12 jaar na de genocide blijkt het leed dat de Yezidi-gemeenschap en alle mensen met een geweten hebben doorstaan het gevolg te zijn van veelzijdige politieke en geopolitieke machtsverhoudingen. De bloedbaden die begonnen met de aanvallen van ISIS in augustus 2014 kunnen niet uitsluitend worden verklaard door de wreedheid van een radicale organisatie; ze maakten deel uit van een breder genocidaal project dat tot doel had de demografische en politieke kaart van de regio te veranderen.
Twaalf jaar later is Shengal (Sinjar) niet alleen een plek waar leed en rampen worden herdacht, maar is het ook een brandhaard geworden van conflicten en strategische afwegingen tussen regionale en internationale machten. Het bloedbad, dat zich voor de ogen van de hele wereld voltrok, toonde aan hoezeer het Yezidi-volk van rechtsbescherming was uitgesloten en hoe kwetsbaar het was. De huidige situatie in Shengal heeft ook het ware gezicht blootgelegd van autonome diplomatie, politiek gericht op het verdedigen van belangen, en internationale onverschilligheid.
Dit proces toont aan dat de kwestie-Shengal inmiddels de grenzen van een humanitaire ramp heeft overschreden en is uitgegroeid tot een politieke, juridische en soevereiniteitscrisis die rechtstreeks verband houdt met de toekomst van de staatsstructuren in het Midden-Oosten.
Theatrale diplomatie, loze beloften en bureaucratische corruptie
In de periode na de bevrijding van Shengal waren er talloze conferenties, verklaringen vol beloften en theatrale diplomatie. Onder druk van de publieke opinie deden de internationale gemeenschap en multinationale instellingen grootse beloften om Shengal weer op te bouwen, de genocide op het hoogste juridische niveau te erkennen en de daders voor internationale rechtbanken te brengen.
De afgelopen twaalf jaar is echter duidelijk geworden dat deze beloften niet zijn nagekomen; ze zijn verdwenen in bureaucratische doolhoven en netwerken van geopolitieke belangen. De aan Shengal toegewezen middelen hebben het grondgebied van Shengal niet bereikt en zijn weggesluisd onder invloed van georganiseerde corruptie binnen de Iraakse bestuurssystemen.
Een van de meest cruciale kwesties in de politiek van Shengal was het Akkoord van Shengal van 9 oktober 2020, ondertekend tussen de Iraakse centrale regering en de Regionale Regering van Koerdistan onder toezicht van de Verenigde Naties en de Turkse staat. Dit akkoord was een van de duidelijkste voorbeelden van top-down-politiek en het negeren van de wil van het volk. Beslissingen over de toekomst van de regio werden genomen zonder de inbreng van de lokale yezidische raden of echte vertegenwoordigers van de strijdkrachten die Shengal tijdens de donkerste dagen verdedigden.
Het voornaamste doel van deze overeenkomst was niet het oplossen van infrastructuurproblemen of het waarborgen van de veiligheid van de bevolking, maar een poging om de politieke en militaire hegemonie te herstellen van de strijdkrachten die zich in 2014 hadden teruggetrokken. In plaats van vrede te brengen, hield de overeenkomst geen rekening met de realiteit ter plaatse en de autonome wil van de yezidische gemeenschap, waardoor de politieke en militaire spanningen in de regio werden verdiept en vragen rezen over de geloofwaardigheid van de internationale inspanningen.
Het gebruik van vluchtelingenkampen als politiek instrument
Vanuit humanitair en maatschappelijk oogpunt is het meest verwoestende gevolg van dit belegeringsbeleid de situatie van de honderdduizenden yezidische vluchtelingen die, twaalf jaar later, nog steeds in plastic tenten leven. Het leven in de kampen in de provincie Duhok is niet langer een tijdelijke situatie, maar is een politiek instrument en een middel voor demografische verandering geworden. Het feit dat deze gezinnen niet kunnen terugkeren naar het land van hun voorouders is geen persoonlijke keuze of louter het gevolg van een gebrek aan mogelijkheden; het is het resultaat van een georganiseerd beleid van obstructie.
De autoriteiten verhinderen dat mensen op legitieme wijze terugkeren door middel van controleposten, administratieve obstakels, psychologische oorlogsvoering en angstpropaganda. Het doel van dit obstructiebeleid is om de yezidische bevolking in de kampen te houden als middel om electorale druk uit te oefenen, terwijl tegelijkertijd een demografisch vacuüm in Shengal wordt gecreëerd, waardoor de uitvoering van langetermijnprojecten gericht op hegemonie in de regio wordt vergemakkelijkt.
