- Turkije
Vlak voor de beraadslagingen over de geplande kaderwet in het parlement heeft de medevoorzitter van de DEM-partij, Tuncer Bakırhan, het historische belang ervan benadrukt. In zijn toespraak voor de fractie noemde hij de komende parlementaire week een beslissend moment voor het verdere verloop van het proces naar vrede en een democratische samenleving. Als het lukt om het in gang gezette politieke proces op een wettelijke basis te plaatsen, zou dit „een nieuwe deur kunnen openen“ en de bevolking nieuwe hoop kunnen geven.
Aan het begin van zijn toespraak herdacht Bakırhan de slachtoffers van de genocide op de yezidische gemeenschap in Şengal op 3 augustus 2014 en bevestigde hij de solidariteit van zijn partij met de yezidi’s. Tegelijkertijd toonde hij zich ervan overtuigd dat Turkije op een keerpunt staat. „Voor ons ligt niet alleen het einde van een eeuw, maar ook het begin van een nieuwe. Als we deze historische taak met succes volbrengen, zal er een nieuwe deur opengaan en zullen de mensen in Turkije met meer vertrouwen naar de toekomst kijken.”
De kaderwet als eerste stap
Centraal in de toespraak stond de kaderwet, die volgens Bakırhan veel verder gaat dan een technische wetswijziging. Deze wet vormt het juridische uitgangspunt voor een proces dat het gewapende conflict definitief moet beëindigen en de weg moet effenen voor een democratische oplossing van de Koerdische kwestie. „Soms verandert de eerste stap het lot van een land. De kaderwet is precies zo’n stap.” Het moet politiek in de plaats stellen van wapens en recht in de plaats van het conflict, en het begin markeren van een nieuwe fase waarin democratische participatie en politieke verstandhouding de plaats moeten innemen van de huidige veiligheidsgerichte aanpak. Bakırhan pleitte er daarom voor om het wetsontwerp niet te beschouwen als een partijpolitiek project, maar als een gezamenlijke taak van alle maatschappelijke en politieke krachten.
Tijd voor een nieuwe politieke taal
Bakırhan plaatste het debat over de kaderwet in de context van de ingrijpende omwentelingen in het Midden-Oosten. Turkije staat voor de keuze om de huidige koers van conflict en polarisatie voort te zetten of de weg van vrede, democratie en de rechtsstaat in te slaan. Een democratische oplossing voor de Koerdische kwestie is daarbij niet alleen voor Turkije, maar voor de hele regio van strategisch belang. „Turkije staat voor twee wegen: ofwel blijven conflicten, polarisatie en crises voortduren, ofwel openen we samen de deur naar een nieuwe eeuw die is gebaseerd op vrede, democratie, recht en welvaart.”
De Koerdische politicus riep de politieke krachten op om de taal van de confrontatie achter zich te laten en democratische oplossingen centraal te stellen. Vrede, de rechtsstaat, democratie en economische ontwikkeling zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. „Een sterke democratie is net zo onmisbaar als brood en water. Vrijheid van meningsuiting, een rechtvaardige economie, de rechtsstaat en democratie zijn de pijlers van een gezamenlijk samenleven.“
Vredesprocessen vragen om politieke moed
Als voorbeeld van een politieke oplossing voor langdurige conflicten verwees Bakırhan naar het vredesproces in Noord-Ierland. Decennialang heerste daar de overtuiging dat het conflict onoplosbaar was. Uiteindelijk waren het echter niet de wapens, maar onderhandelingen en juridische overeenkomsten die het doorslaggevende keerpunt vormden. Daarin ziet de DEM-voorzitter ook een les voor Turkije. De Koerdische kwestie kan noch militair, noch door wederzijdse vijandbeelden worden opgelost.
