DOSSIER

Alfred de Zayas: De Koerden hebben een onbetwistbaar recht op zelfbeschikking

Alfred de Zayas: De Koerden hebben een onbetwistbaar recht op zelfbeschikking

Het recht op zelfbeschikking van volkeren is verankerd in het internationaal recht. Maar voor de naar schatting 40 tot 45 miljoen Koerden, die verspreid over Turkije, Iran, Irak en Syrië wonen, blijft de verwezenlijking daarvan tot op de dag van vandaag een onopgeloste kwestie. Alfred de Zayas, specialist in internationaal recht en voormalig onafhankelijk deskundige van de Verenigde Naties, ziet hierin minder een juridisch dan wel een politiek probleem. Economische belangen, geopolitieke machtsverhoudingen en het hanteren van dubbele maatstaven verhinderen dat het Koerdische volk zijn rechten kan uitoefenen.

In een interview met ANF Nieuwsgentschap spreekt de Zayas over de grondslagen van zelfbeschikking in het internationaal recht, de mogelijkheid van afscheiding en de verantwoordelijkheid van de internationale gemeenschap. Hij bekritiseert de houding van de Verenigde Naties en de Europese Unie, wijst op tot nu toe onbenutte mensenrechteninstrumenten en roept op tot meer internationale steun voor de Koerden. Tegelijkertijd benadrukt hij dat het afdwingen van hun rechten in belangrijke mate afhangt van het informeren van het wereldwijde publiek over hun geschiedenis en hun huidige situatie.

Van Sèvres tot Lausanne: de onopgeloste Koerdische kwestie

Meneer de Zayas, u hebt zich in het kader van uw werkzaamheden bij de Verenigde Naties jarenlang beziggehouden met het volkenrecht, de mensenrechten en het recht op zelfbeschikking van volkeren. Laten we beginnen met een fundamentele vraag: wat houdt het recht op zelfbeschikking van een volk in vanuit het oogpunt van het volkenrecht? Houdt dit recht uitsluitend de oprichting van een onafhankelijke staat in, of kan het ook op andere manieren worden gerealiseerd?

Uiteraard kan het recht op zelfbeschikking ook worden gerealiseerd in het kader van interne zelfbeschikking. In een federale staat kan een dergelijk model bijvoorbeeld functioneren wanneer een volk over verregaande autonomierechten beschikt. Maar wat gebeurt er als een staat een volk onderdrukt dat al duizenden jaren in zijn traditionele woongebied leeft? De Koerden zijn immers geen mensen die pas onlangs zijn ingetrokken in de gebieden van het huidige Turkije, Syrië, Iran of Irak.

Als we het recht op zelfbeschikking echt serieus nemen, zouden we ons moeten afvragen welk volk daar een bijzonder duidelijk recht op heeft. Mijn antwoord zou zijn: de Koerden. Zij tellen tussen de 40 en 45 miljoen mensen, wonen verspreid over vier staten en beschikken toch niet over een eigen staat.

Als de bepalingen van het Verdrag van Sèvres na de Eerste Wereldoorlog waren uitgevoerd, hadden de Koerden een eigen staat kunnen krijgen. Maar Mustafa Kemal voerde destijds oorlog tegen de Franse en Britse strijdkrachten, die uiteindelijk uit het gebied van het ontluikende Turkije werden verdreven. Vervolgens werd het Verdrag van Sèvres vervangen door het Verdrag van Lausanne, waarin noch de Koerden, noch de Armeniërs werden genoemd.

Zelfbeschikking tussen volkenrecht en staatssoevereiniteit

Op welke volkenrechtelijke grondslagen berust het recht op zelfbeschikking van volkeren?

De juridische grondslagen zijn te vinden in de artikelen 1 en 55 van het Handvest van de Verenigde Naties, evenals in de hoofdstukken XI en XII daarvan. Bovendien is het recht op zelfbeschikking verankerd in het gemeenschappelijke artikel 1 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten. Over dit onderwerp bestaat uitgebreide vakliteratuur. Daaronder valt ook mijn rapport A/69/272, dat ik in 2014 aan de Algemene Vergadering van de VN heb voorgelegd. Daarin onderzoek ik de criteria aan de hand waarvan kan worden bepaald welke volkeren aanspraak kunnen maken op autonomie of onafhankelijkheid.

