- Turkije
Volgens Tuncer Bakırhan beschikt de gevangen Koerdische vertegenwoordiger Abdullah Öcalan inmiddels over betere werkomstandigheden en een versterkt secretariaat op het Turkse gevangeniseiland Imrali. De medevoorzitter van de DEM-partij maakte deze ontwikkeling dinsdag voor het eerst openbaar tijdens de wekelijkse vergadering van zijn fractie in het Turkse parlement. Tegelijkertijd verklaarde Bakırhan dat het proces voor vrede en een democratische samenleving zich op een cruciaal keerpunt bevindt: na het einde van de gewapende conflicten en het begin van de politieke dialoog moet nu de democratische en juridische hervorming volgen.
Naast het vredesproces ging Bakırhan in op de situatie van ernstig zieke politieke gevangenen, de economische uitbuiting van werknemers van grote supermarktketens en de internationale klimaatconferentie COP31 in Antalya. Hij verweet de Turkse regering dat zij enerzijds spreekt over vrede en maatschappelijke normalisatie, maar anderzijds vasthoudt aan repressieve praktijken en een economisch en milieubeleid ten gunste van grote ondernemingen.
Ernstig zieke gevangenen mogen niet op nieuwe wetten wachten
Aan het begin van zijn toespraak herdacht Bakırhan de politieke gevangene Abdulvahap Adsoy, die meer dan 30 jaar gevangen had gezeten en onlangs was overleden aan de gevolgen van een ernstige vorm van kanker. Hoewel zijn familie en zijn advocaten herhaaldelijk hadden verzocht om behandeling buiten de gevangenis, werd Adsoy pas in april 2024 vrijgelaten, toen zijn ziekte al in een vergevorderd stadium was. Bakırhan ging ook in op de onlangs overleden politieke gevangene Tuncer Sağlam. Dergelijke sterfgevallen zijn volgens hem geen onvermijdelijke tegenslagen, maar het gevolg van geweigerde of te laat verleende medische zorg.
De DEM-politicus wees op andere ernstig zieke gevangenen, waaronder Newroz Bozkurt, die vanuit de vrouwengevangenis van Sincan is overgebracht naar het Etlik-stadsziekenhuis. Evin Zapsu en Evin Karasu zouden in de gevangenis van Kayseri-Bünyan kampen met kanker in het vierde stadium. In totaal zijn er momenteel bijna 50 politieke gevangenen wier ziekte vergevorderd is. Voor hun vrijlating mag niet worden gewacht op nieuwe wettelijke regelingen in het kader van het vredesproces.
„We hebben geen tijd. We willen niet nogmaals meemaken dat een ernstig zieke gevangene na zijn of haar vrijlating overlijdt”, verklaarde Bakırhan. De huidige omgang met deze mensen is noch verenigbaar met de wet, noch met de geest van het vredesproces.

Het secretariaat van Öcalan voor het eerst publiekelijk bevestigd
Bakırhan ging uitgebreid in op de stand van zaken in het proces voor vrede en een democratische samenleving. Hij verwelkomde de recente verklaring van de leiding van de Koerdische vrijheidsbeweging, waarin deze opnieuw haar bereidheid tot een politieke oplossing had bevestigd. De beweging had duidelijk gemaakt dat een oplossing mogelijk is als de regering de nodige wettelijke voorwaarden schept.
Bakırhan hechtte bijzonder veel belang aan de gewijzigde omstandigheden van Abdullah Öcalan op Imrali. „Met de verhuizing van de heer Öcalan naar zijn nieuwe verblijfplaats zijn zijn werkomstandigheden veranderd. Om hem in staat te stellen sneller en efficiënter te werken, is ook zijn secretariaat versterkt. Dat maken we vandaag voor het eerst openbaar”, verklaarde de DEM-voorzitter. Bakırhan gaf geen nadere details over de personele samenstelling van het secretariaat of over de concrete werkmogelijkheden.
