Politica Dilan Dirayet Taşdemir zei dat de strijd van de Koerdische vrouwenbeweging in Turkije en Koerdistan de traditionele politieke patronen op zijn kop heeft gezet, en benadrukte dat echte lokale democratie niet kan bestaan in een systeem waarin vrouwen worden uitgesloten van besluitvormingsmechanismen. De ervaringen van de Koerdische vrouwenbeweging hebben kwesties als klasse en sociale transformatie op de voorgrond geplaatst. Dilan Taşdemir, sociologe, activiste binnen de Koerdische vrouwenbeweging en voormalig parlementslid voor de Democratische Volkspartij (HDP), sprak met ANF Nieuwsagentschap over het co-voorzitterssysteem, gelijke vertegenwoordiging en debatten rond lokale autonomie.
U bent al vele jaren actief in zowel de lokale als de nationale politiek in Turkije, en ook in vrouwenbewegingen. Denkt u, op basis van deze ervaring, dat lokale democratie mogelijk is zonder gelijke vertegenwoordiging van vrouwen? Zo ja, hoe dan? Zo nee, waarom niet?
Als Koerdische Vrouwenbeweging streven wij ernaar de huidige positie van vrouwen in Turkije en Koerdistan te veranderen en hun gelijkwaardige deelname aan de politiek te waarborgen. Wij definiëren de vrouwenkwestie als een kwestie van vrijheid; daarom is de kwestie van de vrijheid van vrouwen in zekere zin een kwestie van participatie. Met andere woorden, het gaat om de deelname van vrouwen aan besluitvormingsmechanismen en de mate waarin zij inspraak hebben, effectief zijn en als een transformerende kracht kunnen fungeren bij beslissingen die betrekking hebben op hun eigen leefomgeving.
In deze context is de participatie van vrouwen in de democratische politiek en, in bredere zin, in alle levenssferen zowel een serieuze uitdaging als een fundamentele noodzaak. Helaas worden vrouwen overal ter wereld met soortgelijke problemen geconfronteerd. Nergens ter wereld hebben vrouwen tot nu toe volledige en gelijkwaardige participatie of inclusie bereikt in de politiek, het economische leven en de samenleving als geheel.
De heersende politieke cultuur, mentaliteit en praktijken in Turkije stellen mannen, de rijken en bepaalde religieuze en identiteitsgroepen centraal. Om deze reden vormen de deelname van vrouwen aan de politiek, hun vermogen om hun eigen stem te laten horen en een transformerende kracht te worden, een serieuze uitdaging voor de gevestigde politieke orde in Turkije. Dit is ook een belangrijk strijdterrein geworden binnen onze eigen politieke traditie.
Hoewel vrouwen de helft van de wereldbevolking uitmaken, blijven ze uitgesloten van besluitvormingsmechanismen, kunnen ze niet op gelijke voet deelnemen aan het economische leven en genieten ze geen gelijke kansen. Begrotingsprocessen zijn niet afgestemd op de eisen en behoeften van vrouwen. Vrouwen produceren en leveren hun arbeid, maar toch worden we geconfronteerd met een sociale orde waarin ze niet gelijkelijk profiteren van wat ze produceren en geen gelijke zeggenschap hebben.
Deze sociale realiteit, waarin vrouwen worden uitgesloten, heeft een situatie gecreëerd waarin oorlogen, bloedbaden en onrechtvaardigheid steeds erger worden. Als we de wereld weer gelijk en rechtvaardig willen maken, kan dat proces alleen beginnen met de participatie van vrouwen. Met deze drijfveer zijn we van start gegaan. Hoewel we aanzienlijke vooruitgang hebben geboekt, hebben we nog een lange weg te gaan.
De Koerdische vrouwenbeweging is erin geslaagd om zowel in lokale besturen als in politieke partijen vrouwenquota en het systeem van medevoorzitterschap in te voeren. Wat hebben lokale en centrale overheden, wat betreft het systeem van medevoorzitterschap en gelijke vertegenwoordiging van vrouwen, aan dit proces gewonnen?
Er schuilt een lange geschiedenis van enorme inspanningen en strijd achter het feit dat het medevoorzitterschap van vrouwen en gelijke vertegenwoordiging vandaag de dag worden besproken. Vrouwen hebben deze rechten niet van de ene op de andere dag verworven; ze zijn het resultaat van 40 tot 50 jaar strijd, gekenmerkt door enorme offers. Duizenden vrouwen hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de eis voor een quotum van 40 procent in de jaren negentig tot de gelijke vertegenwoordiging van vandaag. Vrouwen werden gevangengezet, verloren het leven en werden voor deze zaak gedwongen in ballingschap te gaan. Ondanks alle moeilijkheden en onderdrukking bleef de vrouwenbeweging groeien en zich ontwikkelen.
