- Turkije
De Istanbulsse muziekgroep BaBa Zula steunt het streven naar vrede en een democratische samenleving, maar vindt dat de Turkse regering de plicht heeft om eindelijk concrete stappen te ondernemen. Het zwijgen van de wapens alleen is niet voldoende zolang democratische rechten worden ingeperkt, gekozen gemeentebesturen worden ontmanteld en politieke gevangenen nog steeds vastzitten. „De AKP wekt geen vertrouwen. Om vrede te laten ontstaan, zijn eerst democratie, recht en gerechtigheid nodig”, verklaarden de bandleden Murat Ertel, Esma Ertel en Levent Akman in een gesprek met ANF Nieuwsagentschap.
De muzikanten koppelen hun oproep tot een democratische vrede aan een fundamentele discussie over de rol van de kunst, de onderdrukking van taalkundige en culturele diversiteit en de maatschappelijke gevolgen van het ontbreken van de rechtsstaat. Kunst en muziek zijn niet los te zien van de politieke omstandigheden. Juist in een land waarvan de culturele rijkdom eeuwenlang is gevormd door verschillende volkeren, talen en tradities, moet de vrijheid van alle maatschappelijke groepen worden gewaarborgd.
Kunst als uitdrukking van maatschappelijk verzet
BaBa Zula staat sinds haar oprichting voor muziek die invloeden uit Anatolië, Mesopotamië en Istanbul combineert met verschillende muzikale tradities. De band beschouwt deze culturele diversiteit niet als een folkloristisch erfgoed, maar als een levend onderdeel van haar artistieke identiteit. „We leven onder een cultureel bombardement”, verklaarden de muzikanten. Wereldwijde machtscentra proberen in toenemende mate niet alleen politieke en economische ontwikkelingen, maar ook culturele uitingsvormen te bepalen. BaBa Zula richt zich daarentegen bewust op de muzikale tradities van de eigen regio, zonder zich af te sluiten voor andere invloeden.
Istanbul is hiervoor een bijzonder voorbeeld: de stad verbindt Azië en Europa en staat tegelijkertijd in nauwe culturele uitwisseling met Anatolië, de Balkan, Griekenland en het Middellandse Zeegebied. Deze historisch gegroeide verbindingen zijn voor de band veel bepalender dan de culturele dominantie van grote wereldmachten. Deze houding gaat ook gepaard met een politieke verantwoordelijkheid. De band bekritiseert pogingen om kunstenaars te beperken tot hun esthetische werk en politieke uitspraken te verbieden.
„Tegenwoordig wordt er helaas geprobeerd om kunstenaars en artiesten te beletten politiek te zijn en zich politiek uit te spreken. Dat gebeurt zowel in Turkije als in het buitenland”, verklaarden de bandleden. Ook landen die zichzelf als toonbeelden van democratie presenteerden, reageerden afwijzend op kritische uitspraken over Israël en het geweld tegen de Palestijnse bevolking. Als voorbeeld noemden ze Duitsland en Groot-Brittannië, waar kunstenaars onder druk kwamen te staan vanwege hun politieke standpunten.
Ook de eis dat kunst zich buiten politieke debatten moet houden, verwierpen ze. „We proberen ook politiek te zijn. We hebben onze eigen stijl, die we vanaf het begin hebben gevolgd, en we zijn niet van plan die op te geven.“ Kunst heeft maatschappelijke vormgevende kracht. Daarom kunnen kunstenaars niet onverschillig blijven wanneer mensenrechten worden geschonden en democratische vrijheden worden ingeperkt.
De moedertaal moet vrij zijn
De muzikanten legden bijzondere nadruk op de vrijheid van de moedertaal. De culturele diversiteit van Anatolië en Mesopotamië kan alleen behouden blijven als de talen die daar worden gesproken niet uit het openbare leven en het onderwijssysteem worden verdrongen. „Verschillende volkeren hebben hun eigen talen. Zolang deze talen worden gesproken, blijven ze in deze regio voortleven en kloppen hun harten”, verklaarden ze. De vrijheid van het Koerdisch is daarbij van fundamenteel belang, maar mag niet geïsoleerd worden bekeken.
Ook andere talen moeten uiteraard worden doorgegeven en in het onderwijs worden meegenomen. „Als je naar Mardin komt, kom je de Suryoye tegen. Ook zij moeten onderwijs in hun eigen taal krijgen. Alawieten in Adana moeten Arabisch kunnen blijven leren. Ook het Lasisch moet worden onderwezen“, eisten de muzikanten. Hetzelfde geldt voor het Azerbeidzjaans en de andere talen van de regio. Meertaligheid vormt geen bedreiging voor het samenleven in de samenleving, maar juist de rijkdom ervan.
„We zijn divers, en juist samen zijn we mooi. Onze meertaligheid en multiculturaliteit maken ons tot wie we zijn.“ Terwijl kinderen vanzelfsprekend Engels of Spaans kunnen leren, blijven de talen van hun eigen thuisland vaak buiten beeld. Ook deze moeten een vaste plaats krijgen in het leven van de komende generaties.
