- Turkije
De mensenrechtenorganisatie IHD heeft haar overzicht van de mensenrechtenschendingen in Turkije voor het jaar 2025 gepresenteerd. Het rapport documenteert een groot aantal schendingen op verschillende gebieden – van geweld tegen vrouwen, foltering en mishandeling tot onderdrukking van protesten en de media, en van inmenging in het gemeentelijk zelfbestuur tot discriminatie van de Koerdische taal en identiteit.
Cihan Aydın, medevoorzitter van de IHD, presenteerde het rapport tijdens een persconferentie in Istanbul. Volgens het rapport werden vorig jaar ten minste 299 vrouwen het slachtoffer van feminicide en werden nog eens 471 sterfgevallen onder vrouwen als verdacht geregistreerd. In totaal documenteerde de vereniging 2.749 sterfgevallen en 1.112 gewonden. 2.105 werknemers kwamen om het leven bij zogenaamde arbeidsongevallen en andere vermijdbare sterfgevallen op de werkplek.
Volgens gegevens van het IHD waren 1.842 mensen het slachtoffer van foltering en mishandeling door geüniformeerde overheidsfunctionarissen. 6.719 mensen werden gearresteerd en 1.328 werden in voorlopige hechtenis genomen. Bij invallen in woningen en werkplekken waren 1.888 mensen betrokken.
Duizenden arrestaties bij protesten
Ook het recht op vrijheid van vergadering en meningsuiting werd in 2025 getroffen door grootschalige ingrepen. Volgens het IHD grepen de politie en de gendarmerie in bij 268 demonstraties en protestacties. In dit verband werden 8.477 mensen gearresteerd. Het rapport documenteert bovendien aanhoudende druk op mediawerkers. Volgens het rapport werden 303 journalisten geconfronteerd met gerechtelijke vervolging, waarvan er 42 werden vastgezet. Voor ten minste 489 nieuwsberichten werden toegangsbeperkingen opgelegd.
Ook in het gemeentelijk zelfbestuur werd op grote schaal ingegrepen. 27 burgemeesters en medeburgemeesters werden uit hun ambt ontheven; in 13 gemeenten stelde de regering curatoren aan. Het IHD registreerde bovendien 57 discriminerende praktijken van overheidsinstellingen. 23 daarvan waren gericht tegen de Koerdische taal en identiteit.
Oplossing en autoritarisme kunnen niet tegelijkertijd vorderen
Aydın bracht de balans in direct verband met het proces voor vrede en een democratische samenleving. Dit mag zich niet louter beperken tot het opstarten van een politiek oplossingsproces voor de Koerdische kwestie. Democratisering moet veeleer een fundamentele voorwaarde en waarborg zijn voor het gehele proces. „Het rapport van de IHD voor 2025 wijst in dit opzicht op een belangrijke structurele spanning. Terwijl het optimisme over een politieke oplossing toeneemt, wordt de ruimte voor het uitoefenen van democratische rechten en vrijheden niet in dezelfde mate vergroot“, verklaarde Aydın.
Democratisering mag daarom niet worden beschouwd als een ondergeschikt onderdeel van het proces, maar moet deel uitmaken van de fundamentele institutionele en juridische waarborgen ervan. Anders ontstaat er een tegenstrijdige situatie, „waarin het zoeken naar een oplossing en de neiging tot autoritarisme tegelijkertijd voortschrijden“. Onder dergelijke omstandigheden kan het proces geen duurzame vrede tot stand brengen, waarschuwde Aydın: „De Koerdische kwestie is uiteindelijk een kwestie van democratie.“
Ersoy: Na het afbreken van de dialoog namen de schendingen toe
Oya Ersoy, eveneens medevoorzitter van de IHD, wees op het verband tussen oorlog, armoede en de toename van mensenrechtenschendingen. Wereldwijd nemen staten steeds meer afstand van internationale verdragen en mechanismen die zijn opgezet ter bescherming van de mensenrechten. Ook de ontwikkelingen in Turkije sinds 2015 zijn hiervan een voorbeeld. Na de beëindiging van het toenmalige vredesproces en de hervatting van de oorlog tegen de Koerdische gemeenschap is een fase aangebroken waarin de schendingen van de mensenrechten aanzienlijk zijn toegenomen. „We hebben het eerste kwart van de 21e eeuw achter ons gelaten met ernstige schendingen van de mensenrechten”, aldus Ersoy.
