- Noord-Koerdistan
In het district Rezan (Turks: Bağlar) in de Noord-Koerdische metropool Amed (Diyarbakır) nemen drugsgebruik en bendestructuren steeds meer toe. Wat zich in de straten en wijken aftekent, gaat veel verder dan louter een veiligheidsprobleem: het gaat om een veelzijdige crisis die wordt gekenmerkt door armoede, werkloosheid en ontoereikende sociale maatregelen.
De realiteit ter plaatse schetst een ander beeld dan de officiële voorstellingen. De afgelopen jaren is met name de verspreiding van synthetische drugs aanzienlijk toegenomen, terwijl de leeftijd waarop jongeren beginnen met drugsgebruik zichtbaar is gedaald. Deze ontwikkeling betreft allang niet meer alleen individuele betrokkenen, maar grijpt diep in het sociale weefsel in. Het gevolg: gezinsstructuren komen onder druk te staan, buurten veranderen en maatschappelijke breuken worden zichtbaarder.
Criminaliteit als gevolg van structurele uitsluiting
Tegelijkertijd winnen criminele structuren aan invloed. Rondom de drugshandel ontstaan georganiseerde groepen die in de wijken steeds meer aanwezig zijn. Ze beperken zich niet tot de verkoop van illegale middelen, maar vestigen in delen van de stad een soort parallelle structuur. Ondernemers melden druk, jongeren raken onder invloed van deze groepen en geweld wordt voor velen een onderdeel van het dagelijks leven. In deze omgeving wordt ook de daadwerkelijke effectiviteit van het staatsgezag steeds meer in twijfel getrokken.
Veel bewoners spreken van een voelbaar „vacuüm“. Het gebrek aan economische perspectieven en sociale voorzieningen treft vooral jongeren. In deze context lijken bendestructuren voor sommigen de enige optie, omdat ze een gevoel van verbondenheid, inkomen en macht beloven. Criminaliteit wordt zo minder een individuele keuze dan wel een gevolg van structurele uitsluiting.
Tegelijkertijd hebben de maatregelen tot nu toe nauwelijks effect gehad. Meer politieaanwezigheid en incidentele operaties schieten volgens veel waarnemers tekort, omdat ze de onderliggende oorzaken niet aanpakken. Zolang schooluitval, werkloosheid en sociale onzekerheid blijven bestaan, herhaalt de problematiek zich steeds weer.
Een maatschappelijk omslagpunt
De ontwikkelingen in Rezan kunnen daarom niet worden gereduceerd tot een debat over ‘veiligheidslacunes’. Veeleer komt hier een fundamenteler probleem aan het licht: kwesties op het gebied van sociaal beleid, stadsontwikkeling en politieke verantwoordelijkheid zijn met elkaar verweven. Waar openbare dienstverlening ontoereikend blijft en toekomstperspectieven ontbreken, winnen criminele netwerken terrein. De groeiende drugsproblematiek treft daarbij vooral kinderen en jongeren. Verslagen van gezinnen laten zien hoe snel individuele lotgevallen uitgroeien tot een collectieve crisis.
Een betrokken persoon, die om veiligheidsredenen anoniem wil blijven, vertelde hoe haar zoon al op 15-jarige leeftijd in aanraking kwam met drugs: „Toen woonden we in de wijk Yanık Köşk. Ik heb drie kinderen, ik maak geen onderscheid tussen hen. Mijn zoon ging nog naar school toen hij met drugs begon. We hebben het pas heel laat gemerkt. Misschien was alles anders gelopen als we het eerder hadden opgemerkt.“
Volgens haar begonnen mensen die later in de wijk kwamen met de verkoop van drugs. „We zijn naar de politie gegaan en hebben aangifte gedaan. Ze kwamen, keken rond en zeiden dat er niets aan de hand was. Terwijl de hele wijk wist dat er drugs werden verkocht. We hebben herhaaldelijk geklaagd, maar er gebeurde niets.”
“Omdat ik aangifte had gedaan, werd ik aangevallen”
De situatie escaleerde verder toen het gezin zelf het doelwit van geweld werd. “Ik werkte destijds in een bakkerij. Op een avond, op weg naar huis, hebben meerdere personen me tegengehouden en gevraagd: ‘Ben jij degene die aangifte tegen ons heeft gedaan?’ Toen hebben ze me aangevallen”, vertelt de betrokkene.
Uit angst voor hun eigen veiligheid en die van de kinderen zag de familie zich genoodzaakt te vluchten: „We hebben onze spullen gepakt en zijn naar familie in Elazığ verhuisd. Ik moest mijn baan opgeven. We hebben alles achtergelaten.” De zoon zou later behandeld zijn en hersteld zijn, de familie zou in 2021 zijn teruggekeerd, maar de angst blijft.
„Drugs worden doelgericht verspreid“
Ook andere gezinnen melden een duidelijke verslechtering van de situatie in de afgelopen jaren. Een ander getroffen gezin verklaarde dat de drugshandel vooral sinds 2016 sterk is toegenomen: „Vroeger was het niet zo intensief. Maar vooral 's nachts werd de verkoop steeds openlijker.“ Volgens hen opereren bepaalde groepen georganiseerd en stimuleren ze de verspreiding doelgericht. „Ondanks alle klachten hebben we geen serieuze interventie gezien. Dat leidt ertoe dat drugs zich in de wijken praktisch voor ieders ogen verspreiden”, aldus de familie.
De ontwikkelingen in Rezan worden door velen gezien als een waarschuwingssignaal – niet alleen voor Amed, maar ook daarbuiten. Waar sociale problemen onopgelost blijven, ontstaan ruimtes waarin verslaving, geweld en georganiseerde structuren elkaar versterken.
