- Turkije
De vicevoorzitter van de parlementaire fractie van de DEM-partij, Gülistan Kılıç Koçyiğit, heeft de aangekondigde kaderwet inzake het proces voor vrede en een democratische samenleving omschreven als een „historische mijlpaal“. De wet mag niet worden gezien als een eindpunt, maar moet het begin markeren van een uitgebreid democratisch en juridisch transformatieproces. Daarnaast sprak zij zich uit voor de oprichting van een parlementair observatie- en begeleidingsorgaan dat toezicht moet houden op het verdere verloop van het proces.
Tijdens een persconferentie in het Turkse parlement uitte Koçyiğit eerst kritiek op de werkwijze van de Grote Nationale Vergadering. Er zouden opnieuw omvangrijke verzamelwetten worden aangenomen die centrale maatschappelijke problemen onopgelost lieten. Ook het huidige wettenpakket draag zou noch bij aan de versterking van grondrechten en vrijheden, noch aan de verbetering van het onderwijsstelsel.
Met betrekking tot het recht op onderwijs verklaarde zij dat dit niet afhankelijk mag worden gemaakt van politieke discretionaire beslissingen van de regering. Tegelijkertijd herinnerde zij eraan dat na de zogenaamde poging tot staatsgreep van 15 juli 2016 talrijke studenten van hun studie waren uitgesloten onder verwijzing naar vermeende „banden“ of „nabijheid“ tot verboden structuren. Gezien het lopende debat over een wettelijke regeling voor de rehabilitatie van de betrokkenen is het onbegrijpelijk dat er tot nu toe geen passende stappen zijn ondernomen.
Kaderwet als begin van een nieuw proces
Centraal in de toespraak van Koçyiğit stond de door de politiek verwachte kaderwet voor het vredes- en democratiseringsproces. Het parlementslid noemde deze wet een historische mijlpaal na decennia van gewapend conflict. „We hebben het over een conflict dat al meer dan vijftig jaar duurt, en over een historische kwestie”, zei ze. Sinds de vredesoproep van Abdullah Öcalan op 27 februari 2025 en de daaropvolgende besluiten van de PKK om de wapens neer te leggen en de organisatie op te heffen, wordt er gediscussieerd over het geven van een wettelijke basis aan het proces.
Het zou echter onjuist zijn om de kaderwet te beschouwen als het eindresultaat van dit proces, aldus Koçyiğit. „Deze kaderwet is geen resultaat. Integendeel: het is de eerste stap naar een nieuw begin.” De Koerdische kwestie, die al meer dan een eeuw speelt, kan niet door één enkele wet worden opgelost. Een eerste, politiek haalbare stap zou echter een doorslaggevende bijdrage kunnen leveren aan het openen van de weg naar een duurzame vredesoplossing. De wet moet daarom zo inclusief mogelijk worden vormgegeven en alle mensen die aan het vredesproces willen deelnemen, een juridisch gewaarborgd perspectief bieden. De wet moet met name de democratische politieke participatie, terugkeermogelijkheden en ontwapening op een bindende wettelijke basis plaatsen.
„Vrede zoekt haar recht“
Koçyiğit bevestigde de eis van haar partij om het proces wettelijk te verankeren. „We zeggen het al lang: vrede zoekt haar recht. Ook dit proces heeft een juridisch kader nodig.“ Met het oog op de oproep van Öcalan herinnerde de vicefractievoorzitter aan de woorden van de inmiddels overleden DEM-politicus Sırrı Süreyya Önder, volgens wie de uitvoering ervan alleen mogelijk is op basis van juridische en politieke garanties. Het ontstaansproces van de wet is net zo belangrijk als de inhoud ervan. Koçyiğit pleitte voor breed overleg, een zo breed mogelijke politieke consensus en een gezamenlijk opgesteld wetsvoorstel. Ze riep alle in het parlement vertegenwoordigde partijen op om partijpolitieke belangen ondergeschikt te maken aan de historische verantwoordelijkheid. „We hebben het over de democratische en vreedzame oplossing van het belangrijkste probleem van Turkije. Daarom mag deze kwestie niet worden gereduceerd tot kortetermijnbelangen van politieke partijen.”
‘Verdere hervormingen en parlementair begeleidingsorgaan noodzakelijk’
De kaderwet kan slechts het uitgangspunt vormen. Na de goedkeuring ervan zijn verdere uitgebreide hervormingen noodzakelijk. Koçyiğit noemde met name wijzigingen in de wet op het gevangeniswezen, het Turkse wetboek van strafrecht en de antiterrorismewet. Bovendien moeten alle wettelijke regelingen worden herzien die democratisering in de weg staan. De kaderwet moet daarbij dienen als fundamentele referentiewet, waarop alle verdere hervormingen zich moeten richten. Voor de uitvoering van de wet pleitte Koçyiğit voor de instelling van een parlementair toezichts- en begeleidingsorgaan, waarin alle fracties vertegenwoordigd zijn. Dit orgaan moet het proces voortdurend begeleiden, problemen in een vroeg stadium signaleren en de politieke dialoog bevorderen. Een pluralistisch samengesteld controleorgaan is volgens de DEM-partij een belangrijke bouwsteen voor het welslagen van het vredesproces.
‘Historische kans niet verspelen’
Tot slot benadrukte Koçyiğit dat kritiek op bestaande tekortkomingen niet bedoeld is om het proces te verzwakken, maar om een duurzame en waardige vrede mogelijk te maken. „Turkije staat voor een historische kans. Om die te benutten, zijn geduld, moed, de juiste gesprekspartners en een sterke democratische wil nodig.” Als er over een nieuw Turkije wordt gesproken, moet ook de politieke cultuur veranderen. Met de denkwijzen uit het verleden kan geen nieuwe democratische orde worden gecreëerd. Daarvoor zijn een nieuwe taal, nieuwe perspectieven en de moed nodig om ingrijpende politieke beslissingen te nemen.
