- Noord-Koerdistan
Ruim een jaar na Abdullah Öcalans „Oproep tot vrede en een democratische samenleving“ van 27 februari wordt het politieke proces rond een oplossing voor de Koerdische kwestie nog steeds gekenmerkt door trage ontwikkelingen. Terwijl de Koerdische kant concrete stappen heeft gezet, blijven uitgebreide politieke en juridische maatregelen van de Turkse staat tot nu toe uit.
De advocaat en voorzitter van de afdeling van de Mensenrechtenvereniging IHD in Amed (Tr. Diyarbakır), Yakup Güven, verklaarde in een gesprek met ANF Nieuwsagentschap dat een duurzaam oplossingsproces niet alleen kan berusten op het beëindigen van gewapende conflicten, noch kan vorderen zonder juridische en politieke veranderingen.
“De Koerdische kwestie blijft bestaan”
Güven noemde het lopende proces ondanks alle moeilijkheden historisch belangrijk. Het beëindigen van oorlog en geweld is gezien de decennialange conflicten van cruciaal belang. “Gedurende decennia heeft de oorlog niet alleen politieke gevolgen gehad, maar ook enorme menselijke verwoesting veroorzaakt”, zei Güven. Duizenden mensen zijn gedood, miljoenen anderen zijn direct of indirect getroffen door de gevolgen van het conflict.
Tegelijkertijd waarschuwde hij ervoor om de oplossing van de Koerdische kwestie uitsluitend te reduceren tot veiligheids- of ontwapeningskwesties. „Zelfs als politieke gevangenen zouden worden vrijgelaten, antiterrorismewetten zouden worden gewijzigd en de wapens volledig zouden zwijgen, zou de vraag blijven bestaan hoe Koerden in deze staat worden erkend”, verklaarde Güven. Centraal staan daarom kwesties als de grondwettelijke erkenning van de Koerdische identiteit, de status van de Koerdische taal, onderwijs in de moedertaal, collectieve rechten en de verwerking van mensenrechtenschendingen uit het verleden.
Kritiek op het uitblijven van stappen van de staat
De IHD-vertegenwoordiger verklaarde dat de stappen van de Koerdische kant in de samenleving hoop op een politieke oplossing hadden gewekt. Met name de ontbinding van de PKK en het verbranden van wapens werden door veel mensen als belangrijke signalen opgevat. “De mensen willen vandaag de dag niet meer over oorlog praten, maar over oplossingen”, zei Güven. Voor een duurzaam proces is het echter niet voldoende als slechts één partij stappen onderneemt. Ook de staat moet concrete maatregelen nemen en democratische hervormingen doorvoeren. Het gaat daarbij niet om uitzonderlijke of maatschappelijk onaanvaardbare maatregelen. Veel maatregelen zouden zelfs zonder ingrijpende wetswijzigingen kunnen worden doorgevoerd.
Oproep tot beëindiging van het curatorschap
Güven uitte zich bijzonder kritisch over de voortzetting van het curatorschap door de staat in Koerdische gemeenten. „Als er sprake is van democratie en een maatschappelijke oplossing, dan moeten eerst de ingrepen tegen de politieke wil van de bevolking worden beëindigd”, zei hij. Ook de juridische situatie van voormalige guerrillaleden is nog steeds onduidelijk. Als mensen na ontwapening naar Turkije zouden terugkeren, zijn er duidelijke wettelijke regelingen en maatschappelijke integratiemogelijkheden nodig. “Vredesprocessen zijn altijd ook processen van maatschappelijke integratie”, verklaarde Güven. Zonder juridische zekerheid blijft het hele proces kwetsbaar.
“De rol van Öcalan is duidelijk”
Een centraal aandachtspunt in zijn analyse was de rol van Abdullah Öcalan in het lopende proces. Güven verklaarde dat zowel de staat als de samenleving inmiddels hebben ingezien dat Öcalan, ondanks decennia van isolatie, nog steeds een doorslaggevende invloed uitoefent op de Koerdische beweging. „Hij blijft de persoon die binnen zijn eigen organisatie invloed kan uitoefenen en een bepalende rol kan spelen bij de overgang naar duurzame vrede”, aldus Güven. Ook in verband met de ontwikkelingen in Rojava en mogelijke nieuwe regionale conflicten is gebleken dat de politieke rol van Öcalan nog steeds van belang is.
Oproep tot nieuwe communicatievoorwaarden
Daarom kan het proces niet worden voortgezet onder de huidige detentie- en isolatieomstandigheden. “Een dergelijk proces kan niet worden gevoerd met bezoeken van één keer per maand”, verklaarde Güven. Als er daadwerkelijk naar een politieke oplossing wordt gestreefd, moeten zowel Öcalans communicatiemogelijkheden als zijn arbeidsomstandigheden fundamenteel worden veranderd. Daarbij gaat het niet alleen om individuele rechten, maar om de politieke voorwaarden voor een succesvol vredesproces. “Om ervoor te zorgen dat wapens definitief uit de politiek kunnen verdwijnen, moet Abdullah Öcalan rechtstreeks kunnen communiceren en politiek kunnen werken. Daarvoor zijn passende juridische en politieke regelingen nodig”, aldus Güven tot slot.
Bron: ANF
