- Duitsland
Volgens de vicevoorzitter van de DEM, Tayip Temel, zouden er in de nabije toekomst nieuwe ontwikkelingen kunnen plaatsvinden in het proces naar vrede en een democratische samenleving. De recente gesprekken zouden positief zijn verlopen en hoop hebben gewekt dat bestaande impasses kunnen worden overwonnen. Tegelijkertijd maakte Temel duidelijk dat de politieke oplossing van de Koerdische kwestie niet mag worden gereduceerd tot het neerleggen van de wapens. Het is veeleer van cruciaal belang om de juridische en maatschappelijke voorwaarden voor een democratische hervorming te scheppen.
Temel sprak tijdens een podiumdiscussie van de Vereniging van Journalisten in Zuidoost-Anatolië (GGC) in Keulen. Het evenement, getiteld „Het geheugen van de media in het vredesproces: een Europees perspectief“, was gewijd aan de vooruitzichten op een oplossing voor de Koerdische kwestie en de rol van de media in het huidige politieke proces. De door Hozan Adar gemodereerde discussie vond plaats met een simultaanvertaling in het Koerdisch en Turks.
Om te beginnen sprak Temel zijn waardering uit voor de bijzondere rol van de Koerdische pers, die in tegenstelling tot andere media altijd ook een platform voor politiek verzet is geweest. Hij herdacht Musa Anter, bekend als Apê Musa, en de journalisten die zijn omgekomen in de strijd voor persvrijheid.
Vredesproces gaat een beslissende fase in
Temel beschreef de huidige stand van zaken in het vredesproces aan de hand van vier op elkaar voortbouwende fasen. De eerste fase bestond uit het beëindigen van de gewapende conflicten en daarmee het scheppen van de voorwaarden voor een politieke dialoog. Daarna volgde het starten van gesprekken tussen Abdullah Öcalan, de Koerdische beweging en de Turkse staat. Daarbij heeft Öcalan vanaf het begin ook vooraanstaande politieke actoren uit andere delen van Koerdistan bij het proces betrokken. Temel verwees naar contacten met Mesûd Barzanî, Bafel Talabanî en Mazlum Abdi. Öcalan zou hen, evenals talrijke Koerdische instellingen, brieven hebben gestuurd en hun standpunten hebben ingewonnen. Het proces zou daarmee niet uitsluitend beperkt zijn gebleven tot de betrekkingen tussen de Koerdische beweging en Ankara.
Temel noemde de totstandbrenging van een juridisch en politiek kader als derde stap. Met de instelling van een parlementaire commissie voor de Koerdische kwestie en de goedkeuring van een wet zijn, ondanks bestaande tekortkomingen, belangrijke stappen gezet. Dat de Koerdische kwestie in het Turkse parlement wordt behandeld, vormt volgens hem een historische ommekeer.
„De echte uitdaging ligt echter in de vierde fase, waarin het proces zich momenteel bevindt: het openstellen van de juridische en maatschappelijke ruimte voor democratische politiek”, aldus Temel. Decennialang zouden Koerdische politieke activiteiten zijn gecriminaliseerd en zouden grote delen van de Koerdische beweging zijn uitgesloten van het legale politieke leven. Nu moeten de voorwaarden worden geschapen zodat de betrokkenen hun maatschappelijke en politieke belangen kunnen behartigen zonder repressie. Daartoe behoren met name de wettelijke waarborging van de Koerdische identiteit, de erkenning van fundamentele rechten en vrijheden en het wegnemen van de belemmeringen voor democratische politieke activiteiten. Zonder deze veranderingen kan de vierde fase niet worden afgerond.
Positieve gesprekken ondanks politieke blokkades
Volgens Temel wordt er momenteel tussen Imrali en de Koerdische beweging overlegd over de manier waarop het vredesproces op een solide juridische basis kan worden voortgezet. Hoewel er recentelijk moeilijkheden en vertragingen zijn opgetreden, zouden de laatste gesprekken positieve resultaten hebben opgeleverd. Temel sprak in dit verband de verwachting uit dat de besluiten van de Turkse Nationale Veiligheidsraad (MGK) zullen worden versneld. De kaderwet, die op 10 augustus is aangenomen en op 18 augustus in werking is getreden, voorziet in wettelijke regelingen voor de ontwapening en de overgang van voormalige PKK-leden naar het burgerleven. De toepassing van essentiële bepalingen is echter gekoppeld aan de vaststelling dat de PKK is ontbonden en ontwapend, alsmede aan een desbetreffend besluit van de MGK.
