- Turkije
De plaatsvervangend fractievoorzitter van de DEM-partij, Sezai Temelli, dringt na de goedkeuring van de kaderwet aan op snelle verdere stappen in het proces naar vrede en een democratische samenleving. Het proces mag niet worden gereduceerd tot de ontwapening van de PKK, noch tot een veiligheidskwestie. Er zijn wettelijke hervormingen nodig, een uitgebreide democratisering en omstandigheden waarin de Koerdische vertegenwoordiger Abdullah Öcalan zijn rol als centrale onderhandelingspartner daadwerkelijk kan vervullen.
In een gesprek met ANF bracht Temelli de stand van zaken in het vredesproces in verband met de diepe economische en politieke crisis in Turkije. „Ondanks de veranderde situatie houdt de regering vast aan de structuren van een oorlogseconomie en blijft zij de Koerdische kwestie door een veiligheidsbril bekijken”, aldus de politicus. Ook een nieuwe grondwet kan niet los van de democratische oplossing van de Koerdische kwestie en de rol van Öcalan worden besproken.
De economische crisis is volgens Temelli structureel
Temelli omschreef de Turkse economie als een van de vijf kwetsbaarste economieën ter wereld. De terugkerende crises zijn volgens hem niet alleen conjunctureel te verklaren, maar hebben ook structurele, institutionele en politieke oorzaken.
Grote delen van de economie bevonden zich buiten de gereguleerde structuren; daar kwamen nog hoge werkloosheid, inflatie en rentetarieven bij, evenals een economisch bestel dat maatschappelijke problemen niet kon oplossen. De recente fondscrisis was daarom geen verrassend incident. Temelli wees erop dat er tijdens het langdurige AKP-bewind herhaaldelijk vergelijkbare gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Het economisch beleid zelf creëert omstandigheden waarin corruptie, verrijking en plundering kunnen gedijen.
Politieke en economische democratisering zijn volgens Temelli onlosmakelijk met elkaar verbonden. „Als er in de politiek geen democratie is, is er ook in de economie veel corruptie”, zei hij. Een autoritair politiek systeem maakt tegelijkertijd een economische orde mogelijk die gericht is op renten en plundering. Openbare aanbestedingen, het gebruik van overheidsmiddelen, de schaduweconomie en de extreme ongelijkheid in inkomen en vermogen zijn uitingen van dit verband.
„De mentaliteit van de oorlogseconomie blijft bestaan“
Tot de fundamentele structurele problemen rekent Temelli de al decennia lang bestaande oorlogseconomie. De door Öcalan ingeluide nieuwe fase biedt Turkije voor het eerst de kans om niet alleen zijn politiek, maar ook zijn economie te normaliseren. In de ontwerpbegroting voor 2027 is daar echter niets van te merken. „We hebben te maken met een regering die blijft vasthouden aan de denkwijze en de codes van de oorlogseconomie”, aldus Temelli. Volgens hem vloeit er jaarlijks meer dan 40 miljard dollar naar het oorlogsbeleid. Alleen al een herschikking van 20 tot 25 miljard dollar zou de Turkse economie aanzienlijke speelruimte kunnen bieden. Dat de regering deze mogelijkheid niet benut, schrijft Temelli toe aan het feit dat zij de Koerdische kwestie nog steeds benadert vanuit het paradigma van de „terrorismebestrijding“. Ondanks het lopende proces is deze fundamentele denkwijze tot nu toe niet veranderd.
Temelli koppelt hieraan ook zijn kritiek op het economisch beleid ten aanzien van Koerdistan. „Turkije leeft niet in vrede met zijn eigen binnenland en blijft Koerdistan benaderen vanuit een koloniale logica.” In plaats van de lokale democratie te versterken en een gezamenlijke economische ontwikkeling mogelijk te maken, wordt de regio verarmd en behandeld als een gebied van economische uitbuiting. Een democratisering van Turkije en Koerdistan zou daarentegen een gezamenlijke economische dynamiek kunnen teweegbrengen. Temelli verwees daarbij naar de concepten van de democratische natie en een versterkte lokale democratie. „Een dergelijke houding verarmt zowel de regio als voedt het plundergebied van de Turkse economie“, zei hij over het huidige beleid.