Als we kijken naar de situatie in Shengal en de dorpen daar, wordt de realiteit van dit beleid van wanhoop nog duidelijker. Gebieden zoals Sîba Şêx Xidir, Til Izêr, Herdan, Girzerik en Koço zijn veranderd in fysiek en economisch dode steden. De infrastructuur van de stad, het drinkwaternetwerk, het elektriciteitsnet en de gezondheidscentra zijn zodanig verslechterd dat een normaal leven vrijwel onmogelijk is geworden. Het ontbreken van adequate ziekenhuizen en scholen vormt een directe belemmering voor het voortbestaan van het leven.
Bovendien wordt er opzettelijk werk gemaakt van de vernietiging van economische, landbouw- en veeteeltgebieden, met als doel jonge Yezidi’s tot wanhoop te drijven en hen te dwingen naar Europa te emigreren. Deze gedwongen migratie is in wezen een voortzetting van een nieuwe vorm van genocide, gericht op het losrukken van de Yezidi-gemeenschap van haar historische wortels, het vernietigen van haar culturele identiteit en het beroven van de regio van haar dynamische sociale kracht.
Militaire druk op de verdedigingsstrijdkrachten
Naast deze sociale en economische catastrofe vormt de militarisering van Shengal de ernstigste bedreiging. Een stad die, binnen een passend juridisch kader, een speciale internationale status als gedemilitariseerd en beschermd gebied zou moeten hebben, is vandaag de dag uitgegroeid tot een centrum van inlichtingenoorlogvoering en druk door gewapende troepen. Onder invloed van binnenlandse politiek en lokale druk zet de centrale regering in Bagdad, in plaats van haar burgers te dienen en gerust te stellen, tienduizenden soldaten, tanks en zwaar materieel in rond de bergen, het stadscentrum, de dorpen en nederzettingen.
Deze militaire aanwezigheid is niet bedoeld om de bevolking te beschermen tegen bedreigingen van buitenaf, maar om politieke bewegingen in toom te houden en de georganiseerde wil van de yezidische gemeenschap te onderdrukken. De voortdurende druk op zelfverdedigingsmachten zoals de Êzidxan Asayish en de YBŞ is een duidelijke aanwijzing voor een poging om de mensen die zich op het moeilijkste moment hebben verdedigd, te ontwapenen en weerloos achter te laten. Deze poging toont aan dat de staat alle zelfverdedigingsmechanismen van de bevolking wil ondermijnen en hen opnieuw overlevert aan de grillen van onstabiele politieke verhoudingen.
Georganiseerd verzet en de leidende rol van Yezidi-vrouwen
Ondanks dit sombere beeld – de militaire belegering, het assimilatiebeleid en de internationale onverschilligheid – is de vastberadenheid en het georganiseerde verzet van de Yezidi- gemeenschap de drijvende kracht die al dit beleid ondoeltreffend maakt. In de afgelopen twaalf jaar hebben de yezidi’s laten zien dat ze niet langer louter slachtoffers in de geschiedenisboeken willen zijn; in plaats daarvan willen ze een leidende rol spelen bij het bepalen van hun eigen toekomst.
De actieve deelname van Yezidi-vrouwen, met name op politiek, maatschappelijk en zelfverdedigingsgebied, is een van de belangrijkste stappen in deze historische transformatie. De oprichting van lokale raden en autonome bestuursinstellingen, in combinatie met inspanningen om het culturele en religieuze leven in stand te houden, heeft aangetoond hoe diepgaand de verzetsnetwerken van de gemeenschap zijn en dat deze niet met conventionele onderdrukkingsmethoden kunnen worden uitgeroeid.
Om de diepe wond in Shengal werkelijk te helen en een einde te maken aan de huidige crisis, moet de politieke benadering van de regio volledig worden gewijzigd. De oplossing ligt niet in het opleggen van buitenlandse akkoorden en militaire maatregelen, maar in de formele erkenning van de wil van het yezidische volk om zichzelf te besturen en te verdedigen binnen het kader van de Iraakse grondwet.
De militaire blokkade die aan Shengal is opgelegd, moet worden opgeheven, het luchtruim moet worden afgesloten voor aanvallen van buitenaf en er moet een nieuwe overeenkomst worden uitgevoerd waarbij de echte vertegenwoordigers van de regio betrokken zijn.
Bovendien moeten er wederopbouwprojecten worden gestart onder toezicht van onafhankelijke instellingen, en moeten de obstakels die de terugkeer van vluchtelingen verhinderen, worden weggenomen. Zolang er geen gerechtigheid is voor Shengal en er geen veilige status is vastgesteld voor deze eeuwenoude gemeenschap, zal de politieke en sociale orde voortduren, en zal deze situatie een donkere smet blijven op het geweten en in de geschiedenis van de internationale politiek.
Auteur: Argeş Şengalî