Voordat we verdergaan, wil ik uw aandacht vestigen op een boek dat onlangs is verschenen en dat u wellicht nog niet kent. Ik heb het proefschrift begeleid van de jonge Noorse wetenschapper Blerim Mustafa, wiens familie uit Noord-Macedonië afkomstig is. In zijn proefschrift heeft hij zich beziggehouden met het recht op afscheiding, in het bijzonder met het concept van ‘remedial secession’ uit het internationaal recht, dat wil zeggen afscheiding als remedie bij ernstige schendingen van het recht.

Zijn boek draagt de titel Remedial Secession After the Cold War: Self-Determination and the Question of Secession. Een aanzienlijk deel van dit werk is gewijd aan de Koerden. Mustafa onderzoekt drie casussen: Oost-Timor, waarvan de bevolking onder de Indonesische bezetting werd blootgesteld aan koloniaal bewind en onderdrukking; Kosovo, dat weliswaar niet door alle staten wordt erkend en tot nu toe geen lid is van de Verenigde Naties, maar wel als zelfstandige staat bestaat; en ten slotte Iraaks-Koerdistan, waar een referendum over zelfbeschikking heeft plaatsgevonden met een uitgesproken eenduidige uitslag.

‘Het volkenrecht moet voor alle volkeren op gelijke wijze gelden’

Wat laten deze voorbeelden ons zien? Het gaat om verschillende percepties en om het feit dat er op vergelijkbare situaties verschillende maatstaven worden toegepast. Als hoogleraar volkenrecht houdt mij daarbij vooral één fundamentele vraag bezig: de gelijke toepassing van het volkenrecht op alle volkeren.

Het volkenrecht is van nature internationaal en universeel. Men kan daarom niet zeggen: „Op Kosovo pas ik dit recht toe, maar op Koerdistan niet.“ Natuurlijk speelt daarbij ook een doorslaggevende politieke dimensie een rol, namelijk de vraag of een staat door de internationale gemeenschap, dus door andere staten, wordt erkend. Maar aan wie komt volgens het volkenrecht het recht op zelfbeschikking toe? Zonder enige twijfel ook aan het Koerdische volk. De Koerden zijn een volk en kunnen zich beroepen op het Handvest van de Verenigde Naties, op de in het kader van de dekolonisatie ontwikkelde beginselen van het volkenrecht en op hun recht om hun eigen identiteit, cultuur en taal te behouden.

Deze rechten worden beschermd door internationale mensenrechtenverdragen en de jurisprudentie van het Internationaal Gerechtshof. Uiteraard moeten we erkennen dat territoriale integriteit, net als staatssoevereiniteit, tot de fundamentele beginselen van het internationaal recht behoort. Het Internationaal Gerechtshof heeft echter in zijn advies over de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo uit 2010, met name in paragraaf 80, uitdrukkelijk vastgesteld dat het beginsel van territoriale integriteit geldt in de betrekkingen tussen staten.

Met andere woorden: dit beginsel beschermt de soevereiniteit van een staat tegen bezetting, een aanval of de toe-eigening van zijn grondgebied door een andere staat. Volgens mijn juridische opvatting kan het echter niet worden aangevoerd om een volk zijn recht op zelfbeschikking te ontzeggen. In dit verband is het beginsel van territoriale integriteit dus niet van toepassing op de interne verhoudingen van een staat, maar betreft het de betrekkingen tussen staten. Staat A mag bijvoorbeeld het grondgebied van staat B niet bezetten, koloniseren of daar eigen kolonisten vestigen.

Als er echter een conflict ontstaat tussen het recht op zelfbeschikking van een volk en het streven van een staat om zijn bestaande grenzen ongewijzigd te handhaven, moet het recht op zelfbeschikking naar mijn mening voorrang krijgen boven het beginsel van territoriale integriteit.

