- Rojava/Noord- en Oost-Syrië
Het Rojava-centrum voor onderzoek naar de bescherming van de rechten van vrouwen en kinderen heeft het onderzoek uitgevoerd, dat zaterdag door de Kongra Star op haar officiële website is gepubliceerd. Het onderzoek omvatte persoonlijke interviews met ongeveer 600 vrouwen in de wijken Jodi, Hililiye, Qadour Bek, Antarieh, Corniche en Arbouiye, waarbij in elke wijk ongeveer 100 vrouwen werden geïnterviewd. Het centrum meldde dat het ook veldwerk heeft verricht onder meer dan 1.000 vrouwen om te luisteren naar hun problemen, zorgen en de moeilijkheden waarmee zij in hun dagelijks leven worden geconfronteerd.
Het centrum verklaarde dat de Kongra Star en de vrouwenhuizen in de wijken hebben geholpen om contact te leggen met de vrouwen en de interviews af te nemen.
Zorgen over politieke en juridische veranderingen
Volgens de bevindingen van het onderzoek zijn de meeste deelnemende vrouwen van mening dat de samenleving de afgelopen jaren ingrijpende veranderingen heeft ondergaan, tegen de achtergrond van stijgende kosten van levensonderhoud en toenemende economische moeilijkheden, naast onzekerheid over de toekomst van vrouwen binnen het nieuwe politieke en juridische kader van Syrië.
Een aanzienlijk deel van de deelnemers gaf aan dat de politieke veranderingen van het afgelopen jaar, waaronder de val van het Baath-regime en de komst van een nieuw gezag, naar hun mening bij sommige mannen een gevoel van opluchting hadden versterkt, terwijl bij vrouwen het gevoel van angst en onveiligheid was toegenomen.
Het onderzoek brengt deze zorgen in verband met de toekomst van vrouweninstellingen en -organisaties en de interventiemechanismen die de afgelopen jaren zijn opgezet. De vrouwen gaven aan dat de aanwezigheid van deze instellingen een belangrijke rol had gespeeld bij het afschrikken van geweld en het versterken van hun gevoel van bescherming.
Na 2014: veranderingen in de positie van vrouwen
Het onderzoek identificeert 2014 als een keerpunt in het begrip van vrouwenrechten in Noord- en Oost-Syrië, met de goedkeuring van een vrouwenwet en de oprichting van vrouweninstellingen, vrouwenhuizen en interventiemechanismen voor gevallen van geweld en familiegeschillen, naast bewustmakings- en organisatieprogramma’s gericht op zowel vrouwen als mannen.
Volgens de beoordeling in de studie hebben deze maatregelen bijgedragen aan het versterken van het zelfvertrouwen van vrouwen en het bevorderen van het gevoel dat zij niet alleen stonden in de confrontatie met geweld. Ze gaven ook een signaal af aan mannen dat geweld juridische gevolgen en maatregelen tot gevolg kon hebben.
Het onderzoek benadrukt de rol van instellingen zoals het Vrouwenhuis, de Vrouwelijke Interne Veiligheidstroepen (Asayish), de Sara-organisatie en de Kongra Star bij het ingrijpen in gevallen van geweld en het voorkomen dat dergelijke gevallen binnen de familie blijven en buiten het bereik van gespecialiseerde instellingen vallen.
240 verzoeken ontvangen door vrouwenopvangcentra in zes maanden
Volgens het onderzoek geven de gegevens van de vrouwenopvangcentra in Qamishlo een beeld van de soorten problemen waarmee vrouwen in 2026 te maken hadden.
Van begin januari tot halverwege het jaar ontvingen de vrouwenhuizen in Qamishlo 240 zaken en verzoeken. Hiervan werden er 109 opgelost, terwijl 30 zaken naar de rechter werden doorverwezen.
In totaal hadden 153 verzoeken betrekking op geschillen tussen vrouwen en mannen, met name gevallen van geweld tegen vrouwen en gezinsproblemen, terwijl andere verzoeken verband hielden met economische en levensomstandigheden en de spanningen die deze binnen gezinnen veroorzaken. In dezelfde periode waren er ook vijf verzoeken met betrekking tot polygamie.
Het onderzoek merkt op dat deze cijfers niet noodzakelijkerwijs afzonderlijke categorieën vertegenwoordigen, aangezien één enkel geval meerdere factoren kan omvatten, zoals financiële problemen, huwelijksconflicten en geweld.
Het onderzoek beschouwt het lage aantal verzoeken met betrekking tot polygamie als opmerkelijk in vergelijking met de periode vóór 2014, toen de Vrouwenhuizen naar verluidt grotere aantallen verzoeken over dit onderwerp ontvingen.
Het centrum benadrukt dat de vijf verzoeken niet betekenen dat er slechts vijf gevallen van polygamie in de samenleving bestaan, maar veeleer het aantal verzoeken weerspiegelen dat het Vrouwenhuis tijdens de onderzochte periode van zes maanden heeft ontvangen.
Economische crisis vergroot kwetsbaarheid van gezinnen
Uit de interviews bleek dat de economische crisis een veelvoorkomende bron van zorg is onder vrouwen, tegen de achtergrond van stijgende prijzen voor brandstof, voedsel en basisbehoeften, evenals werkloosheid en inkomensverlies.
