- Noord-Koerdistan
Tijdens de derde wake „Vrouwen, gerechtigheid en herinnering“ in Amed (Tr. Diyarbakır) hebben vrouwenorganisaties de straffeloosheid bij seksueel en patriarchaal geweld aan de kaak gesteld. Centraal bij de wekelijkse protestactie voor het gerechtsgebouw stonden de vrijlating van drie verdachten in een verkrachtingszaak in Sêwreg (Siverek) en de manier waarop de Turkse justitie omgaat met geweld tegen vrouwen en onopgehelderde sterfgevallen. Tegelijkertijd herdachten de deelneemsters vier vrouwen die binnen enkele dagen in verschillende steden in Turkije werden vermoord of onder verdachte omstandigheden om het leven kwamen.
Het netwerk tegen geweld in Amed had opgeroepen tot de wake. Vertegenwoordigers van politieke partijen en maatschappelijke organisaties namen deel aan de actie, waarbij foto’s van vermoorde vrouwen werden getoond. De deelneemsters scandeerden onder meer „Jin, Jiyan, Azadî“ (vrouw, leven, vrijheid), „Femicide is politiek“ en „Bescherm de daders niet, spreek ze niet vrij, breng ze voor de rechter“.
Kritiek op vrijlatingen in het verkrachtingsproces
Berfin Elçi, bestuurslid van de afdeling van de mensenrechtenorganisatie IHD in Amed, heeft in een verklaring kritiek geuit op de vrijlating van drie verdachten in een verkrachtingszaak in Sêwreg. Ze verwees bovendien naar de zaak van Fatmanur Çelik, waarin een man die beschuldigd werd van seksueel misbruik, was vrijgesproken. Elçi veroordeelde met name scherp een vraag waarmee een slachtoffer van seksueel geweld door de advocaat van de verdachte was geconfronteerd: „Als een vrouw na het ondergaan van seksueel geweld wordt gevraagd waarom ze geen zelfmoord heeft gepleegd, toont dat aan dat niet het onrecht dat haar is aangedaan, maar haar leven ter discussie wordt gesteld.“
De twee rechtszaken maakten duidelijk welke gevolgen straffeloosheid voor vrouwen heeft. Hun recht op leven kan alleen worden beschermd als geweld niet alleen wordt voorkomen, maar ook consequent wordt vervolgd. Elçi bestempelde het systematische geweld tegen vrouwen als feminicide en wees op de maatschappelijke omstandigheden die dit geweld mogelijk maken. „Deze moorden zijn geen incidenten. Ze zijn het gevolg van het patriarchaat, straffeloosheid en een door mannen gedomineerde orde die aanspraak maakt op het leven van vrouwen.“
Verdachte sterfgevallen ophelderen
Gerechtigheid mag zich niet beperken tot de veroordeling van een dader na een feminicide, benadrukte Elçi. Vrouwen moeten al tijdens hun leven effectief worden beschermd, aangiften van geweld moeten serieus worden genomen en de beschermingsplichten van de staat moeten worden nagekomen. Ze vroeg om bijzondere aandacht voor sterfgevallen die door de opsporingsinstanties overhaast als zelfmoord of ongeval worden aangemerkt. „Een verdacht sterfgeval van een vrouw duidt niet op de aard van haar dood, maar op een vermoeden dat de opsporingsinstanties moeten ophelderen“, verklaarde Elçi.
Zolang niet al het bewijsmateriaal is veiliggesteld en de omstandigheden van het overlijden grondig zijn onderzocht, kan er geen sprake zijn van opheldering. Anders bestaat het gevaar dat mogelijke verantwoordelijken ongestraft blijven.
Ter nagedachtenis aan Canan, Naz, Ebru en Pınar
In het verdere verloop van de wake werden de namen en verhalen voorgelezen van vier vrouwen die tussen 11 en 14 oktober zijn vermoord of onder onopgehelderde omstandigheden zijn overleden: De 49-jarige Canan Yıldırım werd op 11 oktober in Antalya door haar partner Talha Torbalı met kokend water overgoten en vervolgens gewurgd. De man werd tijdens zijn vlucht in Konya aangehouden en in voorlopige hechtenis genomen wegens moord met voorbedachten rade en seksueel geweld.
Op 12 oktober werd de 40-jarige Naz Aslan, moeder van drie kinderen, in haar woning in Nisêbîn (Nusaybin) opgehangen aangetroffen. De omstandigheden van haar dood zijn nog steeds onduidelijk. De vrouwenorganisaties eisen een uitgebreid onderzoek, waarbij ook rekening wordt gehouden met mogelijke invloeden van buitenaf en verantwoordelijkheden.
De 51-jarige Ebru Serep, eveneens moeder van drie kinderen, werd op 13 oktober in Seferihisar bij Izmir vermoord toen haar ex-partner Abdullah Karabina haar huis in brand stak. Tegen de man was al een beschermingsbevel uitgevaardigd nadat hij Serep had bedreigd. Hij bekende de daad en noemde jaloezie als motief.
De 28-jarige Pınar Güneş, moeder van één kind, stierf op 14 oktober in Alaçatı bij Çeşme door een schot in de rug. Na een ruzie voor een villa had een man op een wegrijdende taxi geschoten. De vrouwenorganisaties eisen dat de verantwoordelijkheid van alle betrokkenen volledig wordt opgehelderd.
Door het voorlezen van de vier levensverhalen herinnerde het netwerk niet alleen aan de slachtoffers, maar ook aan de verantwoordelijkheid van de staat om vrouwen tegen geweld te beschermen en verdachte sterfgevallen op te helderen. „Het leven van vrouwen is geen onderhandelingsmiddel. Geweld is geen lot. Straffeloosheid is onaanvaardbaar. Vergeten is geen optie“, verklaarde Elçi. De deelneemsters hielden vervolgens een minuut stilte ter nagedachtenis aan de vrouwen.
DEM-partij: Herdenken om verantwoording te eisen
Halide Türkoğlu, woordvoerster van de Vrouwenraad van de DEM-partij, stelde in haar toespraak daarna dat de patriarchale machtsverhoudingen en het beleid van de AKP-regering medeverantwoordelijk zijn voor het aanhoudende geweld tegen vrouwen. De door mannen gedomineerde orde eist het recht op om te bepalen over de levenskeuzes van vrouwen – van hun beroepsactiviteiten tot het aantal kinderen dat ze krijgen.
De wake richt zich daarom niet alleen tegen afzonderlijke gewelddaden, maar tegen de maatschappelijke en politieke omstandigheden waaronder vrouwen worden vermoord. „Als een moord politiek is, moet de strijd ertegen ook op die manier worden gevoerd”, zei Türkoğlu.
Ze riep op om het overheidsbeleid van straffeloosheid voortdurend aan de kaak te stellen en de verantwoordelijken ter verantwoording te roepen. De strijd tegen patriarchale geweld is tegelijkertijd een strijd voor een samenleving waarin vrouwen vrij, gelijkwaardig en zonder angst voor moord kunnen leven. „Ik ben ervan overtuigd dat de wake die in Amed is begonnen, de stem is geworden van de vrouwen die in het hele land zijn vermoord. Tegelijkertijd zal deze een leidende rol spelen in de strijd om ervoor te zorgen dat er geen vrouwen meer worden vermoord“, verklaarde Türkoğlu.