Economische belangen als belemmering voor zelfbeschikking

U zegt dat het recht op zelfbeschikking van volkeren ondubbelzinnig in het internationaal recht wordt erkend. Toch worden de Koerden geconfronteerd met aanzienlijke belemmeringen wanneer zij dit recht willen uitoefenen. Is dat te wijten aan de tekortkomingen van het internationaal recht of veeleer aan de politieke en economische belangen van de staten?

Wat ik tot nu toe heb uiteengezet, betreft het theoretische vlak. In mijn boek *Building a Just World Order*, dat onlangs ook in het Spaans is verschenen, ga ik uitgebreid in op deze kwestie. Het vijfde hoofdstuk is gewijd aan de theorie en praktijk van het recht op zelfbeschikking. Maar we moeten een fundamenteel feit onder ogen zien, erkennen en ermee omgaan: de verwezenlijking van dit recht is in hoge mate een politieke kwestie.

Als de internationale omstandigheden ongunstig zijn en men niet de steun krijgt van voldoende machtige staten, wordt het vrijwel onmogelijk om het recht op zelfbeschikking af te dwingen – ongeacht of het gaat om autonomie of om afscheiding van een bestaande staat. Uiteindelijk bepalen machtsverhoudingen en economische belangen wat politiek mogelijk is.

We mogen bijvoorbeeld niet vergeten dat Iraaks-Koerdistan over aanzienlijke olievoorraden beschikt. Daar staan waardevolle hulpbronnen en aanzienlijke economische belangen op het spel. Multinationale concerns en andere actoren willen de bestaande situatie handhaven en zien de onafhankelijkheid van Koerdistan met bezorgdheid tegemoet. Ik ben van mening dat de bevolking van Iraaks Koerdistan, met name gezien de genocide van Halabja in 1988, recht heeft op genoegdoening. Naar mijn mening zou deze genoegdoening moeten bestaan uit onafhankelijkheid, dat wil zeggen uit afscheiding.

‘Het volkenrecht wordt met twee maten toegepast’

Maar wat kunnen de Koerden onder deze omstandigheden doen? Het volkenrecht wordt met twee maten toegepast. Een ander volk dat zowel recht heeft op zelfbeschikking als op een eigen staat, is het Palestijnse volk. We zien dagelijks op televisie wat ik als genocide bestempel. We beschikken over uitgebreide informatie over de onderdrukking van de Palestijnse bevolking door Israël. Maar wat heeft de internationale gemeenschap ondernomen om hier een einde aan te maken? Niets.

Er is de BDS-beweging, die zich inzet voor boycot, desinvestering en sancties. Heeft zij tot nu toe doorslaggevende vooruitgang kunnen boeken? Nee. Hier moeten we het ook hebben over de medeverantwoordelijkheid van de Europese staten en in het bijzonder van de Verenigde Staten. De VS, Groot-Brittannië en de lidstaten van de Europese Unie hebben Israël militair, economisch, politiek, diplomatiek en in de media gesteund. Naar mijn mening maken zij zich daardoor medeplichtig aan de genocide. En hoe reageert de wereld daarop? Helemaal niet. Zelfs VN-secretaris-generaal António Guterres heeft het woord „genocide“ niet gebruikt. Geen enkele keer. Ook de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, Volker Türk, veroordeelt weliswaar de misdaden en mensenrechtenschendingen tegen de Palestijnen, maar durft niet te spreken van genocide.

U ziet dus dat het ook om de publieke perceptie gaat. Daarbij spelen de media een belangrijke rol. Naar mijn mening hebben zij een vijandige houding aangenomen ten opzichte van de Palestijnen, hen belasterd, als terroristen afgeschilderd en bijgedragen aan hun demonisering. Het Palestijnse volk heeft echter het recht op zelfbeschikking en op verzet tegen bezetting, onderdrukking en uitbuiting door een staat als Israël.

Uiteraard geldt het recht op verzet ook voor de Koerden. Volgens mijn interpretatie van het volkenrecht hebben ook zij het recht zich te verzetten tegen bezetting en schendingen van de mensenrechten. Dit beginsel komt ook aan de orde in artikel 7 van resolutie 33/14 van de Algemene Vergadering van de VN. Maar ik herhaal: dit alles blijft voorlopig theorie.

