- Oost-Koerdistan
De Gemeenschap van Vrije Vrouwen van Oost-Koerdistan (KJAR) heeft ter gelegenheid van de aanstaande Internationale Dag tegen Geweld tegen Vrouwen op 25 november opgeroepen tot een voortdurende strijd tegen staatsrepressie, patriarchale geweld en de systematische ontneming van rechten van vrouwen in Iran. In haar verklaring schetst de Koerdische vrouwenorganisatie een beeld van de steeds ernstiger wordende geweldssituatie, die varieert van executies en het verdwijnen van politiek vervolgden tot feminicide, economische afhankelijkheid en maatschappelijke discriminatie. Tegelijkertijd spreekt zij haar waardering uit voor het verzet van politieke gevangenen en roept zij op tot een gezamenlijke organisatie van de verschillende maatschappelijke strijdpunten. 25 november mag geen symbolische herdenkingsdag blijven, maar moet een uiting zijn van dagelijks verzet tegen geweld en onderdrukking.
De verklaring van de KJAR luidt als volgt:
Staatsrepressie in de schaduw van de oorlog
„Nu de Internationale Dag tegen Geweld tegen Vrouwen op 25 november nadert, wordt de politieke situatie in de regio gekenmerkt door ingrijpende crises en conflicten, waaronder de oorlog tussen de VS, Israël en het Iraanse regime. In een dergelijke gespannen situatie bestaat het grootste gevaar dat de oorlog die het regime intern tegen de samenleving voert, en met name het structurele geweld tegen vrouwen, uit het oog wordt verloren. De geschiedenis leert ons dat repressieve heerserssystemen externe crises aangrijpen om hun macht binnen het land te versterken.
Het afgelopen jaar is de repressie door veiligheidsdiensten en justitie in ongekende omvang en tempo toegenomen. Uit rapporten blijkt dat er een golf van gewelddadige verdwijningen plaatsvindt in Koerdistan, Baluchistan en andere delen van het land. Mensen worden gearresteerd zonder dat er informatie wordt gegeven over hun verblijfplaats, gevangenen worden weggevoerd naar geheime detentiecentra van de veiligheidsdiensten en er worden onophoudelijk doodvonnissen uitgesproken en voltrokken. Volgens gegevens van de organisatie Iran Human Rights zijn alleen al in de eerste acht maanden van het jaar 2026 minstens 528 mensen geëxecuteerd. Dit schokkende cijfer maakt duidelijk dat het zaaien van angst een centraal instrument van de regering is geworden om elke vorm van oppositie onder controle te houden.
Femicides en patriarchale straffeloosheid
Terwijl het staatsgeweld voortduurt, wordt de samenleving tegelijkertijd geconfronteerd met een ongekende omvang aan femicides en moorden binnen de familie- en stamgemeenschap. Volgens de beschikbare gegevens kost dit geweld in Iran dagelijks, of in ieder geval om de paar dagen, een vrouw het leven. Hiaten in de wetgeving, een rechtssysteem dat misdaden onder het mom van zogenaamde ‘eer’ in de hand werkt, en de patriarchale ideologie die door de machtsstructuren in stand wordt gehouden, zorgen ervoor dat de daders vrijwel straffeloos blijven.
Een schokkend voorbeeld is de moord op de 28-jarige Meryem Yarmohammedi op het eiland Qeschm. Ze werd door haar broer gemarteld, verminkt en in samenwerking met haar echtgenoot vermoord. Vervolgens vonden er zelfs demonstraties plaats ter ondersteuning van de dader. Deze zaak toont aan welke omvang het geweld heeft aangenomen dat door reactionaire tradities en wetten wordt gelegitimeerd. Ook de 21-jarige Soraya, moeder van drie kinderen, die met hamerslagen werd vermoord, en Ayda Haydariyan uit Sine behoren tot de slachtoffers van dit geweld. Een samenleving die het recht van vrouwen op leven en vrijheid niet beschermt, is gedoemd om gevangen te blijven in een veelzijdige cyclus van geweld.
De onzichtbare vormen van geweld
Ook in 2026 bleef het minder zichtbare geweld tegen vrouwen in Iran voortduren: door systematische economische achterstelling, ongerechtvaardigde wettelijke discriminatie en psychische en culturele druk onder het mom van het beschermen van de eer en door de schuld bij de slachtoffers zelf te leggen. Deze onzichtbare vormen van geweld worden nog verder verergerd door de economische en maatschappelijke crises en het ontbreken van effectieve beschermings- en preventiewetten. Ze normaliseren de ondergeschiktheid van vrouwen in het dagelijks leven, vernietigen hun onafhankelijkheid en creëren een voedingsbodem voor openlijk, vaak dodelijk geweld.
Gevangenissen als plaatsen van verzet
Ondanks deze verschillende vormen van onderdrukking zijn de gevangenissen van het land uitgegroeid tot centra van verzet, van de strijd voor gerechtigheid en van politiek bewustzijn. Het verzet van vrouwen als Zeynab Jalalian, Varisheh Moradi en Pakhshan Azizi, evenals de voortdurende strijd van mensen die het slachtoffer zijn van gedwongen verdwijningen en staatsvervolging – waaronder Zehra Pirdehqan, Parvin Raseq Qezelbash en Sara Rashidi – tonen aan dat gevangenismuren de stemmen voor gelijkheid niet tot zwijgen kunnen brengen. Deze standvastigheid heeft de gevangenissen tot bastions gemaakt waarin politiek en maatschappelijk verzet samengaan met de strijd voor gerechtigheid.
Gezamenlijke strijd tegen alle vormen van onderdrukking
De jarenlange inzet en de bereidheid tot opoffering van vrouwen hebben inmiddels resultaten opgeleverd die niet meer ongedaan kunnen worden gemaakt. Hieruit vloeien voor ons centrale taken voort:
- De eisen van de vrouwenbeweging moeten worden gekoppeld aan de strijd van arbeiders, leerkrachten, studenten en onderdrukte minderheden, om gezamenlijk op te treden tegen structureel en economisch geweld en tegen geweld in naam van de zogenaamde eer.
- Gedwongen verdwijningen, executies en gevallen van feminicide moeten voortdurend op de maatschappelijke en politieke agenda blijven staan. We mogen niet toestaan dat het nieuws over staatsrepressie in de schaduw van militaire en politieke crises in de vergetelheid raakt.
- Het verzet van politieke gevangenen moet publiekelijk onder de aandacht worden gebracht en hun eisen moeten worden ondersteund als basis voor maatschappelijke protestbewegingen.
25 november is niet zomaar een dag
Daarom verklaren wij als KJAR dat 25 november een hernieuwing betekent van ons streven naar gelijkheid en menselijke waardigheid. Wij zijn ervan overtuigd dat de bevrijding van de samenleving van elke vorm van geweld alleen mogelijk is als de rechten en vrijheden van vrouwen volledig en onvoorwaardelijk worden gerealiseerd en gewaarborgd. 25 november is niet zomaar een dag. Het geweld tegen vrouwen is nog lang niet voorbij. Het gaat elke dag door – thuis, op straat, in detentiecentra en gevangenissen. Daarom mag ook de strijd tegen dit geweld niet beperkt blijven tot één enkele dag op de kalender. Wij verzetten ons elke dag van het jaar tegen dit geweld en roepen iedereen op om zich bij ons verzet aan te sluiten – totdat geen enkele vrouw meer het slachtoffer wordt vanwege haar identiteit.”
