- Duitsland
In de Kulturbunker Köln-Mülheim vond woensdag het podiumgesprek „Voorbij het patriarchaat – Sociologie van de vrede“ plaats. ZENDA e.V., het Koerdische vrouweninformatiebureau, had voor het evenement uitgenodigd. Ook de Kulturbunker Mülheim e.V. had als samenwerkingspartner opgeroepen om deel te nemen. Op het podium gingen de politica en vrouwenrechtenactiviste Gülcan Kaçmaz Sayyiğit en de kunstenares en activiste Parastou Forouhar in gesprek. De journalist Meral Çiçek trad op als moderator.
Aan het begin heette ZENDA e.V. de sprekers en gasten welkom. Centraal in de discussie stond de vraag hoe vrede buiten staats- en patriarchale machtsstructuren om kan worden bedacht en maatschappelijk vormgegeven. Op de vraag wat vrede voor haar persoonlijk betekende, legde Gülcan Kaçmaz Sayyiğit uit dat vrede niet eenvoudig te definiëren is. Het omvat zowel de afwezigheid van oorlog als het actief opbouwen van een vreedzame samenleving.
Vrouwen als actoren in vredesprocessen
Parastou Forouhar wees op de huidige ontwikkelingen en vredesonderhandelingen in Iran en benadrukte dat duurzame vrede veel verder moet gaan dan overheidsmaatregelen. Een centraal thema van de discussie was de rol van vrouwen in vredesprocessen. De deelneemsters benadrukten dat vrouwen wereldwijd hun stem luider moeten laten horen en actief moeten deelnemen aan maatschappelijke en politieke besluitvormingsprocessen. „We moeten onszelf als subject zien en zelf druk uitoefenen op staten”, verklaarde Kaçmaz Sayyiğit.
Kritiek op door de staat gedefinieerde vredesprocessen
Daarnaast werd gesproken over het vredesproces tussen de Koerdische vertegenwoordiger Abdullah Öcalan en de Turkse staat. De panelleden benadrukten dat vrede niet uitsluitend door staatsactoren mag worden gedefinieerd. Het is veeleer noodzakelijk om de interpretatiebevoegdheid over het begrip vrede terug te winnen. „Want het wordt door patriarchale staatsmachten en kapitalistische belangen gevuld met inhoud die helemaal niets met vrede te maken heeft“, zei moderator Meral Çiçek.
Een ander belangrijk punt in de discussie was de situatie van de Koerdische samenleving en de rol van vrouwen in maatschappelijke veranderingsprocessen. De deelneemsters wezen erop dat Koerden al generaties lang worden blootgesteld aan vervolging, onderdrukking en gewelddadige aanvallen. Tegelijkertijd heeft zich binnen de Koerdische samenleving een sterke cultuur van zelforganisatie ontwikkeld. Met name vrouwen hebben door zelfstandige organisatie, politieke participatie en maatschappelijke betrokkenheid een voortrekkersrol op zich genomen bij de opbouw van democratische en op vrede gerichte structuren.
Historische ervaringen bepalen de scepsis
Tegelijkertijd kwam naar voren dat veel Koerden het huidige vredesproces met scepsis tegemoet treden. Deze houding zou nauw verband houden met historische ervaringen. In het verleden zouden fasen van dialoog en vermeende vredesinspanningen herhaaldelijk zijn gevolgd door gewelddadige onderdrukking, bloedbaden en nieuwe aanvallen op de Koerdische bevolking. De collectieve trauma’s die hieruit voortvloeiden, bepalen tot op de dag van vandaag het vertrouwen van veel mensen in politieke vredesprocessen. Des te belangrijker is het volgens de deelnemers aan de discussie dat vredesonderhandelingen transparant worden gevoerd en gepaard gaan met maatschappelijke participatie en concrete democratische stappen.
„De angst vreet aan de ziel“
Met het oog op de situatie in Iran beschreef Parastou Forouhar de gevolgen van oorlog, onderdrukking en onzekerheid voor de burgerbevolking. „We bevinden ons in een situatie waarin de burgerbevolking probeert haar leven te beschermen. Alleen al de angst om overgeleverd te zijn, vreet aan de ziel“, zei ze. De oorlog treft vooral de bevolking die in haar dagelijks leven probeert het hoofd te bieden aan staatsgeweld, economische nood en maatschappelijke onzekerheid.
Tegelijkertijd hadden de deelnemers aan de discussie kritiek op wat zij beschouwden als de vaak eenzijdige berichtgeving van westerse media over vredes- en conflictprocessen in het Midden-Oosten en de MENA-regio, die volgens hen vaak geen recht doet aan de levensrealiteit van de getroffen bevolking. Forouhar beschreef de situatie van veel mensen in Iran met de woorden: „De een bombardeert, de ander legt de mensen het zwijgen op – velen zeggen: we hebben niemand behalve onszelf.” De bevolking zou te maken hebben met hoge werkloosheid, politieke onderdrukking, executies en maatschappelijke onveiligheid.
Het maatschappelijk middenveld in plaats van oorlogspolitiek
Als gezamenlijke conclusie werd benadrukt dat duurzame vredsperspectieven niet uitsluitend via onderhandelingen tussen staten tot stand kunnen komen. Er zijn veeleer sterke structuren binnen het maatschappelijk middenveld nodig, waarin met name vrouwen een dragende rol op zich nemen. Zelforganisatie van vrouwen en maatschappelijke participatie werden genoemd als centrale voorwaarden voor de opbouw van een vreedzame en democratische samenleving.
Tot slot vatte Meral Çiçek de belangrijkste inzichten van het evenement samen: „Vrede mag niet in handen worden gelegd van staten en zeker niet uitsluitend in handen van westerse staten. Vrouwen moeten vredesprocessen zelf vormgeven en maatschappelijk verankeren. In een tijd waarin staten zich voorbereiden op oorlogen, is het belangrijk om bewustzijn tegen oorlog te creëren en concrete alternatieven tegen de vernietiging aan te dragen.“ Het evenement werd afgesloten met een open vragenronde en een discussie met het publiek.
