde ook tot de verwoesting van de El-Şerq-universiteit.
Ik beschrijf deze ontwikkeling als het systematisch creëren van existentiële onzekerheid voor de overgebleven universiteiten. In het huidige proces van politieke integratie is de fysieke vernietiging van universiteiten een zwaard van Damocles geworden dat boven de nog bestaande instellingen hangt. Toch wordt deze dreiging beantwoord door een gevestigde traditie van verzet.
Van fysieke vernietiging naar institutionele bedreiging
De Universiteit van Rojava in Qamishlo is de grootste instelling voor hoger onderwijs in de regio, met meer dan 3.000 reguliere studenten in hun tweede jaar of hoger, 5.000 nieuw ingeschreven studenten dit jaar en 4.000 medewerkers van het voormalige Autonome Bestuur die deelnemen aan speciale academische programma’s. De universiteit staat momenteel onder druk om een integratieproces te ondergaan dat in feite zou leiden tot haar institutionele ontbinding.
Deze druk, die onder het mom van integratie wordt uitgeoefend, is niet het resultaat van een onderhandelingsproces. Integendeel, de huidige regering probeert haar eigen visie en richtlijnen aan de universiteit op te leggen via besluiten van het Ministerie van Hoger Onderwijs, zonder voldoende rekening te houden met de tien jaar ervaring van de instelling, haar afgestudeerden, studenten en docenten.
Tot nu toe is het ministerie er echter niet in geslaagd zijn besluiten in de praktijk af te dwingen. Onlangs hebben studenten van de Universiteit van Rojava de aanpak van het Syrische Ministerie van Hoger Onderwijs, die erop gericht is hun instelling op te heffen, publiekelijk verworpen en openlijk hun steun voor de universiteit betuigd.
De Syrische staat streeft ernaar de institutionele autonomie van de Universiteit van Rojava volledig af te schaffen en deze op te nemen in de faculteiten van de al-Furat-universiteit in Hesekê, waarvan de hoofdcampus zich in Deir ez-Zor bevindt. Dit besluit is inmiddels herzien, waardoor de Universiteit van Rojava naar verwachting zal blijven functioneren als een hogeronderwijscomplex dat is aangesloten bij de al-Furat-universiteit.
Verzet tegen de afschaffing van de academische autonomie
De Universiteit van Rojava is vastbesloten haar institutionele autonomie te behouden en te blijven functioneren als een onafhankelijke academische instelling die niet alleen in staat is om de rechten van haar studenten en docenten, de tot nu toe behaalde resultaten, haar academische opleidingen en afdelingen, de participatie van studenten en vrouwen in besluitvormingsprocessen en de academische vrijheid op de campus te beschermen, maar ook verder te ontwikkelen.
Helaas heeft het verzet van docenten, studenten en vertegenwoordigers van de universiteit weinig aandacht gekregen onder het Koerdische publiek, terwijl het toch een aanzienlijke impact heeft gehad. Het heeft zo’n sterk gevoel van vertrouwen gecreëerd onder studenten, docenten en de bevolking van Rojava dat het aantal nieuwe inschrijvingen dit jaar het eerdere totale aantal reguliere studenten van de universiteit heeft overtroffen.
Afgelopen zondag heeft de Algemene Vergadering van de universiteit haar standpunt opnieuw bevestigd: „Wij zijn een autonome universiteit, en de belangen van studenten en de samenleving vormen de basis van ons handelen.“
Op het moment van schrijven was de universiteit samen met haar studenten bezig met het opstellen van een bijbehorende openbare verklaring.
Naar mijn mening is het nu aan politieke actoren en partijen, de diverse Koerdische maatschappelijke organisaties in Rojava en andere delen van Koerdistan, in Syrië en buiten Koerdistan, met name in Europa, om hun krachten te bundelen met de Koerden en hun vrienden om het welslagen van dit verzet te waarborgen.
Dit vereist brede publieke druk op de Syrische staat, zowel vanuit de Koerdische als de Syrische samenleving en op internationaal niveau. Het doel moet zijn te voorkomen dat integratie wordt geïnterpreteerd en uitgevoerd als een middel om de academische traditie en wetenschappelijke ervaring van de Rojava-revolutie uit te bannen. In plaats daarvan moeten de universiteiten worden erkend als autonome academische instellingen, en moet hun integratie via onderhandelingen vorm krijgen.
Het artikel van Silêmanê Zaxuranî verscheen oorspronkelijk in het Koerdisch in het dagblad Yeni Özgür Politika.
