- Zwitserland
Met de duidelijke boodschap dat duurzame vrede niet mogelijk is zonder de actieve en gelijkwaardige deelname van vrouwen, is in Zürich een internationale vrouwenconferentie van start gegaan. Onder de titel „Vrede? Niet zonder ons! – Transnationale conferentie over de rol van vrouwen in vredesprocessen” komen ongeveer 180 afgevaardigden uit verschillende delen van Koerdistan en uit talrijke landen bijeen om te overleggen over vredesprocessen, politieke participatie en maatschappelijke transformatie.
De conferentie wordt georganiseerd door de Koerdische Vrouwenbeweging in Europa (TJK-E) en de Vereniging van Vrouwen uit Koerdistan in Zwitserland (YJK-S). Centraal in de conferentie, die wordt gemodereerd door prof. dr. Nazan Üstündağ, staat niet alleen de kwestie van de deelname van vrouwen aan onderhandelingen, maar ook een fundamentele kritiek op bestaande vredesprocessen: vrouwen zouden daarin vaak gemarginaliseerd worden, hoewel zij tot de belangrijkste slachtoffers van oorlog en geweld behoren en tegelijkertijd centrale dragers van maatschappelijke verandering zijn.
Al bij de start maakte de Koerdische politica in ballingschap Dilan Dirayet Taşdemir duidelijk dat het niet om symbolische betrokkenheid gaat, maar om politieke medezeggenschap. In het verdere verloop werd deze lijn uitgediept in een internationaal panel dat ervaringen uit verschillende conflictcontexten samenbracht.
Vrouwen als centrale actoren, niet als bijfiguren
DEM-parlementslid Pervin Buldan, die tevens lid is van de Imrali-delegatie van haar partij, legde de nadruk op het verband tussen vrouwenemancipatie en vredesprocessen. Ze wees erop dat vrouwen in oorlogen systematisch extra zwaar worden getroffen en juist daarom een dragende rol in vredesprocessen moeten spelen. Tegelijkertijd legde ze de nadruk op de invloed van Abdullah Öcalan op de theoretische en politieke verankering van dit perspectief. „De Koerdische vertegenwoordiger heeft de kwestie van de vrouwenemancipatie consequent centraal gesteld in politieke oplossingsrichtingen en benadrukt regelmatig dat een democratische en duurzame vredesoplossing ondenkbaar is zonder de actieve deelname van vrouwen.”
Buldan wees erop dat de huidige ontwikkelingen rond een oplossing voor de Koerdische kwestie in Turkije zich in de richting van wettelijke regelingen voor een mogelijk vredesproces bewegen. Juist in deze fase is het van cruciaal belang dat vrouwen niet opnieuw worden uitgesloten. Zonder bindende garanties voor gelijkheid dreigt elk vredesproces structurele ongelijkheden te reproduceren.
Tegelijkertijd benadrukte ze de rol van Koerdische vrouwenbewegingen, die met name in de afgelopen decennia ook onder oorlogsomstandigheden zelfstandige politieke structuren hebben opgebouwd. „Deze ervaringen hebben internationaal aangetoond dat vrouwen niet alleen slachtoffers zijn, maar ook georganiseerde politieke actoren”, benadrukte Buldan. Als concreet voorbeeld noemde ze de ontwikkelingen in Rojava, waar vrouwenstructuren een centraal onderdeel van de maatschappelijke organisatie zijn geworden.
Colombia: Vrouwen dragen bij aan vrede, maar blijven buitengesloten
De Colombiaanse politica en voormalig guerrillastrijdster Victoria Sandino wees op de parallellen met de vredesonderhandelingen tussen de Colombiaanse staat en de ‘Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia’ (FARC). Ook daar zouden vrouwen, ondanks hun centrale rol in de samenleving en in het conflict, lange tijd zijn uitgesloten van de eigenlijke onderhandelingsprocessen. “Tegelijkertijd hebben vrouwen, met name als moeders, activisten en organisatoren, een beslissende bijdrage geleverd aan de maatschappelijke verwerking van de oorlog”, benadrukte Sandino. Ze zouden verantwoordelijkheid hebben genomen in lokale vredesprocessen en een belangrijke rol hebben gespeeld bij het herstel van sociale structuren.
Sandino benadrukte echter dat deze realiteit onvoldoende tot uiting kwam in politieke en juridische afspraken. De structurele uitsluiting van vrouwen van formele onderhandelingen heeft ertoe geleid dat er bij cruciale beslissingen onvoldoende rekening werd gehouden met hun standpunten. „Een vrede die zonder vrouwen tot stand komt, blijft daarom onvolledig”, zei ze.
Baskenland: de strijd van vrouwen als onderdeel van nationale bevrijdingsbewegingen
Ook de Baskische activiste en voormalige politieke gevangene Kizkitza Gil de San Vicente benadrukte het verband tussen vrouwenemancipatie en nationale bewegingen. In haar bijdrage schetste ze hoe vrouwen in Baskenland jarenlang hebben moeten strijden om zichtbaar te worden binnen hun eigen politieke structuren en op voet van gelijkheid deel te nemen aan besluitvormingsprocessen. “Vrouwen hebben zich daarbij niet tevreden gesteld met een ondersteunende rol, maar hebben bewust de eis geformuleerd om als zelfstandige politieke kracht op te treden.” Deze eis heeft niet alleen de vrouwenbeweging versterkt, maar ook de hele politieke beweging veranderd en verdiept. Aan het begin van haar bijdrage riep ze bovendien op tot de vrijlating van Abdullah Öcalan en legde ze een direct verband tussen zijn situatie en de vooruitzichten op een politieke oplossing voor de Koerdische kwestie.
Gemeenschappelijke visie: vrede als maatschappelijk proces
Ondanks de uiteenlopende regionale contexten kwam tijdens de conferentie een gemeenschappelijke politieke visie naar voren: vrede wordt niet gezien als een louter diplomatiek of staatsproces, maar als een maatschappelijk onderhandelingsproces waarin vrouwen een centrale rol spelen. De ervaringen uit Koerdistan, Colombia en Baskenland tonen aan dat vrouwen niet alleen tot de belangrijkste slachtoffers van conflicten behoren, maar tegelijkertijd ook cruciale dragers van vredesprocessen zijn. Hun uitsluiting van onderhandelingen wordt daarom niet als een marginaal probleem beschouwd, maar als een structurele belemmering voor duurzame vrede. De conferentie zet deze debatten voort in workshops en verdere panels. De vraag staat daarbij centraal hoe vrouwen hun politieke rol in toekomstige vredesprocessen niet alleen kunnen opeisen, maar ook institutioneel kunnen verankeren. De centrale boodschap blijft daarbij duidelijk: zonder vrouwen zal er geen rechtvaardige en duurzame vrede zijn.
Bron: ANF