Als mogelijke belemmerende factor noemde de DEM-politicus ook de politieke spanningen tussen Hewlêr (Erbil) en Silêmanî (Sulaimaniyya) in Zuid-Koerdistan. De aanhoudende conflicten tussen de politieke krachten aldaar zouden ook van invloed kunnen zijn op de verdere ontwikkeling van het vredesproces. Toch toonde hij zich ervan overtuigd dat de tot nu toe bereikte politieke dynamiek niet meer fundamenteel omkeerbaar is. Niemand bevindt zich nog in een positie om het proces volledig te vernietigen of zich ervan af te keren. De positieve resultaten van de recente gesprekken versterkten de verwachting dat de bestaande obstakels overwonnen zouden kunnen worden en dat de volgende juridische stappen zouden kunnen worden ingezet.
„Het gaat niet alleen om het neerleggen van de wapens“
Temel plaatste de huidige ontwikkelingen tegelijkertijd in de context van de veranderde politieke machtsverhoudingen in het Midden-Oosten. „De Koerdische kwestie is historisch gezien gekenmerkt door de opsplitsing van Koerdistan in vier staten. De decennialange pogingen om de Koerdische identiteit en politieke eisen te onderdrukken door middel van repressie, assimilatie en militair geweld hebben echter geen oplossing opgeleverd.” Met name het beleid van Turkije heeft de Koerdische kwestie niet opgelost, maar de maatschappelijke en politieke gevolgen ervan juist steeds verder versterkt. Daar komen nog nieuwe regionale machtsverhoudingen bij, met name de ontwikkelingen in de relatie tussen Israël en Iran. Onder deze omstandigheden is duidelijk geworden dat een politieke oplossing niet langer kan worden uitgesteld.
Het initiatief van Abdullah Öcalan van 27 februari 2025 moet tegen deze achtergrond worden begrepen. Het is niet alleen gericht op het beëindigen van het gewapende conflict, maar ook op het overwinnen van de historische en politieke oorzaken ervan. „Na een oorlog van 50 jaar is het noodzakelijk geworden om deze oorlog te beëindigen en vrede te stichten. Maar daarbij gaat het niet alleen om het neerleggen van de wapens. Een benadering die het hele proces daarop reduceert, is verkeerd. Deze discussie wordt bewust gevoerd, hoewel ze de kern van de zaak niet raakt“, verklaarde Temel.
Öcalan zou met zijn oproep een perspectief hebben geformuleerd dat berust op de erkenning van de Koerdische identiteit, het herstel van de Koerdische rechten en een democratische oplossing. Het beëindigen van de gewapende conflicten zou daarmee een voorwaarde zijn, maar niet het eigenlijke politieke doel van het proces. Volgens Temel kan de Koerdische kwestie daarom ook niet uitsluitend als een binnenlandse aangelegenheid van Turkije worden behandeld. De ontwikkelingen in Rojava, Zuid-Koerdistan en Oost-Koerdistan, evenals de politieke veranderingen in de hele regio, zijn onlosmakelijk verbonden met de mogelijkheden voor een democratische oplossing.
Integratie vereist veranderingen aan beide kanten
Temel hechtte bijzonder veel belang aan de discussie over democratische integratie. Het begrip wordt vaak verkeerd begrepen of bewust gelijkgesteld met onderwerping en het opgeven van Koerdische eisen. Een dergelijke interpretatie is echter in tegenspraak met de politieke aanpak van het huidige proces. „Integratie kan alleen slagen als zowel de vormen van de Koerdische politiek als de houding van de Turkse staat fundamenteel veranderen.“ Terwijl de Koerdische beweging haar strijd in de toekomst in toenemende mate met politieke, democratische en maatschappelijke middelen moet voeren, moet de staat zijn huidige beleid van ontkenning van de Koerdische identiteit achter zich laten.
Dit betekent geen afkeer van de tot nu toe nagestreefde politieke doelstellingen, maar een verandering in de middelen en omstandigheden waaronder deze worden nagestreefd. „Het gaat er niet om dat de Koerden hun tot nu toe gevoerde strijd opgeven. Integendeel: de strijd krijgt onder nieuwe omstandigheden een nieuwe vorm. Het gaat om een nieuwe fase van verzet, waarin de strijd met politieke, democratische en maatschappelijke middelen wordt gevoerd.” Integratie betekent daarom noch capitulatie, noch het afzien van identiteit en rechten, benadrukte Temel. Het moet veeleer worden gezien als een veranderingsproces dat de Koerden in staat stelt om met hun eigen identiteit en hun rechten op voet van gelijkheid deel te nemen aan het democratische politieke leven.