Fondscrisis niet tot individuen herleiden
Ook de huidige fondscrisis plaatste Temelli in het kader van deze structurele kritiek. In een systeem waarin talrijke overheidsinstellingen – zoals de kapitaalmarkttoezichthouder, de bankentoezichthouder, de centrale bank en het ministerie van Financiën – verantwoordelijk zijn voor controle en regulering, kan een gebeurtenis van deze omvang niet louter aan individuele personen worden toegeschreven. Temelli sprak van ongeveer 550.000 getroffenen en een volume van zo’n 950 miljard lira. Een dergelijke gebeurtenis kan niet het werk zijn van slechts een handjevol mensen. De bestrijding van corruptie en economische verrijking moet daarom ook politieke gevolgen hebben.
Het proces moet worden gepolitiseerd en in de samenleving worden verankerd
Temelli legt hetzelfde verband tussen democratie en structurele verandering bij het proces voor vrede en een democratische samenleving. De DEM-partij heeft volgens hem vanaf het begin geprobeerd het proces te politiseren en in de samenleving te verankeren. De staat heeft de Koerdische kwestie daarentegen decennialang in een veiligheids-, bureaucratisch en militair domein geduwd. Temelli ziet het initiatief van Öcalan als de doorslaggevende verandering. Dit heeft het conflict weer op het politieke vlak gebracht. Alleen al de benaming „vrede en democratische samenleving“ maakt duidelijk dat het niet louter gaat om het beëindigen van gewapende conflicten.
„Voor vrede moet de politiek het initiatief nemen“, zei Temelli. Daar mag het echter niet bij blijven. Het proces moet maatschappelijk verankerd worden en gekoppeld worden aan de democratische verwachtingen van de bevolking. Het kan zo het uitgangspunt worden voor een uitgebreide democratisering. „Daarom is dit geen kwestie die kan worden gereduceerd tot het neerleggen van de wapens of het oplossen van een veiligheidsprobleem. Maar de regering blijft de democratie uit de weg gaan.“
Kaderwet laat centrale vragen open
Temelli staat kritisch tegenover de poging van de AKP om het proces tegelijkertijd in te zetten voor eigen verkiezingsstrategieën. De regering hoopt politiek te kunnen profiteren van de nieuwe situatie en zo haar positie bij de komende verkiezingen te versterken. Deze kortetermijnvisie vertraagt het proces en vergroot de onzekerheid over wat er na de kaderwet zal volgen. Temelli noemde de wet zelf een noodzakelijk begin, maar volstrekt ontoereikend voor de nog openstaande kwesties. „De wet is het begin van iets, en er moet een vervolg komen.“ Met name is nog onduidelijk welke regelingen zullen gelden voor PKK-leden en leidinggevenden, structuren die in verband worden gebracht met de organisatie, politieke gevangenen en mensen in ballingschap. Daardoor treft de juridische onzekerheid een zeer grote groep mensen. „Wat er gaat gebeuren, is nog steeds niet duidelijk.“
Het parlement moet de wettelijke routekaart afwerken
Met het begin van het nieuwe parlementaire jaar moet het parlement daarom onmiddellijk in actie komen. Allereerst moeten de voorziene commissies bijeenkomen en moet het procedurele deel van de kaderwet worden geïmplementeerd. Daarna moeten wijzigingen volgen in de wet op het gevangeniswezen, de zogenaamde antiterrorismewet en het Turkse wetboek van strafrecht. In een volgende stap zijn die wettelijke hervormingen nodig die een uitgebreidere democratisering mogelijk maken. Temelli stelt hiervoor een duidelijk tijdschema vast: „Dit alles moeten we binnen het komende jaar voor elkaar krijgen.”
Verkiezingen voordat deze taken zijn voltooid, zullen geen oplossing bieden. Zowel de regering als de oppositie moeten dat begrijpen. Pas wanneer de noodzakelijke politieke en wettelijke veranderingen zijn doorgevoerd, kunnen er verkiezingen plaatsvinden op een basis die daadwerkelijke vooruitgang bij de economische, politieke en maatschappelijke problemen mogelijk maakt. De Koerdische kwestie blijft daarbij centraal staan: „Als we teruggaan naar het uitgangspunt, is de eigenlijke vraag of de Koerdische kwestie daadwerkelijk tot een democratische oplossing wordt gebracht.“
Zonder de arbeidsomstandigheden van Öcalan lukt het niet
Temelli kent een sleutelrol toe aan de levens- en arbeidsomstandigheden van Abdullah Öcalan. Een duurzame democratische oplossing is alleen mogelijk als degene die het huidige proces in gang heeft gezet en politieke oplossingsvoorstellen heeft ontwikkeld, ook daadwerkelijk als centrale onderhandelingspartner kan functioneren. „De enige manier waarop het proces tot een echte democratische oplossing kan leiden, is door de levens- en arbeidsomstandigheden van de belangrijkste onderhandelingspartner en hoofdrolspeler Öcalan onmiddellijk in overeenstemming met zijn eisen te regelen“, aldus Temelli. „Zonder dat lukt het niet. Dat weet iedereen.“ De politiek moet deze kwestie eindelijk met de nodige ernst behandelen. De regering kan zich niet aan haar verantwoordelijkheid onttrekken door steeds weer nieuwe obstakels aan te voeren. Het is juist haar taak om deze obstakels uit de weg te ruimen en de voorwaarden te scheppen voor het verdere proces.