„Wat decennialang onoplosbaar leek, werd niet in de schaduw van de wapens opgelost, maar aan de onderhandelingstafel. Niet het zwaard, maar recht en onderhandelingen hebben de knoop doorgehakt.“ Bakırhan sprak in dit verband van een historische kans. Het initiatief van MHP-voorzitter Devlet Bahçeli, de oproep van de Koerdische vertegenwoordiger Abdullah Öcalan van 27 februari 2025, de steun van staatshoofd Recep Tayyip Erdoğan en de houding van de oppositie zouden voor het eerst sinds decennia een gezamenlijke politieke opening hebben gecreëerd.
„Deze kans zal zich niet snel weer voordoen. Het is nu tijd om de tot nu toe genomen stappen op een wettelijke basis te plaatsen”, zei Bakırhan. Daarbij herinnerde hij ook aan de recente ontmoeting van de DEM-delegatie op het gevangeniseiland Imrali. Öcalan zou zijn groeten aan het publiek hebben overgebracht en opnieuw naar zijn boodschap hebben verwezen: „Een weg van duizend kilometer begint met één enkele stap.“ Volgens Bakırhan zou de kaderwet precies deze eerste stap kunnen zijn.
De kaderwet als begin van verdere hervormingen
Voor Bakırhan vormt de kaderwet het begin van een uitgebreider democratiseringsproces en het eerste wettelijke kader voor een politieke oplossing van de Koerdische kwestie. „De kaderwet is geen wet vol privileges. Ze biedt voor het eerst een wettelijk kader voor de oplossing van een historisch probleem dat al meer dan honderd jaar wordt ontkend. Ze opent de deur naar vrede.“ Bovendien herhaalde de DEM-voorzitter zijn oproep tot vrije arbeids- en communicatieomstandigheden voor Abdullah Öcalan. Tegelijkertijd moet het parlement zijn historische verantwoordelijkheid nemen en het vredesproces waarborgen door middel van een parlementair begeleidings- en toezichtsmechanisme. Alle politieke partijen worden opgeroepen om hier op transparante wijze en op voet van gelijkheid aan deel te nemen.
Democratische hervormingen na het zomerreces
Bakırhan benadrukte echter dat het politieke werk met de inwerkingtreding van de kaderwet nog lang niet afgerond is. Integendeel, het parlementaire werk moet na het zomerreces worden voortgezet met verdere hervormingen. Daartoe behoren wettelijke en politieke regelingen ter versterking van de democratische participatie, het wegnemen van administratieve en juridische belemmeringen voor democratische politiek, het waarborgen van taal-, cultuur- en godsdienstrechten en de uitbreiding van de lokale democratie. Ook sprak hij zich uit voor een einde aan het staatsbeheer van Koerdische gemeenten en voor hervormingen in het strafrecht en het penitentiair recht. Tegen deze achtergrond pleitte de politicus ervoor om van augustus de maand te maken waarin met de kaderwet de basis wordt gelegd voor een duurzame vrede. Met de hervatting van de parlementaire werkzaamheden in oktober moet vervolgens de democratische hervorming van het land worden voortgezet.
Oproep aan het parlement en de regering
Tot slot riep Bakırhan de parlementsleden van zijn partij op om de komende beraadslagingen zonder polemiek of provocaties te voeren en de dialoog met alle fracties te zoeken. De kaderwet heeft betrekking op de toekomst van de hele samenleving en mag geen onderwerp worden van partijpolitieke discussies. Tegelijkertijd richtte hij een oproep tot de overige parlementaire partijen en in het bijzonder tot de regering. Ondanks de kritiek dat de beraadslagingen pas in de laatste zittingsweek van het parlement waren gepland, noemde hij de wet een langverwachte stap. Het is nu de historische verantwoordelijkheid van de staat om de brede maatschappelijke steun voor het vredesproces niet onbenut te laten.
Aan het einde van zijn toespraak riep Bakırhan op om gezamenlijk gebruik te maken van de kans op een politieke doorstart. „We staan aan de drempel van een nieuwe eeuw. Laten we die niet met angst en conflicten overschrijden, maar met hoop, vrede, democratie en gelijkwaardig burgerschap. Moge deze wet de weg effenen naar vrede, democratie, rechtvaardigheid en vrijheid.“