Zijn verklaring is echter in zoverre van belang dat de voorwaarden waaronder Öcalan kan communiceren, politieke gesprekken kan voeren en aan het vredesproces kan deelnemen, sinds het begin van het proces tot de belangrijkste twistpunten behoren. Bakırhan benadrukte dat de ontwapening gevolgd moet worden door een juridische en politieke hervorming. Er kan geen duurzaam vredsperspectief ontstaan zolang de regering tegelijkertijd gekozen lokale besturen vervangt door gedwongen besturen, politieke arrestaties voortzet en de persvrijheid beperkt.
„We staan aan de vooravond van de vierde fase“
Bakırhan verdeelde het verloop van het vredesproces tot nu toe in vier fasen. De eerste fase bestond uit het tot zwijgen brengen van de wapens en het beëindigen van de gewapende conflicten. Dit doel is bereikt. Sinds twee jaar zijn er geen jongeren meer omgekomen als gevolg van het conflict, verklaarde hij. De tweede fase betrof het opzetten van een kader voor dialoog en onderhandelingen. Ondanks alle moeilijkheden bestaat er inmiddels de mogelijkheid om met elkaar te praten en politieke onderhandelingen te voeren.
De derde fase betreft het tot stand brengen van een juridisch en politiek kader. Met de instelling van een parlementaire commissie en de goedkeuring van een eerste wet zijn er weliswaar stappen gezet, maar deze bleven achter bij de verwachtingen. Als vierde fase noemde Bakırhan de openstelling van de democratische politieke ruimte en de alomvattende waarborging van fundamentele rechten en vrijheden. „We hebben de eerste twee fasen achter ons gelaten. Nu bevinden we ons in de derde fase en staan we al aan de vooravond van de vierde”, zei hij.
Voor een daadwerkelijke maatschappelijke normalisatie noemde Bakırhan verschillende voorwaarden: de volledige uitvoering van het wettelijk kader, de naleving van de uitspraken van het Turkse Constitutionele Hof en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), de mogelijkheid voor politici om zich in vrijheid voor de rechter te verantwoorden, de beëindiging van de curatele en het waarborgen van de vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en politieke vrijheid. „De toekomst wordt niet geschreven met mooie woorden. Ze wordt op het juiste moment vormgegeven door concreet handelen“, verklaarde Bakırhan. Het vredesproces mag niet worden gereduceerd tot een zaak tussen de DEM-partij en de regering, maar moet door de hele samenleving worden gedragen.
Waarnemingscommissie moet haar werkzaamheden aanvangen
Bakırhan legde een bijzondere verantwoordelijkheid bij het Turkse parlement. Het moet zich ontpoppen als het parlement dat een al een eeuw lang onopgeloste kwestie tot een oplossing brengt, in plaats van deze door te schuiven naar de volgende generaties. De DEM-partij heeft deze verwachtingen ook kenbaar gemaakt aan parlementsvoorzitter Numan Kurtulmuş, die de partij vorige week een bezoek bracht. Tijdens het gesprek zou uitgebreid zijn gesproken over de uitvoering van het wettelijk kader en de instelling van een waarnemingscommissie.
Volgens Bakırhan mag deze commissie zich niet beperken tot het louter registreren van ontwikkelingen. Zij moet met de betrokken partijen spreken, het publiek regelmatig informeren, maatschappelijke organisaties erbij betrekken en actief bijdragen aan het tot stand brengen van maatschappelijke vrede. Kurtulmuş zou positief hebben gereageerd op de voorstellen en kritiekpunten van de DEM-partij, aldus Bakırhan. Hij verwacht daarom dat de waarnemingscommissie in de komende dagen zal worden ingesteld en haar werkzaamheden zal aanvangen.