Regelmatig contact met de Koerdische beweging
Volgens Temelli hoort daar ook bij dat Öcalan regelmatig en onder passende omstandigheden kan communiceren met de leiding van de Koerdische vrijheidsbeweging. Juist omdat de beweging heeft besloten de wapens neer te leggen en deze stap moet uitvoeren, is directe uitwisseling vanzelfsprekend. „Er is niets vanzelfsprekender dan dat Öcalan met zijn eigen beweging spreekt”, zei Temelli. Deze gesprekken moeten „op een gezonde manier en regelmatig” plaatsvinden. Daarbij maakt Temelli onderscheid tussen de politieke positie van Öcalan, die door zijn initiatief en zijn feitelijke rol in het proces al duidelijk is geworden, en de daarvoor nog ontbrekende juridische status. Zonder het initiatief van Öcalan zou het huidige proces helemaal niet mogelijk zijn geweest. Voor de DEM-partij is de verdere eis daarom ook eenduidig: „Onze eis is vanzelfsprekend en staat buiten kijf: de vrijheid van Öcalan. Daarover bestaat binnen de DEM-partij geen andere opvatting.“ Alleen zo kan hij zijn politieke rol in het verdere proces daadwerkelijk vervullen.
„Hoe wilt u een grondwet opstellen zonder het initiatief van Öcalan?“
Deze vraag brengt Temelli rechtstreeks in verband met het debat over een nieuwe grondwet. Een grondwetproces kan niet los staan van het proces voor vrede en een democratische samenleving. „Hoe wilt u een grondwet opstellen voordat er vooruitgang is geboekt op dit punt? Hoe wilt u een grondwet opstellen zonder dat Öcalan het initiatief neemt?“, vroeg Temelli aan de regering. Het is onmogelijk om het vredesproces op een apart spoor te laten lopen en tegelijkertijd over een nieuwe grondwet te onderhandelen.
Öcalans eis dat de Koerden „in het recht moeten worden betrokken“, moet juist op grondwettelijk niveau zijn weerslag vinden. Daarbij gaat het niet per se om het expliciet opsommen van afzonderlijke etnische achtergronden. Cruciaal is een staatsburgerschap dat alle mensen gelijke rechten garandeert. De bestaande grondwet voldoet niet aan deze eis. Ze is geformuleerd vanuit een uitsluitend Turkse identiteitsvisie en houdt geen rekening met andere maatschappelijke identiteiten. Een democratische grondwet moet daarentegen gelijke burgerrechten waarborgen.
Vrede mag niet ondergeschikt worden gemaakt aan verkiezingsbelangen
Temelli acht het daarom uitgesloten om zowel de Koerdische bevolking als Öcalan buiten een toekomstig grondwetsproces te houden. Evenzo mogen de aanstaande verkiezingen niet de bepalende maatstaf voor het vredesproces worden. Wie alle politieke beslissingen afstemt op de volgende verkiezingen, moet zich ook afvragen onder welke omstandigheden de samenleving überhaupt naar de stembus gaat. Temelli wees daarbij op de fundamentele tegenstrijdigheid dat de staat met Öcalan onderhandelt, maar hem tegelijkertijd gedeeltelijk in isolatie houdt.
„Als je de persoon met wie je onderhandelt in isolatie blijft houden, is het moeilijk om uit deze onderhandelingen de resultaten te halen die de samenleving verwacht”, aldus Temelli. Het onderhandelingsproces moet daarom eindelijk op een democratische basis worden geplaatst. Het idee van democratische integratie moet zowel politiek als juridisch ingang vinden en worden vertaald in concrete stappen. „De rol van Öcalan in dit proces kan nooit worden genegeerd“, aldus Temelli.
Bron: ANF
