- Turkije
Halide Türkoğlu, woordvoerster van de Vrouwenraad van de DEM-partij, heeft overheidsinstellingen een centrale medeverantwoordelijkheid verweten voor onopgeloste moorden op vrouwen en het verdwijnen van vrouwen. Tijdens een persconferentie in het parlement verklaarde zij dat achter deze zaken een systeem schuilgaat van staatsgeweld, straffeloosheid en georganiseerde doofpotaffaires.
Gülistan Doku: resultaat van een jarenlange strijd
Centraal in haar betoog stond de zaak van de studente Gülistan Doku, die sinds 2020 in Dersim (tT. Tunceli) vermist is en vermoedelijk is vermoord. De recente ontwikkelingen in het kader van het heropende onderzoek zijn niet te danken aan het initiatief van justitie, maar aan de aanhoudende druk van vrouwen. “Duizenden vrouwen hebben vanaf de oevers van de Munzur tot in de straten van dit land gevraagd: ‘Waar is Gülistan Doku?’”, zei Türkoğlu. Zelfs deze vraag werd gecriminaliseerd en vrouwen werden hiervoor gearresteerd en mishandeld.
De huidige ontwikkelingen moeten daarom niet worden gezien als nieuwe inzichten, maar als een late onthulling van reeds bekende verbanden: “Dit zijn geen nieuw ontdekte feiten, maar informatie die jarenlang verborgen is gebleven en pas zichtbaar is gemaakt door de volhardende strijd van vrouwen.” Vanaf het begin hebben vrouwen erop gewezen dat in deze zaak “iemand wordt beschermd”.
Concrete aanwijzingen voor manipulatie en doofpotaffaires
Türkoğlu wees op een reeks concrete gebeurtenissen die het vermoeden van gerichte beïnvloeding ondersteunen. Zo zou de vervangende simkaart van Gülistan Doku enkele dagen na haar verdwijning in een politietelefoon zijn geplaatst, terwijl tegelijkertijd gegevens werden gewist. “Is het echt zo moeilijk om vast te stellen of een simkaart actief is?”, vroeg ze en bekritiseerde dat dergelijke aanwijzingen jarenlang zijn genegeerd.
Ook de aanwijzingen van de familie en de advocaten dat het onderzoek mogelijk is gemanipuleerd, zijn niet serieus genomen. Volgens de familie is inmiddels aangifte gedaan tegen de toenmalige gouverneur van Tunceli, Tuncay Sonel, maar heeft er tot nu toe geen uitgebreid onderzoek plaatsgevonden. “Mensen werden beschermd, bewijsmateriaal werd verborgen”, zei Türkoğlu en eiste dat iedereen die hierbij betrokken was of had gezwegen, ter verantwoording wordt geroepen.
“Dit is een systeem, geen op zichzelf staand geval”
Voor Türkoğlu reikt deze zaak veel verder dan één enkel misdrijf. Uit de onthulde details bleek hoe overheidsinstellingen zouden kunnen samenwerken om strafbare feiten te verdoezelen. „Wat hier aan het licht komt, geeft ook een beeld van hoe politie, justitie en overheidsinstellingen in dit land samenwerken”, verklaarde ze. De ontwikkelingen tonen tegelijkertijd aan hoe georganiseerde structuren worden beschermd door straffeloosheid. In dit verband sprak ze van een systematische praktijk en omschreef dit als een vorm van “speciale oorlog”, die ook via onofficiële netwerken en structuren wordt gevoerd. Als voorbeeld noemde de politica ook de zaak van Rojvelat Kızmaz, wier lichaam in 2024 in het Hasankeyf-stuwmeer werd gevonden. Er moet worden onderzocht of er een verband bestaat tussen beide gevallen. Kızmaz was een vriendin en studiegenoot van Gülistan Doku.
Patronen in talrijke gevallen
Türkoğlu verwees naar een reeks andere onopgehelderde sterfgevallen van vrouwen en kinderen, waaronder Rabia Naz, Nadira Kadirova, Yelda Kaharman en Rojin Kabaiş. In al deze gevallen werd aanvankelijk uitgegaan van zelfmoord. “Als de daders niet worden gevonden, dan is dat te wijten aan dit beleid van straffeloosheid”, zei ze. Vaak zitten er achter de daders personen met politieke invloed of banden met overheidsinstellingen. Vooral wanneer macht en positie in het spel zijn, ontstaat er een beschermingsmechanisme dat een opheldering verhindert.
Aan de hand van het voorbeeld van Rabia Naz beschreef Türkoğlu hoe er al in een vroeg stadium pogingen waren gedaan om de dood als zelfmoord voor te stellen, terwijl de vader jarenlang op opheldering had aangedrongen. Ook in de zaak van de jonge migrante Nadira Kadirova werden aanwijzingen voor geweld genegeerd, ondanks verklaringen uit haar omgeving.
„Maffia, staat en justitie vormen een systeem”
De politica trok hieruit een fundamentele conclusie: „We zien hier hoe de maffia, staatsstructuren en justitie een gezamenlijk systeem vormen.” Dit systeem zou verantwoordelijk zijn voor het vertragen van procedures, het negeren van bewijsmateriaal en het beschermen van daders. Dat in de zaak Gülistan Doku pas na zes jaar delen van de waarheid aan het licht kwamen, toont de toestand van het rechtssysteem aan. “We hebben meegemaakt hoe de samenleving, de familie en de vrouwen jarenlang zijn misleid”, zei ze. Zelfs cruciaal bewijsmateriaal zou zijn achtergehouden.
“Geen enkele dood is verdacht”
Türkoğlu sprak zich ook uit tegen de gangbare term “verdachte dood”. Deze zou de werkelijke oorzaken verhullen. “Geen enkel overlijden van een vrouw is verdacht”, zei ze. “Achter deze daden schuilen mannelijk geweld, staatsgeweld en een systeem van straffeloosheid.” Niet alleen individuele daders zijn verantwoordelijk, maar ook een justitie die geen bescherming biedt, en politieke structuren die geweld in de hand werken.
Eisen en politieke verantwoordelijkheid
Türkoğlu stelde de regering rechtstreeks verantwoordelijk en eiste ingrijpende maatregelen. Daaronder vielen een grondig onderzoek naar alle gevallen, de strafrechtelijke vervolging van alle verantwoordelijken en structurele veranderingen in het rechtssysteem. Tegelijkertijd eiste ze dat Turkije terugkeert naar het Verdrag van Istanbul en dit consequent ten uitvoer brengt. “De verantwoordelijkheid reikt tot aan degenen die vrouwen het zwijgen wilden opleggen, die hun families hebben gecriminaliseerd en hun protest hebben onderdrukt”, verklaarde ze.
Oorlogsverklaring van de vrouwenbeweging
Tot slot kondigde Türkoğlu aan dat de vrouwenbeweging haar strijd zal voortzetten: “We zullen ons niet onderwerpen aan dit systeem. Voor elke vrouw die is vermoord of verdwenen, zullen we verantwoording eisen.” Het ophelderen van deze zaken is niet alleen een juridische, maar ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid. “Het is onze plicht tegenover elke vrouw die we hebben verloren.”