Kritiek op supermarktketens en arbeidsuitbuiting
In het economisch-politieke deel van zijn toespraak haalde Bakırhan uit naar de grote Turkse discountketens, waarvan de namen meestal uit drie letters bestaan. Hij beschuldigde hen ervan lokale handelsstructuren te verdringen, kleine producenten economisch onder druk te zetten en hun winsten te vergroten ten koste van de werknemers. Als voorbeeld noemde hij een recent bezoek aan Sêrt (tr. Siirt). Daar zouden talrijke kleine levensmiddelenwinkels zijn verdwenen, die vroeger onder andere regionaal geproduceerde producten verkochten. In hun plaats zijn filialen van grote winkelketens gekomen.
„De supermarktketens winnen, alle anderen verliezen”, verklaarde Bakırhan. Terwijl werknemers, gepensioneerden en mensen met een laag inkomen belasting betalen, profiteren grote bedrijven van belastingvoordelen. Hij had vooral scherpe kritiek op de arbeidsomstandigheden in de filialen. Lange werktijden, lage lonen, onbetaalde overuren, psychische druk en gebrek aan werkzekerheid zouden voor veel werknemers aan de orde van de dag zijn.
Bakırhan verwees naar berichten over werkdagen van 14 tot 15 uur, het weigeren van pauzes en werknemers die zelfs om gratis drinkwater zouden moeten vragen. In één geval zou een medewerkster als gevolg van uitputting en slaapgebrek bij de kassa zijn ingestort. De staat kijkt toe hoe deze uitbuiting plaatsvindt, hoewel hij verantwoordelijk is voor de handhaving van de arbeidsrechten, bekritiseerde de DEM-politicus.
COP31 als „groen masker“ voor de fossiele economie
Ook de VN-klimaatconferentie COP31 in Antalya kwam in zijn toespraak aan bod. Bakırhan beschuldigde de Turkse regering en de deelnemende bedrijven ervan de top te gebruiken om in het openbaar de schijn van milieuverantwoordelijkheid op te houden, terwijl de vernietiging van natuurlijke leefgebieden gewoon doorgaat. „Ze zetten een groen masker op het wilde kapitalisme“, verklaarde hij. Onder de deelnemers bevinden zich talrijke vertegenwoordigers van de gas-, olie-, kolen- en mijnbouwindustrie. Na de top zouden dezelfde economische structuren blijven bestaan.
Aan de hand van het voorbeeld van Antalya bekritiseerde Bakırhan de uitbreiding van steengroeven, marmerwinning en grootschalige toeristische complexen. De natuurlijke leefgebieden zouden ondergeschikt worden gemaakt aan economische belangen, terwijl openbare kustgebieden in toenemende mate ontoegankelijk zouden worden door particuliere complexen en afsluitingen. Daarnaast wees hij erop dat Turkije op plaats 53 van de 64 onderzochte landen staat in de internationale klimaatbeschermingsindex.
De overheidscampagne voor een afvalvrije economie is volgens hem in tegenspraak met de invoer van grote hoeveelheden plastic afval. Bakırhan sprak van ongeveer 650.000 ton geïmporteerd plastic afval. Met het oog op de kritiek van milieuorganisaties op de top nam hij ook de benaming „Çöp31“ over – een woordspeling op het Turkse woord voor afval.
Solidariteit met de klimaattop van de volkeren
Als alternatief voor de officiële klimaatconferentie verwees Bakırhan naar de eveneens in Antalya gehouden klimaattop van de volkeren. De DEM-partij neemt daar deel met een delegatie op hoog niveau, waaronder medevoorzitter Tülay Hatimoğulları. „Het verzet tegen ecologische vernietiging beperkt zich echter niet tot internationale conferenties“, benadrukte Bakırhan. Hij noemde onder andere het Idagebergte, de bergen Cûdî en Gabar, de Besta-regio, Gimgim (Varto), de Zwarte Zee-regio, de Egeïsche Zee en Agirî (Ağrı) als plaatsen waar mensen zich inzetten tegen mijnbouwprojecten, ingrepen in de natuur en de vernietiging van hun bestaansmiddelen. „Wat er ook gebeurt: we zullen het leven en de natuur blijven verdedigen – de vogels, de insecten en ons water“, verklaarde Bakırhan.