Internationale solidariteit en de strijd om de publieke opinie

U hebt erop gewezen dat de handhaving van in het internationaal recht erkende rechten in belangrijke mate afhangt van de politieke machtsverhoudingen. Welke weg zouden de Koerden volgens u moeten inslaan om hun recht op zelfbeschikking op internationaal niveau meer gewicht te geven en steun te verwerven? Wat kunnen zij in het bijzonder doen om de internationale publieke opinie en andere staten tot actie aan te zetten?

In de praktijk zijn het economische belangen die het beleid van de VS, Groot-Brittannië en de Europese Unie bepalen. Op dit moment hebben deze mogendheden er geen belang bij om de bestaande verhoudingen in Turkije, Syrië of Irak te veranderen. In het geval van Iran ligt dat anders. Daar streven Israël en de VS naar een regimewisseling. Dat weten we, en we kunnen het zien gebeuren.

Naar mijn mening is een dergelijke aanpak duidelijk in strijd met het internationaal recht. We beschikken echter niet over voldoende effectieve mechanismen om dit tegen te gaan. Wat blijft ons dan nog over? De publieke opinie, de wereldwijde publieke opinie.

Voor de Koerden is het van cruciaal belang om vrienden en bondgenoten te winnen in de landen van het zogenaamde Globale Zuiden of de Globale Meerderheid. Maar om mensen tot bondgenoten te kunnen maken, moeten ze allereerst überhaupt weten in welke situatie de Koerden zich bevinden. Als u vandaag hier in Genève of in New York iemand aanspreekt over het Verdrag van Sèvres, zult u waarschijnlijk alleen maar verbijsterde blikken oogsten. De meeste mensen weten er simpelweg niets van.

Voor de Koerden is het van cruciaal belang om vrienden en bondgenoten te winnen in de landen van het zogenaamde Globale Zuiden of de Globale Meerderheid. Maar om mensen tot bondgenoten te kunnen maken, moeten ze allereerst überhaupt weten in welke situatie de Koerden zich bevinden. Als u vandaag hier in Genève of in New York iemand aanspreekt over het Verdrag van Sèvres, zult u waarschijnlijk alleen maar verbijsterde blikken oogsten. De meeste mensen weten er simpelweg niets van.

Hetzelfde geldt voor het Koerdische volk. Sommige mensen hebben nog nooit van de Koerden gehoord of weten vrijwel niets over hun geschiedenis. Daarom moeten de Koerden de informatieoorlog winnen. Ze moeten ervoor zorgen dat mensen zich verdiepen in hun situatie, erover lezen, zich informeren en begrijpen wat ze hebben meegemaakt.

Zoals ik al heb gezegd, ben ik er diep van overtuigd dat het Koerdische volk tot die volkeren behoort waarvan het recht op zelfbeschikking bijzonder duidelijk en fundamenteel is. Het is namelijk nauwelijks te bevatten dat een volk van 45 miljoen mensen geen eigen staat heeft. Dat is absurd, volkomen absurd. Maar het is de realiteit. En toch weten maar heel weinig mensen in welke situatie de Koerden zich bevinden.

Welke mogelijkheden bieden de Verenigde Naties?

Volgens artikel 4 van het Handvest van de Verenigde Naties staat het lidmaatschap van de VN uitsluitend open voor staten. Er zijn echter volkeren, zoals de Koerden, die geen eigen staat hebben. Welke mogelijkheden hebben dergelijke volkeren om binnen de Verenigde Naties een eigen status of politieke vertegenwoordiging te verkrijgen?

Dat is in de eerste plaats een politieke kwestie. Vanuit juridisch oogpunt zou het relatief eenvoudig zijn. De Palestijnen zijn er immers in geslaagd een zekere mate van internationale erkenning te verkrijgen. We weten van de genocide en etnische zuiveringen waaraan de Palestijnse bevolking wordt blootgesteld. De solidariteit met het Palestijnse volk neemt toe. Over de Koerden daarentegen weet het grote publiek vrijwel niets. Wat horen mensen via de media over hen? Het eerste begrip dat bij velen opkomt, is „terrorisme“.

