- Turkije
Tijdens de conferentie met als titel „De democratische transformatie van de Republiek in haar tweede eeuw”, die op 13 en 14 juni 2026 in Istanbul werd gehouden, werd besproken hoe er op politiek, economisch, sociaal, cultureel en ecologisch vlak een gezamenlijke toekomst kan worden opgebouwd door de fouten die tijdens de eerste eeuw van de Republiek zijn gemaakt, opnieuw te evalueren. De deelnemers onderzochten de menselijke en culturele verwoesting die werd veroorzaakt door het homogeniserende karakter van de Republiek, die erop gericht was andere identiteiten door middel van dwang te onderdrukken en te assimileren. Tijdens de conferentie werd benadrukt dat duurzame democratisering alleen mogelijk is via een proces waarin de opbouw van een democratische samenleving en de herstructurering van de staat op basis van recht, vrijheden en gelijkwaardig burgerschap elkaar versterken. Ook werd een oproep gedaan aan al diegenen die tijdens de eerste eeuw waren uitgesloten en die een visie op de toekomst hebben, om actoren te worden in de democratische transformatie.
Pakrat Estukyan, een Armeense journalist en schrijver die aan de conferentie deelnam, sprak met ANF Nieuwsagentschap. Als intellectueel van het Armeense volk, een van de oude volkeren van deze streken die het slachtoffer zijn geworden van genocide, benadrukte Estukyan dat de democratische transformatie van Turkije alleen kan worden bereikt door een alomvattende verwerking van het verleden, dialoog en de wil om samen te leven.
De Koerdische gewapende opstand bracht ook een Koerdische verlichting teweeg
Estukyan benadrukte dat het paradigma van de „Vrede en Democratische Samenleving”, dat de opbouw van een gedeeld leven voor ogen heeft, dankzij de visionaire aanpak van de Koerdische Beweging steeds dichter bij verwezenlijking komt. Hij zei dat de Koerdische gewapende opstand, die al 35 tot 40 jaar in Turkije voortduurt, ook aanleiding heeft gegeven tot een Koerdische Verlichting en dat het proces van Koerdische natievorming zich parallel daaraan heeft ontwikkeld. Estukyan herinnerde eraan dat de Koerdische samenleving vier decennia geleden nog nomadische elementen bevatte en grotendeels door tribale banden bijeen werd gehouden, maar dat zij vandaag de dag is uitgegroeid tot een samenleving die verenigd is door nationale banden en een gemeenschappelijke taal.
De Koerdische beweging in Turkije put haar kracht uit de socialistische traditie
Estukyan benadrukte dat, terwijl politieke actoren in de vier delen van Koerdistan nog steeds sterk worden beïnvloed door families die met tribale structuren worden geïdentificeerd, zoals de Barzani’s en de Talabani’s, de Koerdische beweging in Turkije haar strijd heeft voortgezet door inspiratie te putten uit een socialistische traditie. Estukyan zei: „Als er een gezegde is dat de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) in de vijfde gevangenis van Diyarbakır is ontstaan, dan is dat omdat veel van degenen die daar gevangen zaten revolutionairen waren die actief waren geweest in de Turkse socialistische beweging of in de Arbeiderspartij van Turkije (TIP). Te beginnen met degenen die het dichtst bij Deniz Gezmiş stonden, was er binnen de gelederen van Dev-Genç altijd een gepolitiseerde Koerdische jeugd. De Koerdische beweging ontleent haar dynamiek aan die traditie.” Daarom zijn haar discours, initiatieven en paradigma’s zo visionair. We hebben het hier zelfs over een visie die verder reikt dan Turkije zelf. De rol die aan vrouwen wordt toebedeeld binnen de Koerdische beweging en de politieke koers die vrouwen varen, zijn zo doorslaggevend dat ze ver boven het Turkse gemiddelde uitsteken. Geen enkele andere politieke beweging in Turkije heeft op dezelfde manier vrouwenquota ingevoerd, en dit is inmiddels een voorbeeld geworden. Het systeem van covoorzitterschap binnen de partij wint aan kracht en begint daardoor ook invloed uit te oefenen op maatschappelijke organisaties.
