- Turkije
Volgens advocate Sevda Çelik Özbingöl neemt de eis voor de fysieke vrijheid van Abdullah Öcalan een centrale plaats in binnen de vrouwenbeweging. Voor de medewoordvoerster van de juridische commissie van de Partij van de Volkeren voor Gelijkheid en Democratie (DEM-partij) hangt dit nauw samen met de vraag onder welke politieke en juridische voorwaarden het huidige vredesproces kan worden voortgezet. Tegelijkertijd pleit Özbingöl voor een afkeer van het veiligheidsbeleid van de staat en een grotere maatschappelijke betrokkenheid bij het vormgeven van de vrede.
In een gesprek met ANF Nieuwsagentschap lichtte de DEM-politica de rol van vrouwen in het proces voor vrede en een democratische samenleving toe. Daarbij benadrukte ze met name het verband tussen patriarchale machtsverhoudingen, het oorlogsbeleid van de staat en de ervaringen van vrouwen.
Vrouwen als zelfstandige kracht in het vredesproces
„De patriarchale denkwijze en de machthebbers voeren oorlog, maar het zijn de moeders die het leed van de oorlog in hun eigen leven ondervinden“, verklaarde Özbingöl. Vrouwen worden op een bijzondere manier getroffen door de maatschappelijke gevolgen van gewapende conflicten. Dit blijkt ook in de gevangenissen, waar gedetineerde vrouwen de gevolgen van oorlog en repressie onder extra genderspecifieke omstandigheden ondervinden.
Uit deze ervaringen is een vrouwenbeweging ontstaan die niet alleen mobiliseert tegen oorlog en geweld, maar ook eigen visies op maatschappelijke vrede formuleert. Özbingöl wees op de deelname van vrouwen met verschillende politieke, religieuze en etnische achtergronden. Conservatieve en seculiere vrouwen, alevieten en soennieten, Koerdische, Turkse, Armeense en yezidische vrouwen zouden, ondanks hun uiteenlopende maatschappelijke ervaringen, kunnen bijdragen aan een gezamenlijk vredesproces.
Het belang van deze samenwerking ligt voor Özbingöl in het feit dat vrede niet uitsluitend tussen politieke leiders kan worden onderhandeld. De maatschappelijke voorwaarden daarvoor moeten door de mensen zelf worden gecreëerd. De vrouwenbeweging brengt hiervoor zowel haar ervaringen met staatsrepressie als haar jarenlange organisatie tegen patriarchale machtsverhoudingen in.
„De vrijlating van de heer Öcalan staat voorop“
Volgens Özbingöl verbinden vrouwen aan hun deelname concrete politieke eisen. Daarbij gaat het met name om de vraag welke mogelijkheden tot handelen en communiceren aan de actoren in het vredesproces worden geboden. „Bovenaan de lijst van eisen staat de vrijheid van de heer Öcalan. Dat is voor ons allemaal van groot belang, vooral voor de vrede. Als een van de actoren die dit proces leiden, moeten hem uiteraard omstandigheden worden geboden waarin hij vrij kan werken en vrij kan leven.“
De juriste ziet hierin tegelijkertijd een kwestie van politieke gelijkheid. Een onderhandelingsproces kan alleen een solide basis krijgen als de positie van de betrokkenen wordt verduidelijkt. Dit betreft zowel de juridische voorwaarden voor de deelname van Öcalan als de perspectieven van mensen die vanwege hun politieke activiteiten zijn gecriminaliseerd of uit het maatschappelijk leven zijn uitgesloten.
Özbingöl verwees in dit verband naar de parlementaire stappen van de afgelopen tijd. De instelling van een commissie met deelname van verschillende politieke krachten en de goedkeuring van kaderwet nr. 7595 noemde zij belangrijke ontwikkelingen. De reeds gelegde fundamenten moeten echter worden aangevuld met verdere bindende regelingen.
Vrede vereist een verandering in het overheidsbeleid
Özbingöl beschouwt het beëindigen van gewapende conflicten als een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde voor duurzame vrede. De politieke uitdaging bestaat erin om van een loutere beëindiging van het conflict over te gaan naar maatschappelijke verhoudingen waarin democratische rechten daadwerkelijk kunnen worden uitgeoefend. „Het is natuurlijk heel belangrijk dat er geen gewapende conflicten meer plaatsvinden. Maar daarnaast is er de roep om een regering die ophoudt met het bestrijden van en het voeren van oorlog tegen haar eigen burgers en maatschappelijke groepen. Daarop is ook het idee van een democratische samenleving gebaseerd.”
Daarmee bracht Özbingöl ook de huidige verdeling van overheidsmiddelen ter discussie. Terwijl er onderhandeld wordt over de politieke toekomst van het land, blijven er aanzienlijke middelen naar het veiligheids- en militaire apparaat vloeien. Een vredesproces moet daarom ook worden beoordeeld aan de hand van de vraag of de regering bereid is haar beleid ten aanzien van maatschappelijke en politieke oppositiekrachten te wijzigen. Vrouwen hebben daarbij een bijzonder belang bij bindende wettelijke garanties. Hun decennialange ervaringen met uitsluiting en criminalisering laten zien welke gevolgen het heeft wanneer politieke rechten ondergeschikt worden gemaakt aan de veiligheidsvisie van de staat.
De juridische status van Öcalan moet worden verduidelijkt
Een van de nog openstaande vragen is volgens Özbingöl de juridische status van Abdullah Öcalan. Zij beschouwde zijn overplaatsing naar een woonruimte op het gevangeniseiland Imrali als een mogelijk belangrijke ontwikkeling. Doorslaggevend is echter of hiermee ook juridisch gewaarborgde veranderingen in zijn arbeids- en levensomstandigheden gepaard gaan. „Er wordt gesproken over het feit dat de heer Öcalan naar een woonruimte is overgeplaatst. Wij vinden dit erg belangrijk. Dit moet echter ook door commissies worden bevestigd en de status ervan moet worden versterkt door wettelijke regelingen, eenduidige definities en passende controles.”
De DEM-politica riep de verantwoordelijken bij de overheid op om de openstaande kwesties snel op te helderen. De vrouwenbeweging beschouwt haar eisen daarbij als een bijdrage aan de verdere ontwikkeling van het proces. Ze wil niet wachten op de beslissingen van politieke instellingen, maar zelf invloed uitoefenen op de voorwaarden voor vrede.
„Deze vrede zal de vrede van ons allemaal zijn“
Ter afsluiting van haar toespraak riep Özbingöl op tot brede maatschappelijke betrokkenheid. De gevolgen van het decennialange conflict raken niet alleen de mensen die direct bij de gewapende conflicten betrokken zijn of hun familieleden. Daarom mag de politieke verantwoordelijkheid voor de vrede zich ook niet beperken tot afzonderlijke groepen. „Niemand mag zeggen dat de vrede alleen zal toebehoren aan degenen die uit de bergen terugkeren, uit de gevangenissen worden vrijgelaten of in ballingschap leven. Deze vrede zal de vrede van ons allemaal zijn. Want de oorlog heeft ons aller leven op ondraaglijke wijze verwoest. Daarom zeg ik: laten we allemaal onze eigen vrede opbouwen.“