Dat komt doordat Turkije Abdullah Öcalan en de Koerden in Turkije decennialang zo heeft gedemoniseerd dat grote delen van het publiek deze propaganda hebben overgenomen. Deze voorstelling van zaken moet worden doorbroken. Hiervoor moeten met name de zogenaamde speciale procedures van de VN-Mensenrechtenraad worden ingezet. Daartoe behoren de speciale rapporteurs die bevoegd zijn voor verschillende mensenrechtenkwesties. Het is van cruciaal belang dat de Verenigde Naties en hun speciale rapporteurs openbaar maken wat er gebeurt in de Koerdische gebieden van Turkije, Iran, Irak en Syrië. De eerste stap is dus het informeren van de mensen.

Als het lukt om bewustzijn te creëren voor het onrecht waaraan het Koerdische volk wordt blootgesteld, zou er een politieke coalitie kunnen ontstaan die in eerste instantie verregaande autonomie ondersteunt en vervolgens, voor zover de bevolking dat wenst, ook het recht op afscheiding. Ik ben van mening dat de Verenigde Naties hun verantwoordelijkheid jegens het Koerdische volk niet zijn nagekomen. Door geen referenda te organiseren waar dat nodig was, hebben zij ook hun verantwoordelijkheid jegens de internationale gemeenschap verzaakt.

‘De Verenigde Naties hadden vroegtijdig moeten ingrijpen’

In Oost-Timor, in Zuid-Soedan en in verband met de afscheiding van Eritrea van Ethiopië zijn referenda gehouden. Maar deze maatregelen kwamen veel te laat. Pas nadat tienduizenden mensen het leven hadden verloren, werd er actie ondernomen. Het zou echter noodzakelijk zijn geweest om in een vroeg stadium preventief op te treden. Bovendien zou u zich grondig moeten verdiepen in de grondwet van de UNESCO. Tot haar taken behoort ook de bescherming van de Koerdische cultuur, identiteit, taal, het cultureel erfgoed en het collectieve geheugen. De UNESCO heeft over deze kwesties talrijke internationale conferenties georganiseerd.

Ik wil bijvoorbeeld wijzen op de conferentie die in november en december 1998 in Barcelona plaatsvond. Na afloop daarvan werd een verklaring aangenomen die handelde over het recht op zelfbeschikking als instrument voor conflictpreventie. Want niet het recht op zelfbeschikking leidt tot oorlogen. Integendeel: juist de ongerechtvaardigde ontzegging van dit recht is de oorzaak van geweld. Als we de vrede op lokaal, regionaal en internationaal niveau willen bewaren, moeten we deze conflicten oplossen.

‘De Verenigde Naties onderwerpen zich aan politieke belangen’

Zoals we aan het voorbeeld van Palestina zien, hebben de Verenigde Naties een duidelijke rol en verantwoordelijkheid wanneer een volk wordt blootgesteld aan koloniale onderdrukking of een apartheidsregime. Toch hebben de Verenigde Naties niets ondernomen. Wat mij vooral verontrust, is deze ondergeschiktheid van de Verenigde Naties aan politieke belangen. Ik wil u een voorbeeld geven: ongeveer een jaar geleden, op 17 november 2025, keurde de VN-Veiligheidsraad Resolutie 2803 goed. Daarin werd voorzien in de oprichting van een zogenaamde Vredesraad (Board of Peace), die banden heeft met Donald Trump en Benjamin Netanyahu.

Wat betekent dit? Het is volkomen absurd, schokkend en onaanvaardbaar. De VN-Veiligheidsraad kan zijn eigen verplichtingen niet zomaar overdragen aan een zogenaamde particuliere structuur met de naam „Vredesraad“. Dat is een fundamentele tegenstrijdigheid en volstrekt onaanvaardbaar. Ik was echt verbaasd dat Rusland en China zich bij de stemming van stemming hebben onthouden. Zij hadden gebruik moeten maken van hun vetorecht. Juist in dit geval zou een veto niet alleen gerechtvaardigd, maar zelfs noodzakelijk zijn geweest. Het ging hier namelijk niet alleen om Gaza of Palestina. Naar mijn mening streefde Donald Trump met deze „Vredesraad“ het doel na om de Verenigde Naties te vervangen. In feite ging het om een poging om de bevoegdheden van de VN-Veiligheidsraad in handen van Donald Trump te leggen.

