De mensenrechtenorganisatie IHD heeft talrijke schendingen van de mensenrechten gedocumenteerd in de zwaarbeveiligde gevangenis van het type S in Reşqelas (tr. Iğdır) en in detentiecentra in de oostelijke Zwarte Zee-regio. Gedetineerden maakten onder meer melding van vernederende fouilleringen, medische onderzoeken terwijl ze vastgebonden waren, vertraagde gezondheidszorg, overbevolking en beperkingen in het contact met hun families. Ook reguliere vrijlatingen zouden worden verhinderd door beslissingen van de administratieve en toezichtscommissies.
De centrale gevangeniscommissie van de IHD presenteerde haar rapport vrijdag in de afdeling Amed (Diyarbakır). Het rapport is gebaseerd op gesprekken met 26 gevangenen die een delegatie van 22 tot 24 juli heeft gevoerd in de gevangenissen Iğdır (type S), Rize-Kalkandere (type L), Trabzon-Beşikdüzü (type T) en Giresun-Espiye (type L). Aanleiding voor de bezoeken waren klachten van gevangenen en hun familieleden.
IHD: systematische schendingen van de rechten duren voort
De medewoordvoerder van de gevangeniscommissie, Yusuf Erdoğan, verklaarde dat de IHD na de bezoeken bij verschillende instanties heeft ingegrepen. In Espiye zouden gevangenen en familieleden bijvoorbeeld melding hebben gemaakt van mondholteonderzoeken. Na de interventies zou aan de IHD zijn meegedeeld dat deze praktijk is stopgezet. Erdoğan benadrukte echter dat afzonderlijke verbeteringen niets aan het totaalbeeld veranderen: „Dankzij initiatieven van politieke partijen en diverse instellingen konden sommige schendingen van de mensenrechten in de gevangenissen ten minste gedeeltelijk worden beëindigd. We willen er echter op wijzen dat er nog steeds sprake is van een algemeen beleid van schendingen van de mensenrechten.“
Gevangenen op honderden kilometers afstand van hun families
Vervolgens presenteerde medewoordvoerster Nazlı Turan de belangrijkste bevindingen van het rapport. Volgens de IHD worden bijna alle ondervraagde gevangenen honderden kilometers van hun familie vastgehouden. Verzoeken om overplaatsing naar een gevangenis in de buurt van de woonplaats van hun familieleden worden ofwel zonder opgave van redenen, ofwel onder verwijzing naar een gebrek aan capaciteit afgewezen. De IHD beschouwt dit als een schending van het recht op eerbiediging van het privé- en gezinsleven.
De vereniging heeft ook kritiek op de administratieve en toezichtscommissies. Hun beoordelingen of gedetineerden als „goed gedragen“ worden beschouwd, zijn vaak gebaseerd op abstracte criteria zonder voldoende wettelijke grondslag. Hierdoor wordt aan gedetineerden die eigenlijk recht zouden hebben op voorwaardelijke vrijlating of proeftijd, hun vrijlating geweigerd en worden de detentieperiodes in feite verlengd.
Mondholtecontroles en onderzoeken in handboeien
Volgens de IHD wegen de schendingen op het gebied van de gezondheidszorg bijzonder zwaar. Gedetineerden meldden gedwongen controles van de mondholte vóór overbrenging naar het ziekenhuis, dubbele handboeien tijdens het vervoer en de dwang om zich tijdens medische onderzoeken niet uit de handboeien te laten bevrijden.
Wie deze praktijken weigert, wordt soms helemaal niet naar het ziekenhuis gebracht en wordt daardoor uitgesloten van noodzakelijke behandeling. Daar komen nog lange wachttijden bij voor afspraken in de ziekenafdelingen en ziekenhuizen. Met name bij tandheelkundige behandelingen zijn er aanzienlijke vertragingen. Voor chronisch zieke gedetineerden kan dit ernstige gevolgen hebben.
Sommige gedetineerden meldden bovendien dat zij bij hun opname in de gevangenissen aan naaktfouilleringen waren onderworpen. Het IHD beschouwt zowel deze praktijk als de beschreven omstandigheden bij medische onderzoeken als schendingen van het verbod op mishandeling.
Overbevolking en beperkte sociale contacten
Volgens de IHD is de overbevolking in sommige gevangenissen zo groot dat gedetineerden op de vloer moeten slapen. Hierdoor zou tegelijkertijd het recht op passende huisvesting, hygiëne en gezondheid worden geschonden. Gemeenschappelijke, culturele en sportieve activiteiten, evenals werkplaats- en vrijetijdsactiviteiten, zouden op veel plaatsen sinds de coronapandemie nog steeds sterk beperkt of volledig stopgezet zijn. Tegelijkertijd worden gemeenschappelijke ruimtes 24 uur per dag met camera’s bewaakt. Het IHD beschouwt dit als een inbreuk op de privacy van de gedetineerden. Als veiligheidsprobleem noemt het rapport bovendien de gezamenlijke huisvesting van gedetineerden uit verschillende delictencategorieën in dezelfde gangen.
Beperkingen op brieven, kranten en televisie
Ook het recht op communicatie en informatie wordt beperkt. Sommige gevangenen weten niet of de brieven die zij hebben verstuurd, hun geadresseerden hebben bereikt. Andere brieven worden vanwege hun inhoud gecensureerd. Oppositiekranten zoals Yeni Yaşam worden aan gevangenen onthouden. Wat televisie betreft, zijn alleen door het gevangenisbestuur geselecteerde zenders toegestaan. Bij celdoorzoekingen zouden medewerkers bovendien persoonlijke bezittingen in beslag hebben genomen.
Het rapport bekritiseert bovendien de hoge prijzen en de slechte kwaliteit van producten in de gevangeniskantines. Bij overbrengingen naar rechtszittingen of naar het Instituut voor Forensische Geneeskunde moeten gevangenen soms duizenden kilometers afleggen in gevangenentransportvoertuigen. Ook dit beschouwt de IHD als mishandeling.
IHD eist einde aan fouilleringen in naakt en isolatie
De mensenrechtenorganisatie eist ingrijpende veranderingen in het Turkse gevangenisbeleid. De wettelijke regelingen en de praktijk moeten worden aangepast aan internationale mensenrechtennormen. Beslissingen van de bestuurs- en toezichtscommissies mogen er niet toe leiden dat geplande vrijlatingen op basis van abstracte beoordelingen worden verhinderd.
Controles van de mondholte, dubbele handboeien tijdens transporten en medische onderzoeken terwijl de gedetineerden vastgebonden zijn, moeten worden beëindigd. Voor ernstig zieke gedetineerden en mensen die onder de detentieomstandigheden niet meer zelfstandig kunnen leven, eist de IHD dat alle juridische en administratieve belemmeringen voor vrijlating worden weggenomen.
Tegelijkertijd eist de vereniging een einde aan de isolatie en de volledige hervatting van sociale, culturele en sportieve activiteiten. Beperkingen op kranten, tijdschriften en boeken, evenals de discriminatie van Koerdisch-talige publicaties, moeten worden opgeheven.
Gevangenen zouden bovendien in de buurt van hun families moeten worden overgeplaatst en over desbetreffende verzoeken zou op basis van objectieve criteria moeten worden beslist. De IHD eist daarnaast betere maaltijden die aan de medische behoeften voldoen, redelijke prijzen in de gevangeniskantines en een volledig einde aan fouilleringen in naakt.
