- Duitsland
De 78e Internationale Boekenbeurs van Frankfurt, die op 7 oktober in Frankfurt (Duitsland) van start ging, werd op zondagavond 11 oktober afgesloten. De beurs bracht uitgeverijen, schrijvers, culturele instellingen, journalisten, wetenschappers en vertegenwoordigers van de uitgeverswereld uit de hele wereld bijeen.
In totaal namen 4.131 exposanten deel aan de beurs, waar meer dan 3.600 evenementen plaatsvonden.
Als een van de internationale ontmoetingsplaatsen voor de boek- en uitgeverswereld bood de beurs ook een platform voor discussies over literatuur, cultuur, vrijheid van meningsuiting, democratie, mensenrechten en de toekomst van technologie.
‘Tsjechië was eregast’
Tsjechië was dit jaar eregast op de Frankfurter Buchmesse.
Onder het thema „Ein Land an der Küste“ (Een land aan de kust) had Tsjechië een tentoonstellingsruimte van 2.300 vierkante meter ingericht op de beurs. In het eregastenpaviljoen vonden evenementen plaats rond diverse literaire genres, waaraan 75 schrijvers deelnamen.
Het paviljoen bracht Tsjechische literatuur en het cultureel erfgoed van het land onder de aandacht, waarbij gebruik werd gemaakt van kunstmatige intelligentie en interactieve technologieën. Bezoekers konden kennismaken met digitale installaties, terwijl een live-tekenrobot en interactieve poëzie-apps bijzondere aandacht trokken.
Meer dan 40 uitgeverijen namen deel aan de nationale presentatie van Tsjechië, waar ze hun boeken presenteerden en onderhandelingen voerden over internationale publicatierechten.
‘Een internationaal ontmoetingspunt voor uitgevers’
Uitgeverijen, literaire agentschappen, distributiebedrijven, culturele organisaties en mediavertegenwoordigers uit de hele wereld kwamen bijeen in de beurshallen van de Frankfurter Buchmesse.
Hal 3.0 viel op als een van de belangrijkste locaties voor onafhankelijke uitgevers en internationale literaire kringen. De hal beschikte ook over speciale ruimtes voor lezingen en evenementen voor onafhankelijke uitgevers.
Uitgevers presenteerden niet alleen hun boeken, maar bespraken ook de toekomst van de uitgeverswereld tijdens ontmoetingen met auteurs, onderhandelingen over rechten, vertaalovereenkomsten en internationale samenwerkingsverbanden.
‘Ook de Turkse uitgeverswereld was vertegenwoordigd in Frankfurt’
De beurs bood ook ruimte aan evenementen die gericht waren op de uitgeverswereld in Turkije.
Tijdens een sessie met de titel ‘Uitgeverij en leesgewoonten in Turkije’ werd ingegaan op de huidige stand van zaken in de Turkse uitgeverswereld, de veranderende leesgewoonten en de literaire betrekkingen tussen Turkije en Europa.
‘Koerdische literatuur vindt een plek op de Frankfurter Buchmesse’
Op het programma van de beurs stonden ook werken over Koerdische literatuur en geschiedenis.
Schrijver Hasan Hayri Ateş presenteerde zijn roman Şer Zamanıydı aan lezers op de Frankfurter Buchmesse op uitnodiging van de Frankfurter Ausländerbeirat.
Het evenement werd geleid door Hüseyin Çatal en bijgewoond door Rainer Vollmar, voorzitter van het bestuur van het Literaturhaus Darmstadt, redacteur Jutta von Freyberg, en Gudrun Wörsdörfer en Marianne Koester, vertegenwoordigers van de Frankfurter Vereniging voor Solidariteit met Rojava.
Tijdens de discussies kwam ook de inspanning aan bod om de roman van Ateş in het Duits te vertalen en onder de aandacht te brengen van Duitstalige lezers.
De Koerdische politicus en schrijver İdris Baluken gaf op de boekenbeurs een lezing over Koerdische literatuur, terwijl de Koerdische schrijver Musa Karbadağ eveneens deelnam aan evenementen gewijd aan Koerdische literatuur.
‘Baluken: Ik beschouw politiek en kunst als onderdelen van hetzelfde verzet’
De Koerdische politicus en schrijver İdris Baluken benadrukte het belang van zijn deelname aan de Frankfurter Buchmesse en vestigde de aandacht op de onderdrukking waarmee het Koerdische volk te maken heeft met betrekking tot hun taal, identiteit en cultuur.
Baluken zei: „Ik vind het erg belangrijk om hier op de Frankfurter Buchmesse, een van ’s werelds grootste boekenbeurzen, aanwezig te zijn als Koerdische schrijver uit Turkije.”
We kunnen zeggen dat dit een plek is waar de hartslag van de culturele, artistieke en literaire activiteiten van de wereld krachtig klopt. Ik ben de zoon van een volk waarvan de taal, identiteit en cultuur verboden zijn, dat verstoken is gebleven van onderwijs in de moedertaal en waarvan het bestaan zelf is ontkend. Ik heb bijna zeven jaar doorgebracht in omstandigheden van zware isolatie omdat ik opkwam voor de rechten van dit volk. Ik vind het dan ook veelzeggend om, via de literaire werken die ik in die periode heb geschreven, deel te nemen aan een evenement dat andere volkeren van de wereld samenbrengt en wordt georganiseerd door vooraanstaande figuren uit de culturele wereld.