Mensenrechtenschendingen aan de orde stellen bij internationale instanties

Naast het recht op zelfbeschikking zijn ook de politieke, culturele en taalkundige rechten van de Koerden in de staten waar zij wonen van groot belang in het kader van het volkenrecht. Welke juridische mechanismen zijn er beschikbaar om de mensenrechtenschendingen waaraan de Koerden in deze staten worden blootgesteld, op de internationale agenda te zetten?

Het volkenrecht is op dit punt ondubbelzinnig. Het erkent niet alleen de rechten van volkeren, maar ook die van minderheden. Daarbij beperken de rechten van minderheden zich geenszins tot bescherming tegen discriminatie. Ze omvatten ook positieve rechten, dat wil zeggen het recht van een minderheid om haar eigen cultuur te koesteren, haar taal te spreken en eigen instellingen te onderhouden. Zo is het althans in theorie vastgelegd in het volkenrecht.

Zoals u weet, is Turkije geen lid van de Europese Unie. Het land is echter wel lid van de Raad van Europa en verdragsluitende partij bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daarom zouden schendingen van de rechten van de Koerden in Turkije ook aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) moeten worden voorgelegd. Binnen het stelsel van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens bestaat bovendien de mogelijkheid om een klacht tegen een staat in te dienen. Dit betekent dat een verdragsluitende staat een klacht kan indienen tegen een andere verdragsluitende staat, dus ook tegen Turkije, wegens schending van de in het Verdrag gewaarborgde rechten.

Een soortgelijk mechanisme bestaat ook in het kader van het Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie. Onder de telkens daarvoor geldende voorwaarden kunnen naast individuele klachten ook klachten van staten worden ingediend bij het VN-Comité voor de uitbanning van rassendiscriminatie. Tegen Israël lopen al talrijke procedures. Ik wil in het bijzonder wijzen op de procedure die Palestina tegen Israël heeft aangespannen bij het Comité voor de uitbanning van rassendiscriminatie. Ook het VN-Comité tegen foltering heeft zich over talrijke klachten gebogen.

Verder is artikel 41 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten het vermelden waard. Ook dit artikel voorziet onder bepaalde voorwaarden in een klachtprocedure tegen staten. Als ik me niet vergis, zijn ongeveer 172 staten partij bij dit verdrag. Het geldt daarmee weliswaar niet zonder uitzondering wereldwijd, maar komt wel zeer dicht in de buurt van een universele geldigheid. Volgens deze procedure kunnen staten die de desbetreffende bevoegdheid van het VN-Mensenrechtencomité hebben erkend, aanvoeren dat een andere staat, die dezelfde bevoegdheid heeft erkend, zijn verplichtingen uit hoofde van het Verdrag schendt.

In het geval van Turkije zou een beroep kunnen worden gedaan op talrijke bepalingen van dit verdrag. Artikel 1 betreft het recht op zelfbeschikking van volkeren, artikel 6 het recht op leven en artikel 7 het verbod op foltering. Artikel 14 garandeert het recht op een eerlijk proces en bevat eisen met betrekking tot de onafhankelijkheid van de rechtbanken. Artikel 25 beschermt de politieke participatie, artikel 26 de gelijkheid voor de wet en de bescherming tegen discriminatie. Artikel 27 garandeert op zijn beurt de rechten van minderheden.

