- Turkije
De Istanbulse Zaterdagmoeders hebben tijdens hun 1081e wake tegen verdwijningen in staatshechtenis gerechtigheid geëist voor Ibrahim Demir en Agit Akipa. De twee Koerden werden 34 jaar geleden in een dorp bij Hezex (tr. Idil) in de Noord-Koerdische provincie Şirnex (Şırnak) gearresteerd door de Turkse militaire politie. Een dag later werden hun lichamen in een grot gevonden. De daders zijn nooit voor de rechter gebracht.
Ibrahim Demir (36) en Agit Akipa (39) woonden met hun gezinnen in het dorp Xenduk, dat in het Turks Çukurlu heet. Akipa was het hoofd van het dorp. Het was begin jaren negentig, toen de “speciale oorlogsafdeling” van het Turkse leger in het kader van haar zogenaamde opstandbestrijding in de Koerdische provincies het dorpbewakingssysteem intensief uitbreidde.
Na protest tegen belegering van dorp gearresteerd
De gendarmerie probeerde de inwoners van Xenduk bij deze paramilitaire structuur te betrekken. Er waren al meerdere keren dringende oproepen gedaan en ook Agit Akipa werd als dorpshoofd openlijk bedreigd. Maar de families weigerden zich bij het dorpsbeschermingssysteem aan te sluiten. In de eerste dagen van december 1991 werd Xenduk bezet door de militaire politie. De dorpsschool werd omgevormd tot een basis en verschillende huizen van de bevolking werden in beslag genomen. Agit Akipa en Ibrahim Demir begaven zich naar Hezex en eisten bij het districtsbestuur en het ministerie van Binnenlandse Zaken dat de soldaten zich uit het dorp zouden terugtrekken. Daarop werd de druk van de staat nog intensiever.
Maside Ocak
Op 12 december 1991 werd de vrachtwagen waarin Akipa en Demir sinds hun terugkeer uit de districtshoofdstad Hezex verbleven, voor de ingang van het dorp aangehouden. De twee mannen werden door soldaten uit het voertuig gehaald en naar een onbekende locatie gebracht. Toen familieleden bij de militaire politie vragen stelden over hun verblijfplaats, verklaarde de verantwoordelijke commandant dat hij Akipa en Demir nog nooit had gezien. Maar een soldaat gaf de families in het geheim de tip om te zoeken in de grotten van een nabijgelegen bergmassief. Op 13 december 1991 werden de lichamen van Ibrahim Demir en Agit Akipa gevonden in een met stenen afgedekte grot. Ze waren vastgebonden en geblinddoekt. Hun lichamen waren bedekt met sporen van marteling.
De familieleden van Ibrahim Demir en Agit Akipa hebben onmiddellijk aangifte gedaan. De officier van justitie van Idil heeft daarop op 18 december 1991 bij de districtscommissaris van Dargeçit (ku. Kerboran) een verzoek ingediend om een onderzoek in te stellen tegen de toenmalige commandant van een infanteriecompagnie van de gendarmerie en tegen verschillende soldaten en onderofficieren. Hij beschuldigde de militairen van doodslag. Het districtsbestuur weigerde echter de nodige toestemming voor strafrechtelijke vervolging. Daardoor kwam er geen aanklacht.
Tahir Elçi neemt de zaak in behandeling
In 2011 deden de nabestaanden een nieuwe poging om de zaak voor de rechter te brengen. Hun advocaat was Tahir Elçi, die later voorzitter werd van de Orde van Advocaten van Diyarbakır (Amed) – en in 2015 zelf door staatsmachten werd vermoord. Elçi zorgde ervoor dat het openbaar ministerie van Idil een nieuw onderzoek instelde en bij de bevoegde autoriteiten inzage in de dossiers aanvroeg. Alle instellingen lieten echter weten dat er in hun archieven geen dossiers, informatie of documenten over de moord op Ibrahim Demir en Agit Akipa te vinden waren. Daarop startte het openbaar ministerie een procedure tegen ambtenaren van het districtsbestuur van Dargeçit wegens “ambtsmisbruik”. Ook deze procedure leverde geen resultaat op. De zaak werd uiteindelijk geseponeerd wegens verjaring.
Initiatief eist verder onderzoek
“Hoeveel tijd er ook verstrijkt, we zullen niet ophouden gerechtigheid te eisen voor onze verdwenen familieleden”, zei activiste Maside Ocak, die de zaak rond de verdwijning van Ibrahim Demir en Agit Akipa beschreef. Het initiatief eist dat de Turkse staat zich aan internationale rechtsnormen houdt. De wake eindigde zoals elke week met het neerleggen van rode anjers op het Galatasarayplein.