In dit opzicht hebben de Democratische Volkspartij (HDP), de Volkspartij voor Gelijkheid en Democratie (DEM-partij) en zelfs de PKK, die zichzelf heeft ontbonden, een pioniers- en leidende rol gespeeld. Toch kunnen we de DEM-partij niet als een socialistische partij omschrijven. Waarom niet? Omdat er ook antisocialistische elementen in zitten. De partij positioneert zich als een overkoepelende partij en streeft, omwille van de realpolitik, naar goede relaties met religieuze kringen en ook met anderen. Dit betekent dat ze onvermijdelijk compromissen zal moeten sluiten. Persoonlijk waardeer ik de DEM-partij om haar discours, haar beloften en haar principes. Maar hoe breder haar achterban wordt en hoe meer stemmen ze aantrekt, hoe meer ze gedwongen zal worden om op sommige van die principes compromissen te sluiten. Dat baart me zorgen. Natuurlijk zal ik bij de volgende verkiezingen nog steeds op haar stemmen. Ik wil geen kritische houding aannemen. Maar ik mis de tijd van Selahattin Demirtaş. Ik mis de motivatie en de puurheid van die tijd. Ik wil degenen die vandaag de dag actief zijn geen onrecht aandoen. Het zijn allemaal mensen die ik zeer waardeer.”
De Turks-Koerdische verzoening moet ook andere volkeren omvatten
Pakrat Estukyan zei dat hij groot belang hecht aan het proces van de Vrede en de Democratische Samenleving, maar benadrukte dat een eventuele verzoening niet beperkt mag blijven tot Turken en Koerden, maar ook andere volkeren moet omvatten. Estukyan zei verder: „Bovenal acht ik verzoening tussen de Turkse bevolkingsgroep, die zichzelf als de eigenaar van het land heeft gepositioneerd, en de uitgesloten Koerdische bevolkingsgroep van groot belang. Maar het mag niet zo zijn dat er wordt gezegd: ‘Turken en Koerden hebben zich verzoend, nu gaan we samen regeren en de rest blijven onderdrukken.’ Die mentaliteit heerste in de jaren twintig. Er ontstond een moslimalliantie en samen ‘zuiverden’ zij de ongelovigen. Sommige Koerden zeggen nog steeds: ‘We hebben samen bloed vergoten. We zijn broeders met de Turken.’ Ze spreken erover alsof het een prestatie is. Maar je moet je afvragen: wiens bloed hebben jullie samen vergoten? Jullie hebben mijn bloed vergoten. Eerst moeten we die taal achter ons laten. Daarna moeten we het verleden onder ogen zien.”
We moeten eerst de geschiedenis waarheidsgetrouw vertellen en haar onder ogen zien
Estukyan vervolgde: „Hoewel 19 mei in het officiële discours wordt gevierd als het begin van de Onafhankelijkheidsoorlog, wordt diezelfde datum door andere volkeren, waaronder de Pontische Grieken, herdacht als de verjaardag van een genocide. Daarom moeten we een gemeenschappelijke basis vinden. Dat kan alleen door het verleden onder ogen te zien en opnieuw te bespreken wat er werkelijk gebeurde op 19 mei 1919. Volgens de officiële lezing zou Atatürk met een versleten schip naar Samsun zijn gevaren en daar de Onafhankelijkheidsoorlog hebben ontketend. Maar waarom ging Atatürk eigenlijk naar Samsun? Met welke opdracht werd hij daarheen gestuurd? Daar moeten we het ook over hebben. Hij werd gestuurd door het Ottomaanse Rijk. Met welk doel? Hem was verteld dat er in het Zwarte Zeegebied bendes actief waren die christenen vervolgden, en hij kreeg de opdracht maatregelen te nemen. Wat deed hij? Op het moment dat hij van boord stapte, ontmoette hij Topal Osman, de leider van die irreguliere groeperingen die werden beschuldigd van het plegen van wreedheden, en gaf hij hem zijn steun. Om een democratische republiek op te bouwen, moeten we deze geschiedenis eerst correct vertellen en onder ogen zien. We moeten de knopen rechtzetten die vanaf het begin verkeerd zijn vastgemaakt.”
Estukyan stelde ook dat de Koerdische kwestie niet kan worden opgelost via wat Devlet Bahçeli, de leider van de Partij van de Nationalistische Beweging (MHP), een „Turkije zonder terreur“ noemt. Hij zei: „Dit proces kan hooguit leiden tot verbeteringen in de gevangenisomstandigheden van Abdullah Öcalan. Maar zo zal de Koerdische kwestie niet worden opgelost. De Koerdische kwestie draait om erkenning van identiteit en erkenning van de moedertaal. Geen van beide staat momenteel op de agenda. De nieuwe grondwet is uitsluitend bedoeld om Tayyip Erdoğan extra tijd in zijn ambt te verschaffen.”
Bron: ANF
