- Noord-Koerdistan
Talrijke mensenrechtenorganisaties, verenigingen van nabestaanden van verdwenen personen en advocatenorden eisen dat de hervatte wegwerkzaamheden in Newala Qesaba bij Sêrt (tr. Siirt) onmiddellijk worden stopgezet. Zij waarschuwen dat mogelijke massagraven en bewijsmateriaal vernietigd zouden kunnen worden en eisen een onafhankelijk onderzoek van het terrein. „Laten we de waarheid over Newala Qesaba aan het licht brengen; laten we de doden, hun nabestaanden en de menselijke waardigheid beschermen en samen vrede opbouwen“, luidt de gezamenlijke verklaring.
Newala Qesaba (nl. „Slachterskloof“), ook bekend als Kasaplar Deresi, ligt aan de weg richting Xisxêr (Pervari). Het terrein wordt al decennia lang beschouwd als een mogelijke begraafplaats van slachtoffers van staats- en politiek geweld. Volgens de ondertekenende organisaties wordt vermoed dat daar de stoffelijke resten van honderden mensen begraven liggen. Er wordt melding gemaakt van Armeniërs en Chaldeeërs sinds 1915, en in het bijzonder van Koerden die in de jaren tachtig en negentig het slachtoffer waren van zeer ernstige schendingen van de mensenrechten, gemarteld werden, gedwongen verdwenen of omkwamen bij onopgehelderde politieke moorden. „Dit is een plek waar de waarheid is verdoezeld en waar het verwerken van het verleden is verhinderd”, verklaren de organisaties.
Acht slachtoffers tot op heden niet geïdentificeerd
Newala Qesaba werd jarenlang als stortplaats gebruikt en later vrijgegeven voor bebouwing. Tijdens wegwerkzaamheden kwamen in 2014 menselijke botten aan het licht, waarna de werkzaamheden in eerste instantie werden stilgelegd. Een uitgebreid wetenschappelijk onderzoek van het terrein, waarbij onafhankelijke deskundigen betrokken zouden zijn, bleef echter uit. De opgravingen werden nog op de dag van de vondst stopgezet op bevel van het gouverneurskantoor van Siirt. Acht geborgen slachtoffers zijn tot op heden noch geïdentificeerd, noch is de doodsoorzaak vastgesteld. Inmiddels zijn de al jaren omstreden wegenwerkzaamheden weer hervat. De ondertekenende organisaties waarschuwen dat hierdoor mogelijke massagraven en het daarin aanwezige bewijsmateriaal beschadigd of onherstelbaar vernietigd zouden kunnen worden. Zij spreken van een hernieuwde schending van de waardigheid, de herinnering en de nagedachtenis van de doden en hun nabestaanden – „fysiek, symbolisch en historisch“.
De waarheid kan niet met beton worden bedekt
De organisaties hebben vooral scherpe kritiek op de hervatting van de werkzaamheden tegen de achtergrond van het huidige vredesproces. „In een fase waarin de hoop op vrede groeit en er wordt gestreden voor een waardige omgang met de doden, betekent de bebouwing van een plek waar vermoedelijk de stoffelijke resten van honderden mensen liggen, dat de daar verborgen waarheid en de gepleegde misdaden onzichtbaar worden gemaakt.” De voortdurende weigering om gevallen van gedwongen verdwijningen op te helderen, laat diepe scheuren achter in het maatschappelijk geheugen en verlengt het trauma dat is geleden. Een bebouwing ontneemt de nabestaanden tegelijkertijd het recht om te rouwen en verspert de weg naar een verwerking van het verleden. „Respect voor de doden en gerechtigheid zijn de minimumvoorwaarden voor samenleven in de samenleving en een leven in vrede“, zo luidt het. Een bebouwing van Newala Qesaba richt zich daarom ook tegen „de roep om vrede, democratie en vrijheid, evenals tegen de hoop op een gezamenlijk samenleven“.
Onafhankelijk onderzoek en openstelling van de graven geëist
De ondertekenende organisaties eisen dat alle wegen- en bouwwerkzaamheden onmiddellijk worden stopgezet en dat Newala Qesaba onder bescherming wordt geplaatst. Vervolgens moet er een objectief en transparant onderzoek worden ingesteld, waarbij onafhankelijke deskundigen en onderzoekers worden betrokken. De stoffelijke resten moeten volgens het Minnesota-protocol op vakkundige wijze worden geborgen en geïdentificeerd, en de doodsoorzaken moeten worden vastgesteld. Op basis hiervan moet ook een strafrechtelijke afhandeling mogelijk worden gemaakt. De organisaties beroepen zich onder meer op het Internationaal Verdrag ter bescherming van alle personen tegen verdwijningen en de mensenrechtennormen van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Daarnaast eisen zij dat Newala Qesaba wordt omgevormd tot een plek van maatschappelijk geheugen. Het ministerie van Justitie en andere overheidsinstellingen moeten de nodige mechanismen voor waarheid en gerechtigheid tot stand brengen.
Zonder respect voor de doden kan er geen vrede ontstaan
Tot slot plaatsen de organisaties de omgang met Newala Qesaba rechtstreeks in de context van gerechtigheid en vrede: „Respect voor de doden en gerechtigheid zijn de eerste stap naar vrede. Vrede kan niet worden opgebouwd door de stoffelijke resten, de nagedachtenis en de herinnering aan de doden te minachten.“ De oproep tot opheldering is niet alleen gericht aan de nabestaanden. Iedereen die opkomt voor menselijke waardigheid en rechten heeft er belang bij dat de slachtoffers van Newala Qesaba worden geïdentificeerd en aan hun families worden overgedragen voor een waardige begrafenis. De misdaden die daar zijn gepleegd, moeten worden erkend, de verantwoordelijken moeten worden opgespoord en voor de rechter worden gebracht, en er moeten maatregelen worden genomen om te voorkomen dat soortgelijke misdaden zich „nooit meer“ herhalen.
Tot de ondertekenaars behoren onder meer het Initiatief voor Respect voor de Doden en Rechtvaardigheid (ÖSAİ), MEBYA-DER, ANYAKAY-DER, de mensenrechtenvereniging IHD, de Turkse Stichting voor de Mensenrechten (TIHV), TOHAV, het Centrum voor Herdenking en Rechtvaardigheid, de Vereniging van Liberale Juristen (ÖHD), de Vereniging van Hedendaagse Juristen (ÇHD), de Vredesvereniging 10 oktober, evenals de Orde van Artsen van Amed (Diyarbakır) en de Ordes van Advocaten van Amed, Wan (Van), Semsûr (Adıyaman), Şirnex (Şırnak), Êlih (Batman), Sêrt, Riha (Urfa), Mêrdîn (Mardin) en Mûş (Muş).