‚Tot nu toe heeft geen enkele staat de moed opgebracht‘

Ik zou graag zien dat een staat gebruikmaakt van deze bestaande mechanismen om de situatie van het Koerdische volk voor te leggen aan het VN-Mensenrechtencomité. Tot nu toe heeft geen enkele staat daarvoor de moed opgebracht. Ik begrijp niet waarom. Juist hier ligt een grote verantwoordelijkheid bij u. U moet de mensen allereerst informeren over alle bestaande juridische mogelijkheden en internationale mechanismen. Daaronder vallen uitdrukkelijk ook de klachtenprocedures tegen staten. Misschien is er wel een staat te vinden die bereid is een dergelijke procedure tegen Turkije in te leiden. Het gaat immers om een zaak van universeel belang. De verdragsluitende staten hebben er een gerechtvaardigd belang bij dat de bepalingen van het Verdrag worden nageleefd.

Ik ben zeer goed op de hoogte van de procedures van het VN-Mensenrechtencomité. Destijds was ik persoonlijk betrokken bij het opstellen van het reglement van orde en ben daarom uitstekend bekend met de werkwijze ervan. De juridische mogelijkheden zijn aanwezig. Het grootste obstakel is echter het gebrek aan kennis en publiek bewustzijn. De wereld weet veel te weinig over de situatie van de Koerden.

Helaas is Turkije erin geslaagd de Koerden op dezelfde manier te demoniseren als Israël dat met de Palestijnen heeft gedaan. Deze voorstelling van zaken, die Koerden zonder meer in verband brengt met „terrorisme“, moet worden tegengesproken. Mensen moeten begrijpen dat het Koerdische volk van oudsher recht heeft op zelfbeschikking.

‘De Europese Unie heeft elk moreel gezag verloren’

U sprak over het in het internationaal recht erkende recht van volkeren om zich te verzetten tegen bezetting en onderdrukking, en wees erop dat ook de Koerden onder bezetting leven. Kon de PKK, die inmiddels is ontbonden, tegen deze achtergrond worden beschouwd als een verzetsbeweging? En hoe beoordeelt u het feit dat de Europese Unie de PKK nog steeds als „terroristische organisatie“ bestempelt, hoewel deze heeft besloten zich op te heffen en aandringt op een vreedzame oplossing?

Het probleem is dat de Europese Unie moreel failliet is. Dat klinkt misschien wat radicaal, maar zo zie ik de situatie nu eenmaal. Al decennia lang steunt de Europese Unie een staat die ik verantwoordelijk houd voor genocide – militair, economisch, politiek, diplomatiek en via de media.

Welke waarden verdedigen de Europeanen eigenlijk nog? Ze hebben elk moreel gezag verloren. Ze nemen de propaganda over die Israël tegen de Palestijnen verspreidt. Tegelijkertijd maken ze gebruik van de propaganda die Turkije tegen de Koerden voert. Dat valt hen gemakkelijk, zolang de handelsbetrekkingen ongestoord doorgaan.

Als u Erdoğan of de Turkse regering ervan wilt overtuigen dat dit beleid niet langer kan worden voortgezet, moet u economische maatregelen nemen. U zou bijvoorbeeld de verkoop van bepaalde goederen aan Turkije kunnen stopzetten of afzien van de invoer van Turkse producten.

Economische druk in plaats van louter verklaringen

Hetzelfde geldt voor de VS en het beleid van Donald Trump. Waarom blijven landen vliegtuigen van Boeing kopen? Waarom schaffen ze militaire uitrusting aan van Lockheed Martin of Raytheon, waarom kopen ze F-35- en F-16-gevechtsvliegtuigen van Amerikaanse makelij? En waarom blijven ze investeren in Amerikaanse staatsobligaties? Daar moet een einde aan komen. Precies daarop is het principe van de BDS-beweging gebaseerd: boycot, desinvestering en sancties. Als deze strategie niet alleen tegen Israël, maar ook tegen de VS zou worden toegepast, zou er wel eens iets kunnen veranderen. Want wanneer economische belangen worden aangetast, kan dat aanzienlijke politieke gevolgen hebben.

We moeten ons bewust worden van deze verbanden. Wat mij verontrust, is dat we blijven doen alsof er niets is gebeurd en gewoon doorgaan met ‘business as usual’, met de dagelijkse gang van zaken. Er worden talrijke verklaringen afgelegd ten gunste van de Palestijnen en er worden grote woorden gesproken. Maar wordt er daadwerkelijk iets concreets ondernomen om dit volk te helpen, dat zoveel leed en zware onderdrukking te verduren heeft? Nee. We praten alleen maar.