Dit is waardevol, zowel in literair als cultureel opzicht, en omdat het een kans biedt om de rechten die ons volk tot nu toe zijn ontzegd, via een ander platform zichtbaar te maken.
Ik beschouw politiek en kunst als onderdelen van hetzelfde verzet tegen de bestaande wanorde. Soms komt de kracht van politieke actie op de voorgrond, terwijl we op andere momenten de creatieve kracht van de kunst nodig hebben. Als mensen die een rechtvaardige, legitieme, gewetensvolle en humane zaak nastreven, streven we ernaar het onrecht dat ons volk is aangedaan recht te zetten met alle middelen die ons ter beschikking staan.”
‘Alle levende wezens in de natuur hebben recht op leven’
Baluken sprak op de beurs ook over zijn roman Oko en legde uit dat het boek draait om de slachting van dieren die in 1910 op Hayırsızada plaatsvond.
Na de grote slachting van dieren in 1910 werd het Armeense volk het doelwit, daarna de Koerden en niet-moslims. Om deze reden moeten we ook de huidige wettelijke regelingen in Turkije, die zwerfdieren het recht op leven ontzeggen, onderzoeken in de context van de houding van de staat ten opzichte van het land, de bevolking, het individu en de samenleving, en het verband daartussen onderkennen.
Daarom roep ik iedereen op om af te stappen van de mentaliteit die de natuur beschouwt als een handelswaar die uitsluitend aan de mensheid toebehoort en die naar eigen goeddunken mag worden gebruikt. Ik dring er bij iedereen op aan om ecologisch bewustzijn te ontwikkelen, de natuur te respecteren en te erkennen dat alle levende wezens evenveel recht hebben om in de natuur te bestaan als mensen.”
‘Karbadağ: Koerdische literatuur is onvoldoende zichtbaar op internationale platforms’
De Koerdische schrijver Musa Karbadağ, die de Boekenbeurs van Frankfurt bezocht, sprak ook over de invloed van het leven in ballingschap op zijn literaire werk.
Karbadağ zei dat hij om politieke redenen gedwongen was Turkije te verlaten, maar dat hij ondanks de moeilijkheden van het ballingschap zijn literaire activiteiten had voortgezet.
Karbadağ zei: „Mijn naam is Musa Karbadağ. Net als veel Koerden leef ik al lange tijd in ballingschap. Vanwege mijn politieke activiteiten werd ik in Turkije gezocht, waardoor ik gedwongen werd het land te verlaten.
“Natuurlijk brengt het leven in de diaspora grote moeilijkheden met zich mee, waaronder de nadelen van het vluchteling-zijn. Ik heb echter geprobeerd om literair werk te blijven schrijven zonder me al te veel door deze moeilijkheden te laten tegenhouden, en ik werd uitgenodigd voor de Boekenbeurs van Frankfurt. Tot mijn werken behoren *Su Karadan Güvenli Anne*, *Pêpûk* en *Cemse*, en ik blijf aan andere projecten werken.
Wat ik wil zeggen is dit: je kunt de bevrijding van een volk of een samenleving bereiken via militaire en politieke middelen, maar het zijn kunst en literatuur die hen naar een sterke toekomst zullen leiden. Daarom zijn platforms als deze zo belangrijk en waardevol. Ze bieden een onschatbare kans om een cultuur en haar collectieve geheugen op universele schaal te delen en door te geven.
Helaas zijn we op dit platform echter onvoldoende zichtbaar. Koerdische literatuur en Koerdische kunst krijgen niet genoeg aandacht. Misschien heerst de algemene opvatting dat boekenbeurzen commerciële ruimtes zijn waar boeken worden tentoongesteld. Toch zijn het ook uiterst waardevolle platforms waar vele culturen, van Latijns-Amerika tot China, van Azië tot het Midden-Oosten en Europa, samenkomen om hun ervaringen te delen en deze in een gemeenschappelijke culturele ruimte te brengen.”
‘Vertaling draagt cultureel geheugen over naar andere samenlevingen’
Karbadağ benadrukte dat Koerdische literatuur internationaal meer zichtbaarheid nodig heeft en wees op het belang van vertalingen bij het leggen van verbindingen tussen verschillende culturen.
Karbadağ vervolgde: “Deze platforms bieden bijvoorbeeld bepaalde mogelijkheden, waaronder vertalingen. Wanneer een werk uit het Koerdisch wordt vertaald, wordt het onderdeel van een ander land, een andere samenleving en een ander collectief geheugen. Het brengt onze historische ervaringen en de lessen die we hebben geleerd mee naar die samenleving.
Helaas zijn we op dit soort platforms nauwelijks zichtbaar. Daar zijn redenen voor, en daar zijn gevolgen aan verbonden. Daarover kan worden gediscussieerd, maar helaas is dit de realiteit waarmee we vandaag de dag worden geconfronteerd.”
