Het politieke leven gaat met onverminderd grote intensiteit door. Complexe processen zoals het huidige kunnen nauwelijks op koers worden gehouden als het ontbreekt aan grote creativiteit en politiek inzicht. Gezien de ingrijpende crises en de chaos die de hele regio teisteren, en de mogelijkheid dat er op elk moment en overal nieuwe conflicten kunnen uitbreken, wordt duidelijk hoeveel politiek tact dit proces vereist.
Het debat over het lopende proces duurt voort, waarbij de verschillende politieke krachten het elk vanuit hun eigen perspectief interpreteren en er verschillende betekenissen aan toekennen. Gezien de talrijke onzekerheden en de moeilijk te voorspellen ontwikkeling ervan is deze intensieve discussie volkomen gerechtvaardigd. Terwijl het rechts-nationalistische en kemalistisch georiënteerde kamp in Turkije het proces op de ene manier interpreteert, geeft het conservatief-nationalistische spectrum er een andere draai aan. Koerdische nationalisten komen op hun beurt tot andere beoordelingen dan politiek links. Deze uiteenlopende interpretaties hangen rechtstreeks samen met het karakter van het proces. Want wat momenteel als „proces“ wordt aangeduid, is minder gericht op de onmiddellijke oplossing van het fundamentele conflict dan wel op een verandering van de methoden en instrumenten waarmee het wordt aangepakt. De nadruk ligt op de overgang van gewapende conflicten naar democratische politiek en middelen die in overeenstemming zijn met de rechtsstaat.
Op dit moment geldt er weliswaar een wapenstilstand, maar deze beperkt zich tot het uitblijven van gewapende confrontaties. Op maatschappelijk en politiek vlak is het verzet daarentegen verder geïntensiveerd. De huidige fase moet daarom worden gezien als een periode waarin de strijdmethoden zijn veranderd, maar de intensiteit ervan is toegenomen. De machthebbers mogen daarbij dan wel allerlei politieke manoeuvres ondernemen en hun eigen berekeningen nastreven. Hun handelen moet nauwlettend in de gaten worden gehouden en bij de beoordeling van het proces in aanmerking worden genomen. Cruciaal is echter dat het huidige beleid in een verfijndere vorm wordt voortgezet. Van erkenning van het Koerdische bestaan en het recht op vrijheid is nog steeds geen sprake. Daarom is het zinvoller om de aandacht niet in de eerste plaats te richten op wat de tegenpartij zegt of doet, maar op wat de democratische krachten dag na dag daadwerkelijk opbouwen en in hoeverre zij de bestaande omstandigheden juist inschatten en weten te benutten.
Democratie, vrijheid en wettelijke waarborgen zijn geen waarden die heersende machten uit eigen beweging aan samenlevingen toekennen of genereus verlenen. Ze worden veeleer veroverd door zelforganisatie en de zelfstandige opbouw van maatschappelijke krachten. Pas daardoor worden de machthebbers gedwongen om politieke speelruimte te creëren en bevoegdheden met de samenleving te delen.
Steeds weer wordt de vraag gesteld: waarom kon zich in het Ottomaanse Rijk geen democratie ontwikkelen? Waarom slaagde de staat er ook in het republikeinse tijdperk niet in om een democratische houding aan te nemen? Deze vragen zijn volkomen terecht. De oorzaken liggen echter niet zozeer in het karakter van de betreffende staten, maar veeleer in het feit dat de samenlevingen er niet in zijn geslaagd zich als zelfstandige politieke kracht te vormen. De samenleving heeft zich beperkt tot het stellen van eisen. Maar democratie wordt niet geëist, maar opgebouwd.
Naarmate een samenleving zichzelf organiseert en haar eigen structuren opbouwt, vinden ook haar eisen gehoor. Het vermogen om betekenis te ontplooien en maatschappelijke invloed te verwerven, hangt af van de mate waarin men zichzelf organiseert, verandert en verder ontwikkelt. Dit geldt zowel voor individuen als voor gemeenschappen en hele samenlevingen. Voor de Koerden is het existentiële belang van dit inzicht bijzonder duidelijk.
Aan beleid dat gebruikmaakt van gewapend geweld zijn grenzen gesteld. Als het op buitensporige wijze wordt ingezet, bestaat het gevaar dat het zich keert tegen degenen die het uitoefenen en uiteindelijk zijn eigen dragers uitput. Daarom verdient een beleid dat gebruikmaakt van democratische methoden en instrumenten de voorkeur. Creativiteit, productief handelen en het vermogen om de samenleving op te bouwen zijn daarbij onmisbaar. Juist daarin schuilt echter een realiteit waaraan onze samenleving zich steeds weer heeft onttrokken. Want politiek vereist dat men op elk moment praktisch handelt, iets nieuws voortbrengt, creatief aan de slag gaat en maatschappelijke structuren opbouwt. Bureaucratische, elitaire en conformistische denk- en handelingswijzen staan dit in aanzienlijke mate in de weg. Het onvermogen om democratisch-kommunalistische principes in het denken, de persoonlijkheid en de eigen houding te verwezenlijken, leidt ertoe dat historische kansen worden gemist en bestaande mogelijkheden niet op de juiste wijze worden benut. Dit zijn fundamentele problemen die moeten worden overwonnen.
Auteur: Ömer Hayri Konar
Ömer Hayri Konar is geboren in Xarpêt (Turk.: Elazığ) en zit al 24 jaar in Turkse gevangenschap. Hij is veroordeeld tot een verzwaarde levenslange gevangenisstraf op beschuldiging van „een deel van het staatsgrondgebied aan het staatsgezag te onttrekken”. Tussen 2000 en 2002 was Konar politiek actief in verschillende landen in het Midden-Oosten, met name in Syrië en Libanon. In Syrië werd hij gearresteerd en aan Turkije uitgeleverd. Hij zit gevangen op het gevangeniseiland Imrali en maakt deel uit van het secretariaat van Abdullah Öcalan. Deze tekst van zijn hand verscheen oorspronkelijk in het tijdschrift „Özgür Halk“.
