- Turkije
Tülay Hatimoğulları, medevoozitter van de DEM-partij, heeft de alevitische gemeenschap opgeroepen om actief deel te nemen aan het vredes- en democratiseringsproces in Turkije. Tijdens een bijeenkomst met vertegenwoordigers van alevitische organisaties in Istanbul uitte zij kritiek op de uitsluiting van de alevieten van de parlementaire beraadslagingen en waarschuwde zij ervoor om de toekomst van het proces uitsluitend aan de regering over te laten. Duurzame vrede kan alleen tot stand komen op basis van gelijkwaardig burgerschap, wettelijk gegarandeerde vrijheidsrechten en een democratische hervorming van de republiek.
De bijeenkomst vond plaats in het Kazım Karabekir-Cemhuis in de Istanbulsche wijk Ümraniye. Naast vertegenwoordigers van alevitische verenigingen en instellingen waren er talrijke andere gasten aanwezig. Hatimoğulları benadrukte dat het door Abdullah Öcalan in gang gezette proces niet mag worden opgevat als een machtsstrijd tussen politieke kampen. „Wij beschouwen vrede niet volgens het principe dat de ene partij wint en de andere verliest. Vrede betekent een gemeenschappelijk leven opbouwen en elkaar daarvoor toestemming geven. Echte vrede ontstaat pas wanneer alle 86 miljoen burgers van dit land in rechtvaardigheid, vrijheid en vrede kunnen leven.“
Kritiek op de uitsluiting van de Alevitische gemeenschap
De DEM-politica herinnerde aan de decennialange vervolging, bloedbaden en het assimilatiebeleid tegen Alevieten. Ondanks deze ervaringen heeft de gemeenschap haar maatschappelijke en politieke organisatie in Turkije en Europa verder uitgebouwd. Ze heeft zich niet laten verlammen door de geschiedenis van het onrecht dat haar is aangedaan, maar daaruit juist de kracht geput voor haar verzet en haar zelforganisatie. Hatimoğulları bracht ook de bloedbaden onder alevieten in Syrië ter sprake, gepleegd door de islamistische krachten van de HTS die sinds eind 2024 aan de macht zijn. De internationale solidariteitsacties tegen dit geweld zouden door de getroffen bevolking met grote bijval zijn ontvangen.
Met het oog op het vredesproces had ze met name kritiek op de weigering van de voorzitter van het Turkse parlement om vertegenwoordigers van de alevitische gemeenschap te horen. „We hebben de regering herhaaldelijk gevraagd waarom er niet naar de alevieten wordt geluisterd. Een geloofsgemeenschap waartoe miljoenen mensen in dit land behoren, kan niet worden genegeerd. Zonder met de alevieten te praten, kan er geen vrede worden opgebouwd.” De DEM-partij heeft herhaaldelijk aangedrongen op haar deelname. Dat parlementsvoorzitter Numan Kurtulmuş dit verzoek heeft afgewezen, is politiek onaanvaardbaar.
Vredesproces onder omstandigheden van staatsrepressie
Hatimoğulları ging uitgebreid in op de tegenstrijdigheden tussen de officiële vredesverklaringen van de regering en haar voortdurende repressiebeleid. De beperking van de vrijheid van meningsuiting, de vervolging van oppositionele politici, de gevangenneming van kritische stemmen en de aanstelling van door de staat aangestelde bewindvoerders in door de oppositie bestuurde gemeenten staan een geloofwaardige democratisering in de weg. Ze bracht daarbij ook kwesties ter sprake die door alevitische organisaties aan de DEM-partij waren voorgelegd: hoe kan een vredesproces worden bevorderd onder omstandigheden van massale staatsrepressie? Bestaat het gevaar dat de AKP het proces instrumentaliseert voor haar eigen verkiezingsbelangen? En betekent deelname aan de gesprekken dat men zich politiek aan de zijde van de regering schaart?
„Dat zijn allemaal terechte vragen. Wij als partij stellen ze met dezelfde duidelijkheid als u,” verklaarde Hatimoğulları. De zorgen en bezwaren van de Alevitische gemeenschap moeten serieus worden genomen en openlijk worden besproken. In dit verband uitte de DEM-voorzitter ook kritiek op de politieke instrumentalisering van lopende onderzoeken en de ongelijke behandeling van vermeende economische misdrijven. Terwijl er met grote hardheid wordt opgetreden tegen oppositieleden en kleinere bedrijven, blijven de namen van politiek invloedrijke personen, die bij het omvangrijke fondsenschandaal betrokken zouden zijn, achter slot en grendel.
„Als het om namen uit de oppositie zou gaan, zouden ze die dan niet allang op alle voorpagina’s hebben gepubliceerd? Maar nu maken ze de namen niet eens bekend. Waarom? Omdat de zaak tot in hun eigen gelederen reikt.“ Ondanks de tegenstrijdigheden tussen het vredesproces en het regeringsbeleid mag de democratische oppositie de strijd voor een politieke oplossing niet opgeven.
„We hebben geen geloofsbroederschap nodig, maar gelijke rechten“
Een centrale eis van de DEM-partij is de wettelijke waarborging van gelijkwaardig burgerschap. Hatimoğulları sprak zich uit tegen een visie op het samenleven in de samenleving die zich baseert op religieuze overeenkomsten, terwijl etnische, culturele en confessionele verschillen politiek gezien ondergeschikt blijven. „Ondanks al deze zorgen en kritiek hebben we geen andere keuze dan vrede te stichten in dit land. We hebben geen broederschap nodig op basis van de umma, maar een broederschap op basis van gelijkwaardig burgerschap. Religieuze broederschap is voor ons niet voldoende. We hebben gelijke rechten nodig, en deze gelijkheid moet wettelijk worden gewaarborgd.“
De Alevieten mogen het proces daarom niet louter van buitenaf begeleiden. Hun actieve deelname is ook noodzakelijk om te voorkomen dat de regering in haar eentje over het verloop en de resultaten ervan kan beslissen. „Als we erin slagen om samen in het hart van dit proces te staan, het ons eigen te maken en vooruit te helpen, zullen degenen die het dragen niet in de steek worden gelaten. Dan wordt ook de vrede niet overgelaten aan de welwillendheid van deze regering.“
Een democratische republiek als gezamenlijk perspectief
Hatimoğulları benadrukte dat de eisen van de Alevitische gemeenschap een vast onderdeel vormen van het politieke programma van de DEM-partij. Daartoe behoren de erkenning van religieuze en culturele diversiteit, een wetenschappelijk georiënteerd onderwijssysteem zonder door de staat opgelegde religieuze uniformiteit, en de garantie van onderwijs in de moedertaal. Juist het onderwijsbeleid laat zien hoe diep het assimilatiebeleid van de staat in de maatschappelijke instellingen verankerd is. De DEM-partij verwerpt een uniformiserend onderwijs dat verschillende identiteiten, geloofsovertuigingen en talen uit het openbare leven verdringt.
Ter gelegenheid van het 103-jarige bestaan van de oprichting van de republiek op 29 oktober wees Hatimoğulları op de noodzaak van een grondige democratisering van het politieke systeem. „De Republiek moet het gemeenschappelijke huis zijn van alle 86 miljoen burgers. Daarvoor moet zij iedereen gelijk behandelen en mag zij niemand uitsluiten. Wat we vandaag in Turkije het hardst nodig hebben, is de democratisering van de Republiek en de opbouw van een democratische republiek.“ Na de toespraak werd de bijeenkomst met de vertegenwoordigers van de alevitische organisaties achter gesloten deuren voortgezet.