Het onderzoek stelt dat financiële druk niet de enige oorzaak is van geweld tegen vrouwen, maar dat deze druk de spanning en conflicten binnen gezinnen kan vergroten, met name voor vrouwen die financieel afhankelijk zijn van mannen.
Het onderzoek wijst erop dat het ontbreken van een eigen inkomen het voor een vrouw moeilijker kan maken om een huis te verlaten waar ze te maken heeft met geweld, of om een zelfstandig leven met haar kinderen te beginnen. Dit betekent dat de economische crisis, vanuit het perspectief van de deelnemers, ook verband houdt met veiligheid en persoonlijke vrijheid.
Oorlog en migratie versterken de druk
Het onderzoek brengt de situatie van vrouwen ook in verband met de bredere omstandigheden waarmee de samenleving te maken heeft, met name de jarenlange oorlog, ontheemding en migratie, economische verliezen en onzekerheid over de toekomst.
Het onderzoek stelt dat de opeenstapeling van deze factoren, in combinatie met gezinsproblemen en levensdruk, kan leiden tot toegenomen psychologische en sociale stress, terwijl vrouwen en kinderen onder bepaalde omstandigheden grotere risico’s lopen.
Constitutionele verklaring roept vragen op over de toekomst van rechten
Het onderzoek identificeert politieke en juridische veranderingen in Syrië als een van de belangrijkste bronnen van zorg voor de deelnemende vrouwen.
Op 13 maart 2025 werd de grondwettelijke verklaring van Syrië aangenomen. Volgens het onderzoek voorziet deze in de bescherming van gelijkheid onder burgers en vrouwenrechten, terwijl tegelijkertijd de islamitische rechtsleer wordt erkend als een van de belangrijkste bronnen van wetgeving.
Volgens de studie roept dit vragen op over de toekomst van de wetgeving op het gebied van gezinsaangelegenheden, huwelijk, echtscheiding, kinderbescherming en persoonlijke status, vooral omdat het nieuwe rechtssysteem nog niet volledig is ingevoerd en het onduidelijk blijft hoe de vooruitgang die vrouwen volgens de studie sinds 2014 hebben geboekt, behouden zal blijven.
Volgens de studie beschrijven vrouwen de huidige situatie niet per se als een terugkeer naar het vroegere systeem, maar vrezen zij wel de terugkeer van bepaalde vormen van ongelijkheid die vóór 2014 bestonden, waaronder polygamie, kindhuwelijken en de zwakkere juridische positie van vrouwen binnen het gezin.
Geruchten wakkeren onzekerheid aan
Het onderzoek wijst ook op de verspreiding van zorgen en geruchten binnen de samenleving over de toekomst van de deelname van vrouwen aan het openbare leven, hun bewegingsvrijheid, kleding en de aard van de relaties tussen mannen en vrouwen in de openbare ruimte.
Het onderzoek benadrukt dat deze beloften niet zijn nagekomen, maar stelt dat de verspreiding ervan op zich al wijst op een gevoel van ongerustheid onder vrouwen, met name gezien de onzekerheid over welke rechten in de toekomst zullen worden beschermd.
De vertegenwoordiging van vrouwen in besluitvormingsorganen
De zorgen die in het onderzoek naar voren komen, beperken zich niet tot sociale en juridische kwesties, maar strekken zich ook uit tot politieke participatie.
Volgens de studie telt het huidige Syrische parlement in 2026 210 zetels, waarvan er 21 door vrouwen worden bezet. De studie beschouwt dit als een indicator van de beperkte vertegenwoordiging van vrouwen in politieke en juridische besluitvormingsprocessen die de toekomst van het land zullen bepalen.
De studie merkt op dat kwesties rond vrouwenrechten niet langer beperkt blijven tot Qamishlo en de omliggende gebieden, maar ook onderdeel zijn geworden van het bredere publieke debat in Damascus. In december 2024 vonden in de hoofdstad demonstraties plaats waaraan honderden mensen deelnamen en waarin werd opgeroepen tot een seculier bestuur en gelijke rechten voor mannen en vrouwen.
De bezorgdheid reikt verder dan geweld en strekt zich uit tot het verlies van rechten
De studie concludeert dat geweld tegen vrouwen naar haar mening niet los kan worden gezien van de omringende economische, sociale en politieke omstandigheden, waaronder armoede, werkloosheid, oorlog, migratie, patriarchale sociale structuren en de juridische status van vrouwen.
Het rapport stelt tevens dat de sinds 2014 opgerichte instellingen en wetten voor vrouwen hebben bijgedragen aan een groter bewustzijn bij vrouwen van hun rechten en mechanismen voor interventie en bescherming hebben geboden.
Volgens het onderzoek richten de zorgen die de deelnemende vrouwen uiten zich echter op een bredere vraag over de toekomst: zullen vrouwen de juridische, sociale en organisatorische verworvenheden van de afgelopen jaren behouden, en zullen de bestaande instellingen en beschermingsmechanismen in staat blijven hun rol te vervullen?
Volgens de bevindingen van het onderzoek is de grootste zorg van vrouwen niet alleen de mogelijkheid om slachtoffer te worden van geweld, maar ook de mogelijkheid dat zij rechten verliezen of dat de institutionele beschermingsmechanismen waarop zij zijn gaan vertrouwen, worden verzwakt.
Bron: ANHA
