Op het kruispunt van de provincies Mûş (tr. Muş), Çewlîg (Bingöl) en Erzirom (Erzurum) strekt zich een uitgestrekte bergketen uit, die de districten Gimgim (Varto), Kanîreş (Karlıova), Tatos (Tekman) en Xinûs (Hınıs) omvat. Ondanks de administratieve indeling vormt de regio rond het Kox- en Şerefdîn-gebergte een aaneengesloten leefgebied dat al eeuwenlang wordt gekenmerkt door gemeenschappelijke weidebouw. Tegenwoordig staat dit landschap steeds meer onder druk. Geothermische projecten en grondstofexploraties tasten het gebied aan en wekken groeiende bezorgdheid. In de regio wordt gevreesd dat de werkzaamheden die onder het mom van ‘boringen’ worden uitgevoerd, verstrekkende gevolgen kunnen hebben – tot ingrijpende ecologische en sociale veranderingen toe.
Een gezamenlijke leefomgeving onder druk
De regio geldt als een van de belangrijkste centra van de veeteelt. In de zomermaanden worden honderdduizenden dieren vanuit Çewlîg, Xarpêt (Elazığ) en andere omliggende provincies naar de hooggelegen weiden van het Kox- en Şerefdîn-gebergte gedreven. De koude waterlopen, gevoed door de smeltende sneeuw, zorgen niet alleen voor de bevoorrading van deze weiden, maar ook voor het voortbestaan van talrijke dorpen in het hele stroomgebied. Maar juist dit kwetsbare evenwicht zou door de geplande projecten kunnen worden verstoord. Alleen al in Gimgim zouden 16 dorpen en in Kanîreş zes dorpen door geothermische projecten worden getroffen. Deskundigen waarschuwen dat ingrepen in de ondergrondse structuren de natuurlijke watercycli kunnen verstoren en de integriteit van de weidegronden in gevaar kunnen brengen.
„Schone energie“ of voorbereiding op grondstofwinning?
Langs de as Gimgim en Kanîreş worden de projecten gepresenteerd als een bijdrage aan ‘schone energie’. Tegelijkertijd zorgen ze echter voor groeiende scepsis. Want parallel hieraan vinden er in de regio's Tatos en Xinûs al jaren mijnbouwverkenningen plaats. Daar komen nog aanwijzingen bij voor karteringswerkzaamheden in de bergketens, gericht op mogelijke grondstofvoorraden. In de regio wordt daarom steeds vaker de mening gedeeld dat de geothermische boringen niet op zichzelf moeten worden bekeken. Zowel deskundigen als bewoners gaan ervan uit dat ze deel zouden kunnen uitmaken van bredere voorbereidingen voor mijnbouwprojecten. De huidige werkzaamheden zouden dan ook dienen voor de ontsluiting en het onderzoek van ondergrondse hulpbronnen.
Deze ontwikkeling baart grote zorgen. Critici waarschuwen dat de ingrepen niet alleen het ecologisch evenwicht in gevaar brengen, maar ook geologische risico's met zich meebrengen. Naast mogelijke gevolgen voor de seismische stabiliteit van de regio staat vooral het behoud op lange termijn van de weide-ecosystemen, die generaties lang zijn gegroeid, ter discussie.
Weideland, recht en economisch bestaan
Landbouwingenieur Abdulssamed Ucaman beschouwt de ontwikkelingen als ingrijpend. Het geplande geothermieproject in het district Gimgim heeft niet alleen gevolgen voor het milieu, maar ook voor de fundamentele levensomstandigheden op het platteland. „De geplande werkzaamheden brengen niet alleen ecologische schade en mogelijke gevolgen voor de seismische stabiliteit met zich mee, maar vormen ook een directe bedreiging voor de belangrijkste bestaansmiddelen in de regio”, aldus Ucaman.