‘Ateş: Het is belangrijk om de herinnering aan Dersim op het internationale toneel te brengen’
Schrijver Hasan Hayri Ateş, die op uitnodiging van de Adviesraad voor Vreemdelingen van Frankfurt de beurs bijwoonde, vestigde de aandacht op het historisch geheugen van Dersim via zijn roman Şer Zamanıydı.
Ateş zei dat de Frankfurter Buchmesse een belangrijk trefpunt voor wereldliteratuur was en benadrukte het belang van de opname van Koerdische literatuur in het hoofdprogramma van de beurs.
Ateş zei: “We zijn vandaag hier op de Frankfurter Buchmesse, de boekenbeurs van Frankfurt. Het is natuurlijk een zeer belangrijk platform waar de internationale literaire gemeenschap, uitgevers en redacteuren samenkomen.
Onze deelname aan dit programma op uitnodiging van de Adviesraad voor Buitenlanders van Frankfurt is dan ook van groot belang. Ik neem hieraan deel, samen met ons voormalig parlementslid Idris Baluken en onze vriend Musa Karbadağ. Ik geloof dat dit wellicht de eerste keer is dat we zijn opgenomen in de hoofdcatalogus van de Frankfurter Buchmesse. Natuurlijk hebben veel van onze vrienden al eerder aan deze activiteiten deelgenomen, maar voor zover ik heb gezien, zijn er maar heel weinig in de hoofdcatalogus opgenomen.
Voor ons reikt de betekenis verder dan onze individuele deelname. Wat telt, is dat Koerdische literatuur en de thema’s die in Koerdische literaire werken aan de orde komen, een plaats hebben gekregen in de hoofdcatalogus van de Frankfurter Buchmesse. Mijn eigen werk gaat over genocide, met name de genocide in Dersim. Maar we weten heel goed dat genocide niet louter een zaak is van één volk; het is een zaak van de hele mensheid.
Het is daarom uiterst belangrijk om deze kwesties op internationale platforms aan de orde te stellen, het leed dat volkeren ondergaan zichtbaar te maken en op basis daarvan een gedeeld geheugen, een gemeenschappelijke cultuur van verzet en een begrip voor collectieve actie te ontwikkelen. Ik hoop en wens dat de Frankfurter Buchmesse zal helpen dit mogelijk te maken.”
‘Er zouden meer Koerdische schrijvers aan deze platforms moeten deelnemen’
Ateş zei dat zijn roman *Şer Zamanıydı* de gebeurtenissen in Dersim en de vernietiging van het samenleven met de Armeniërs belicht, en voegde eraan toe dat er gewerkt wordt aan een Duitse vertaling van het boek.
Ateş concludeerde: „Şer Zamanıydı is een roman over de genocide in Dersim, maar het gaat ook over hoe het samenleven met de Armeniërs volledig werd vernietigd en hoe, na de genocide op de Armeniërs, er een genocide werd gepleegd tegen Koerdische Alevieten en Koerden in bredere zin. Ik wil dat deze gebeurtenissen algemeen bekend worden.
We werken aan de vertaling van het boek naar het Duits. Ik hoop dat we een aanzienlijk resultaat zullen boeken. De Boekenbeurs is belangrijk, en ik geloof en hoop dat in de toekomst veel meer Koerdische schrijvers aan deze platforms zullen deelnemen en hun thema’s en verhalen zullen meebrengen.”
‘Een breed programma, van cultuur tot politiek’
De Frankfurter Boekenbeurs van dit jaar richtte zich niet alleen op literatuur, maar ook op democratie, mensenrechten, vrijheid van meningsuiting, desinformatie, kunstmatige intelligentie en maatschappelijke verandering.
In het kader van het programma „Frankfurt Calling“ werden op verschillende locaties talrijke evenementen georganiseerd. Ook internationale organisaties, waaronder Amnesty International, ARTE, het Institut français, PEN International, aan de UNESCO gelieerde organisaties, agentschappen van de Verenigde Naties en Wikimedia, namen deel aan diverse programma’s op de boekenbeurs.
Veel prominente figuren uit de literatuur, de academische wereld, de politiek, de filmwereld en de culturele sector ontmoetten lezers op de boekenbeurs.
Jill Lepore, Colson Whitehead, Jenny Erpenbeck, Robert Habeck, Gisèle Pelicot, Mariana Mazzucato, Volker Schlöndorff en Wolf Biermann behoorden tot de opvallende gasten van de beurs.
In literaire programma’s van ARD, ZDF en 3sat waren ook Sven Regener, Susan Neiman, Cornelia Funke, Robert Habeck en Gisèle Pelicot te zien, die aan diverse evenementen deelnamen.
‘Van boek naar scherm’
De relatie tussen boeken en film was een ander belangrijk aandachtspunt van de beurs.
In het kader van de ‘Book-to-Screen Day’ op 9 oktober kwamen uitgeverijen, literaire agentschappen, producenten en scenarioschrijvers bijeen om te praten over film- en televisiebewerkingen van boeken, nieuwe projecten en internationale samenwerkingen.v