‘Wereldwijde problemen vragen om wereldwijde oplossingen’

Zoals ik al heb gezegd, vind ik het beschamend dat António Guterres de door Israël gepleegde misdaden weliswaar veroordeelt, maar de term ‘genocide’ niet heeft gebruikt. Even beschamend vind ik dat de Verenigde Naties naar mijn mening de propaganda blijven overnemen die Turkije tegen de Koerden verspreidt. We leven in een wereld vol ernstige misstanden. Toch hebben we een forum nodig waar staten kunnen overleggen over vrede, ontwikkeling, het klimaat en de grote uitdagingen van onze tijd. Wereldwijde problemen vragen om wereldwijde oplossingen. We hebben samenwerking, dialoog en de bereidheid nodig om elkaar beter te leren kennen en begrijpen.

Ik ben zeer gehecht aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties en haar universele karakter. Daarom zou ik graag zien dat ook de VN-Mensenrechtenraad gebaseerd is op universele deelname, in plaats van louter uit 47 gekozen lidstaten te bestaan. Ik weet hoe deze verkiezingen verlopen en welke politieke manoeuvres ermee gepaard gaan. Ik ken de onderhandelingen tussen de staten, de wederzijdse gunsten, de afspraken over belangen en de overeenkomsten waarmee wordt geprobeerd een zetel in de Mensenrechtenraad te verkrijgen.

Als de Mensenrechtenraad zou uitgroeien tot een echte Algemene Vergadering voor de Mensenrechten, waarin alle staten met gelijke stemrechten vertegenwoordigd zijn, zou de wereld een stuk beter zijn. Zo’n systeem zou aanzienlijk beter functioneren en zou veel minder vatbaar zijn voor politieke manoeuvres.

De Koerden kennen in ieder geval hun rechten. Het is van cruciaal belang dat zij hun cultuur, hun taal en hun cultureel erfgoed verdedigen. Zij zijn Koerden, en zij mogen er trots op zijn Koerden te zijn. Zet daarom hun strijd met vreedzame middelen voort, zoals zij dat tot nu toe hebben gedaan. Blijf proberen de wereld te overtuigen en de internationale publieke opinie voor te lichten over hun situatie en hun rechten.

 

Wie is Alfres de Zayas? Alfred de Zayas (* 1947 in Havana, Cuba) is een specialist in internationaal recht, historicus, universitair docent en auteur, die zich met name bezighoudt met mensenrechten, het recht op zelfbeschikking van volkeren en vraagstukken op het gebied van de internationale rechtsorde. Hij studeerde rechten en geschiedenis aan de Harvard University, waar hij de juridische graad Juris Doctor behaalde, en promoveerde vervolgens aan de Universiteit van Göttingen in de geschiedenis. Hij is hoogleraar internationaal recht en geschiedenis aan de Geneva School of Diplomacy in Zwitserland.

Van 1980 tot 2003 was De Zayas werkzaam als jurist bij de mensenrechteninstellingen van de Verenigde Naties in Genève. Hij was onder meer secretaris van het VN-Mensenrechtencomité en leidde de afdeling voor individuele klachten. Tussen 2012 en 2018 was hij de eerste onafhankelijke deskundige van de VN-Mensenrechtenraad voor de bevordering van een democratische en rechtvaardige internationale orde. Tijdens zijn ambtsperiode heeft hij in totaal 14 rapporten ingediend bij de Algemene Vergadering van de VN en de Mensenrechtenraad.

De Zayas heeft talrijke boeken en wetenschappelijke artikelen gepubliceerd over internationaal recht, rechten van minderheden, genocide, zelfbeschikking en de hervorming van de Verenigde Naties. Tot zijn publicaties behoren onder meer *Building a Just World Order* (2021) en het samen met Jakob Th. Möller geschreven handboek *United Nations Human Rights Committee Case Law 1977–2008* (2009).

 

Gerelateerde Artikelen