De deelname van vrouwen aan het lokale bestuur is niet alleen een kwestie van vertegenwoordiging geweest; het heeft ook geleid tot een verandering in de maatschappelijke mentaliteit. In de beginperiode van het co-voorzitterssysteem maakten we een fase door waarin de man in de gemeenschap werd gezien als de burgemeester en de vrouw als zijn plaatsvervanger, of waarin de heersende houding was: ‘Kunnen vrouwen ook besturen?’ Na verloop van tijd raakte het idee dat vrouwen zich met politiek kunnen bezighouden, beslissingen kunnen nemen en het voortouw kunnen nemen, verankerd in de samenleving.
Deze transformatie had niet alleen invloed op de Koerdische samenleving, maar op de Turkse politiek als geheel. Ons co-voorzitterssysteem en onze besluiten inzake gelijke vertegenwoordiging hebben de weg vrijgemaakt voor wijzigingen in de Wet op de politieke partijen. Hoewel de Volkspartij voor Gelijkheid en Democratie (DEM-partij) de politieke traditie is die dit systeem vandaag de dag daadwerkelijk in de democratische politiek implementeert, hebben de druk en het debat die hierdoor zijn ontstaan ook andere politieke partijen en de feministische beweging tot actie aangezet. Andere politieke krachten zagen zich genoodzaakt om eveneens maatregelen te nemen om de participatie van vrouwen te vergroten.
De betrokkenheid van vrouwen bij de politiek heeft geleid tot een eigen manier van politiek bedrijven, gevormd door hun eigen ervaringen met onderdrukking en verschillende vormen van socialisatie. Dit heeft vrouwen meer zelfvertrouwen gegeven en bijgedragen aan het idee dat vrouwen en mannen gelijk zijn in het gezin, in de politiek, in de samenleving en in de economie.
Natuurlijk zijn er nog steeds obstakels die we niet hebben overwonnen en moeilijkheden die blijven bestaan. We worden geconfronteerd met een mentaliteit die niet bereid is macht en gezag te delen, met beleid dat door de staat wordt gevoerd en zelfs met weerstand die binnen onze eigen interne structuren ontstaat. Om het idee van gelijkheid tot een maatschappelijke waarde te maken en ervoor te zorgen dat het wordt aanvaard, is een ononderbroken strijd nodig.
Kunnen we stellen dat de Koerdische Vrouwenbeweging en de Koerdische Vrijheidsstrijd hebben gebroken met de traditionele opvatting dat „politiek iets is voor rijke mannen“, waardoor vrouwen uit minder bevoorrechte milieus naar voren zijn gekomen en burgemeester, medevoorzitter of parlementslid zijn geworden?
Absoluut. Dit komt zelfs tot uiting in de persoonlijke ervaringen van ons allemaal. Mijn eigen ervaring is daar een voorbeeld van. Ik ben geboren en getogen in een dorp in Ağrı (Agirî). Ik kom niet uit een rijke familie; ik ben opgegroeid in wat je zou omschrijven als een traditioneel, patriottisch Koerdisch gezin. Het was de strijd zelf die ons deel liet uitmaken van dit proces. De transformatie van de mannen binnen onze families, samen met onze eigen betrokkenheid bij de strijd, vormde zowel de drijvende kracht als de basis voor onze strijd voor bevrijding als vrouwen.
Door deze strijd ontstond er vertegenwoordiging, en namen wij onze plaats in binnen deze structuren. Anders zou het zelfs vandaag de dag in andere politieke partijen nog erg moeilijk zijn voor een jonge vrouw, geboren in een dorp in Ağrı, die niet uit een welgestelde familie komt of de steun van een stam heeft, om een plaats te vinden binnen conventionele politieke structuren. In dit opzicht heeft de Koerdische Vrijheidsbeweging een ingrijpende breuk teweeggebracht op het gebied van klasse, ideeën en politieke mentaliteit, en krachtige voorwaarden geschapen voor vrouwen om hun plaats in de politiek in te nemen.
Vrouwen hebben op hun beurt enorme strijd geleverd door hun plaats in deze kringen in te nemen, verantwoordelijkheid op zich te nemen, een prijs te betalen en soms te worden uitgesloten uit de samenleving. Veel van onze vrouwelijke kameraden moesten het opnemen tegen hun echtgenoten, vaders en broers, maar ook tegen mannen binnen de partij, alleen al om aan de politiek deel te nemen, terwijl ze tegelijkertijd het doelwit van de staat werden. We hebben kameraden gehad die gevangen zijn gezet, gedwongen in ballingschap zijn gegaan en zijn vermoord. Sommige van onze vrouwelijke kameraden zitten al bijna 30 jaar in de gevangenis. Met andere woorden: vrouwen hebben een belangrijke pioniersrol gespeeld in deze roep om vrijheid, hebben die omarmd en voortgedragen.
Waarom denkt u dat het Europees Handvest voor lokaal zelfbestuur, dat momenteel onderwerp van discussie is, belangrijk is voor de participatie van vrouwen in het lokale bestuur?