Tegelijkertijd wijst hij op het wettelijke kader. Weidegronden zijn in Turkije wettelijk beschermd en mogen alleen onder strikte voorwaarden voor andere doeleinden worden gebruikt. Een herbestemming voor energie- of mijnbouwprojecten vereist daarom een besluit in het algemeen belang, beoordelingen door bevoegde commissies en de goedkeuring van het ministerie van Landbouw.
Juist in Gimgim is het echter onduidelijk in hoeverre deze procedures worden nageleefd. “Het is niet duidelijk dat deze processen transparant en volledig worden uitgevoerd”, aldus Ucaman. Concreet gaat het om een oppervlakte van ongeveer 453.000 vierkante meter, die tot de meest productieve weidegebieden behoort. Daar kunnen momenteel ongeveer 150 runderen en zo'n 1.400 kleine dieren worden ondergebracht. “Het verlies van deze gebieden moet niet alleen worden beoordeeld op basis van hun omvang, maar vooral met het oog op hun belang voor de veeteelt”, benadrukt hij.
„Een vorm van toe-eigening“
Ucaman bekritiseert bovendien dat centrale juridische procedures rondom de projecten ondoorzichtig blijven. Het is met name onduidelijk in hoeverre er milieueffectrapportages zijn uitgevoerd en of er verplichte compensatiebetalingen zijn gedaan voor het gebruik van weidegronden. Ontbrekende of onvoldoende uitgevoerde procedures zouden verstrekkende gevolgen hebben. „Als deze wettelijk voorgeschreven stappen niet duidelijk en volledig worden nageleefd, leidt dat in feite tot toe-eigening – in een andere zin ook tot uitbuiting”, zegt Ucaman. Niet alleen de weidegronden zelf worden hierdoor getroffen, maar ook fundamentele rechten van de bevolking. „De mensen worden niet alleen hun bestaansmiddelen ontnomen, maar ook hun recht op informatie en inspraak in beslissingen die hun eigen leven aangaan.”
Het voorbeeld van Gimgim maakt duidelijk welke gevolgen dit kan hebben. „Wat hier gebeurt, laat heel duidelijk zien hoe energieprojecten van invloed zijn op plattelandsgebieden als wettelijke procedures niet consequent worden toegepast”, aldus Ucaman. Dit heeft niet alleen betrekking op de directe levensomstandigheden ter plaatse, maar heeft ook een bredere impact: „Het vertrouwen in de transparantie en de rechtmatigheid van dergelijke projecten wordt hierdoor in het algemeen geschaad.”
Ucaman benadrukt dat energieprojecten niet onder het mom van „algemeen belang“ fundamentele wettelijke en ecologische normen mogen omzeilen. “Energieproductie mag er in geen geval toe leiden dat wettelijke en ecologische procedures buiten werking worden gesteld”, zegt hij. Overheidsinstellingen en betrokken bedrijven zijn verplicht om naast economische belangen ook de bescherming van het milieu, de wet en de bevolking te waarborgen. De sociale gevolgen van de ingrepen zijn bijzonder ernstig. In de regio is al een sluipende verdringing waarneembaar.
Waarschuwing voor verdrijving en onomkeerbare schade
„Er vindt in feite een gedwongen migratie plaats”, aldus Ucaman. Wanneer mensen hun bestaansmiddelen verliezen, worden ze gedwongen hun thuisland te verlaten. Dit brengt een reeks verdere problemen met zich mee – van economische onzekerheid en sociale spanningen tot gezondheidsproblemen en gezinscrises. Ook de ecologische gevolgen zijn ingrijpend. Ingrepen in de leefgebieden van inheemse planten kunnen onomkeerbare schade veroorzaken. “De vernietiging van de biodiversiteit kan later niet meer ongedaan worden gemaakt”, waarschuwt Ucaman. In het totaalbeeld ontstaat een situatie waarin ecologische ingrepen, sociale verdringing en mogelijke geologische risico's nauw met elkaar verbonden zijn. “Deze ontwikkelingen hebben niet alleen gevolgen voor de natuur, maar voor het hele weefsel van mens, milieu en leefgebied, en zijn in deze vorm onaanvaardbaar”, zegt hij.
Bron: ANF