„We moeten het over democratie hebben, niet alleen over het zwijgen van de wapens”
Met het oog op het lopende vredesproces juichte BaBa Zula het einde van de gewapende conflicten toe. Na decennia van oorlog en duizenden doden is elke stap die verder leed voorkomt van groot belang.
„Jarenlang is er bloed vergoten. Moeders en vaders hebben gehuild, kinderen zijn uit het leven gerukt, gezinnen zijn vernietigd. Dat dit niet meer gebeurt, is iets heel moois. Daar zijn we erg blij mee. Want als een kind sterft en onder de grond ligt, komt het nooit meer terug.“ Juist daarom mag het proces niet worden gereduceerd tot het beëindigen van gewapend geweld. De verantwoordelijkheid ligt nu bij de regering om democratische veranderingen in gang te zetten en maatschappelijk vertrouwen te creëren.
„We hebben het nog steeds over het feit dat de wapens zwijgen. Terwijl we het zouden moeten hebben over stappen op weg naar democratie”, aldus de kritiek van de muzikanten. Daar hoort ook de vrijlating van politieke gevangenen zoals Selahattin Demirtaş en Osman Kavala bij. De band zette bovendien vraagtekens bij de voortdurende detentie van Abdullah Öcalan, wiens rol van cruciaal belang is voor het vredesproces. „De wapens zwijgen, maar als je een man, voor wiens gedachten je zo bang bent, in de gevangenis blijft houden, kun je noch hem, noch de mensen die hem steunen, echt deel laten uitmaken van deze vrede.“
De AKP heeft tot nu toe onvoldoende voorwaarden geschapen om vertrouwen in een duurzame vrede mogelijk te maken. Zonder democratische rechten, de rechtsstaat en het overwinnen van politieke onderdrukking kan het proces geen maatschappelijke verankering vinden.
„Vrede is geen politieke gunst“
Voor BaBa Zula begint maatschappelijke vrede daar waar mensen hun rechten kunnen uitoefenen zonder angst en zonder betutteling door de staat. De muzikanten spraken zich uit tegen de opvatting dat vrede door de machthebbers wordt geschonken. „Maatschappelijke vrede is geen concessie van bovenaf en geen politieke genade. Vrede betekent dat mensen met hun fundamentele rechten, hun moedertaal en hun cultuur vrij kunnen leven binnen een rechtvaardig rechtsstelsel. Als dat gewaarborgd is, wordt vrede vanzelf een maatschappelijke realiteit en blijvend.“
Kunstenaars zouden een verbindende taal kunnen ontwikkelen en maatschappelijk begrip kunnen bevorderen. De politieke verantwoordelijkheid om rechtvaardige verhoudingen tot stand te brengen ligt echter bij de machthebbers. „Zolang degenen die de macht bezitten het recht blijven gebruiken als een knuppel, kan er geen maatschappelijk vertrouwen ontstaan.“
In dit verband uitte de band ook kritiek op het afzetten van gekozen burgemeesters en het aanstellen van door de staat aangestelde bewindvoerders in Koerdische gemeenten. „Dan moeten ze toch helemaal geen verkiezingen organiseren! Waarom laten ze stemmen als ze daarna bewindvoerders aanstellen? Dat gebeurt in Mardin, in Diyarbakır en elders“, verklaarden de muzikanten. „Wij staan voor vrede, maar wat we eerst nodig hebben, is gerechtigheid.“
Rechtvaardigheid ook als antwoord op patriarchale geweld
BaBa Zula koppelde de roep om de rechtsstaat aan kritiek op patriarchale geweld en maatschappelijke misstanden. Vrede kan niet beperkt blijven tot het beëindigen van een gewapend conflict, zolang geweld en ongelijkheid het dagelijks leven blijven bepalen. De muzikanten wezen op feminicide, geweld tegen vrouwen en de aanhoudende discussies over het Verdrag van Istanbul. Ook het geweld onder jongeren is volgens hen een uiting van diepgaande maatschappelijke problemen. „Dat zijn onze open wonden. We moeten ze grondig helen, en dat is alleen mogelijk door middel van rechtvaardigheid en recht”, verklaarden ze.
Ze leverden scherpe kritiek op patriarchale opvattingen die geweld in relaties bagatelliseren of legitimeren. Als mannen wordt voorgehouden dat ze hun vrouwen mogen slaan zolang ze maar doen alsof ze van hen houden, zijn de gevolgen voorspelbaar. Evenzo veroordeelden ze strafverlichting voor daders op basis van hun optreden voor de rechtbank en het rechtvaardigen van vrouwenmoorden onder verwijzing naar vermeende eeropvattingen. Voor de band zijn deze problemen een uiting van dezelfde maatschappelijke verhoudingen die ook politieke onderdrukking en het negeren van culturele rechten mogelijk maken. Een duurzame vrede moet daarom gebaseerd zijn op een alomvattende democratisering, die vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid op alle levensgebieden waarborgt.