Het Europees Handvest voor lokaal zelfbestuur is geen mechanisme dat uitsluitend voor vrouwen bedoeld is; in bredere zin is het een mechanisme dat het lokale bestuur beschermt tegen buitensporige centrale controle. In zeer rigide, op de status quo gerichte en gecentraliseerde systemen zoals dat van Turkije wordt alles in Ankara beslist. Zelfs als het gaat om een project dat moet worden uitgevoerd of een besluit dat moet worden genomen over een straat in Ağrı, zijn lokale niet-gouvernementele organisaties (ngo’s), democratische krachten, inwoners of zelfs de gemeenteraad niet in de positie om het laatste woord te hebben.
Er is goedkeuring nodig van een ambtenaar in Ankara die die stad misschien nog nooit heeft gezien. Dit is niet alleen ondemocratisch; het zorgt er ook voor dat lokale problemen vastlopen in de bureaucratie, maakt het systeem log en komt neer op een weigering om de lokale wil te erkennen.
We hebben dit herhaaldelijk ervaren bij de benoeming van bewindvoerders, bij projecten die vastlopen in de bureaucratie en bij lokale bestuurders die geen bescherming hebben tegen de centrale autoriteiten. Hoewel er formeel lokale verkiezingen zijn, blijven er antidemocratische praktijken bestaan in de manier waarop het systeem functioneert. Dit handvest van de Raad van Europa bevordert echter de erkenning van lokale autonomie en moedigt aan dat beslissingen actiever en democratischer worden genomen door de mensen, groepen en lokale actoren die daar wonen.
Dit is ook uiterst belangrijk voor vrouwen, omdat vrouwen op lokaal niveau beter georganiseerd zijn en in het dagelijks leven meer verantwoordelijkheid op zich nemen. Problemen met water, wegen of scholen in een stad treffen vrouwen het hardst. Omdat vrouwen het dagelijks leven organiseren en rechtstreeks worden getroffen door tekortkomingen in lokale voorzieningen, zijn hun deelname aan het lokale bestuur en de mogelijkheid om problemen lokaal te bespreken en aan te pakken van groot belang.
Je hebt onlangs enige tijd doorgebracht in de diaspora, waarbij je onder meer naar België, Duitsland en Zwitserland bent gereisd en daar vrouwen hebt ontmoet. Welk beeld hebben je observaties in de diaspora je gegeven met betrekking tot lokale democratie en vrouwen?
Waar ter wereld je ook bent, de realiteit is dat vrouwen worden gediscrimineerd vanwege hun geslacht, gemarginaliseerd worden, geen gelijk loon voor gelijk werk ontvangen, onvoldoende vertegenwoordigd zijn in besluitvormingsorganen en blootstaan aan geweld. Wat verschilt, is de manier waarop deze problemen worden aangepakt en de mate waarin staten hun verantwoordelijkheid nemen om ze aan te pakken.
In Europa, net als in Turkije, is er een sterk georganiseerde Koerdische vrouwenbeweging en zijn er feministische bewegingen, en we komen samen rond gemeenschappelijke kwesties. Er zijn hier echter robuuste beschermings- en ondersteuningsmechanismen, naast gerechtelijke procedures. Zowel de staat als het maatschappelijk middenveld hebben de verantwoordelijkheid om vrouwen economisch en juridisch te beschermen. In Turkije daarentegen worden zelfs bestaande rechten uitgehold, blijven praktijken bestaan die vrouwen overleveren aan de genade van mannen, en spelen strafverminderingen wegens ‘goed gedrag’ nog steeds een prominente rol in gerechtelijke procedures.
Hoewel Europa zijn eigen problemen kent, kunnen we niettemin spreken van sterke juridische en beschermingsmechanismen die vrouwen beschermen.
Tot slot: hoe ziet u de toekomst van democratische, egalitaire en op vrouwenemancipatie gerichte bestuursvormen in Turkije?
Er is een omvangrijke en solide basis van kennis, fundamenten en ervaring opgebouwd. Er is een aanzienlijke dynamiek ontstaan in de politiek, de sociale verhoudingen en de culturele sfeer. Dit is natuurlijk geen afgerond proces. Als vrouwen moeten we ons vernieuwen in reactie op de veranderende mondiale omstandigheden, kunstmatige intelligentie en de nieuwe sociale realiteiten die in het tijdperk van de wetenschap ontstaan.
Er zijn verschillen tussen de eisen van de jaren negentig of 2000 en de eisen voor vrijheid die jonge vrouwen vandaag de dag uiten. Dit moet worden gezien als een proces van empowerment en transformatie.
Vrouwen bouwen tegenwoordig niet alleen in Turkije en Koerdistan, maar overal ter wereld aan een momentum op. Vrouwen nemen steeds vaker het voortouw in sociale bewegingen en verzet. Ik ben ervan overtuigd dat dit momentum nog sterker zal worden door solidariteit en collectieve kracht onder vrouwen, en dat de ervaringen en perspectieven van vrouwen een transformerende rol zullen spelen in de politiek van de toekomst.
Bron: ANF
