- Noord-Koerdistan
De economische crisis, het gebrek aan banen en de ontoereikende overheidsinvesteringen hebben in de Koerdische provincies een steeds grotere invloed op het maatschappelijk leven. Vooral jongeren en vrouwen worden geconfronteerd met een gebrek aan perspectief. Maatschappelijk werkster Berfin Ayyıldız waarschuwt er echter voor om hieruit eenvoudige oorzaak-gevolgrelaties af te leiden. Het samenspel van economische, sociale en maatschappelijke factoren is volgens haar doorslaggevend.
„Economische oorzaken raken niet alleen individuele mensen of gezinnen, maar de hele samenleving”, zegt Ayyıldız. Gezinnen zouden door hun economische situatie gedwongen zijn te emigreren, terwijl anderen onder onzekere omstandigheden moeten werken of op zoek naar inkomen in problematische structuren terechtkomen. Dit kan leiden tot verdere problemen – van geweld en verslaving tot criminalisering.
„Ik vind toch geen werk“
Volgens Ayyıldız komt het gebrek aan perspectief vooral duidelijk naar voren bij jongeren. Een opleiding alleen geeft velen niet meer het gevoel dat ze een toekomst kunnen opbouwen. „Van veel van onze cliënten horen we: ‚Naar school gaan is voor mij geen oplossing. School levert me niets op, want ik vind toch geen werk.‘“
Zelfs jongeren die hun opleiding voortzetten, vragen zich af of ze daarna überhaupt een plek in hun stad zullen vinden. „Kan ik in deze stad een eigen plek voor mezelf creëren? Zal ik een baan vinden?”, vat Ayyıldız de zorgen samen.
Dit gebrek aan perspectief draagt ook bij aan schooluitval. Wie de school verlaat, kan op zijn beurt gemakkelijker terechtkomen in een omgeving waarin sociale problemen verder worden versterkt. Economische onzekerheid wordt zo een factor in een vicieuze cirkel waaruit met name kansarme jongeren maar moeilijk kunnen ontsnappen.
Economische afhankelijkheid van vrouwen
Ook vrouwen worden bijzonder hard getroffen door het gebrek aan werkgelegenheid. Ayyıldız wijst op structurele belemmeringen bij de toegang tot de arbeidsmarkt, die in de Koerdische provincies bijzonder duidelijk naar voren komen. Het ontbreken van een eigen inkomen betekent daarbij meer dan alleen materiële armoede. „Vrouwen zonder werk bevinden zich ook in een economische afhankelijkheid”, zegt Ayyıldız. De situatie is bijzonder moeilijk voor vrouwen die tegelijkertijd met een verslaving kampen. Zij moeten niet alleen proberen een verslaving te overwinnen en toegang tot behandeling te krijgen, maar zijn vaak ook nog eens economisch afhankelijk en maatschappelijk gemarginaliseerd.
Afhankelijkheid is geen verklaring voor geweld
Ayyıldız waarschuwt er tegelijkertijd voor om verslaving rechtstreeks af te leiden uit armoede of werkloosheid. „Dat betekent niet dat elke werkloze verslaafd is of dat elke verslaafde werkloos is.” Verslavingsproblemen komen in alle maatschappelijke groepen voor. Kwetsbare mensen lopen echter een groter risico en hebben vaak minder mogelijkheden om hulp te krijgen.
Op een vergelijkbare, genuanceerde manier moet de relatie tussen verslaving en geweld worden bekeken. In de praktijk kunnen beide probleemgebieden elkaar overlappen, maar daaruit kan geen eenvoudig oorzakelijk verband worden afgeleid.
Het is met name problematisch wanneer gewelddadige handelingen uitsluitend worden verklaard door het gebruik van alcohol of andere middelen. „Een geweldpleger hoeft niet verslaafd te zijn. Het is ook een kwestie van zijn mentaliteit”, zegt Ayyıldız. Om de oorzaken te begrijpen, moet rekening worden gehouden met de gehele leefomgeving: „De sociale omgeving, het opleidingsniveau, de vriendenkring en de gezinssituatie – dat alles moet in zijn geheel worden bekeken.”
Wanneer sociale banden verzwakken
Ook het begrip ‘sociale ontwrichting’ ziet Ayyıldız niet als het gevolg van één enkel probleem. Het beschrijft veeleer een proces waarin economische uitzichtloosheid samengaat met het verlies van maatschappelijke banden. “Sociale ontwrichting betekent dat jongeren hun geloof in de toekomst verliezen, dat de solidariteit afneemt, dat vrouwen geen plek voor zichzelf vinden in de samenleving en dat kinderen geen hoop meer hebben op een toekomst.”
Deze ontwikkelingen zagen de maatschappelijk werkers ook bij mensen met wie ze rechtstreeks werkten. Tegelijkertijd benadrukt Ayyıldız de beperkingen van dergelijke observaties. Naast bestaand wetenschappelijk onderzoek probeert men daarom de ervaringen momenteel systematischer in kaart te brengen door middel van enquêtes en straatwerk.
„Deze jongeren konden geen plek voor zichzelf creëren“
Als een zichtbaar symptoom van maatschappelijke problemen noemt Ayyıldız berichten over jongeren die in de omgeving van scholen met wapens verschijnen. Ze omschrijft hen als jonge mensen die geen maatschappelijke ruimte voor zichzelf hebben gevonden. „Deze jongeren konden geen plek voor zichzelf creëren. Het zijn jongeren die op een bepaalde manier willen zeggen: ‚Ik ben er ook‘, en die vervolgens worden bestempeld als ‚in de criminaliteit afgegleden‘.“
Daarom zijn niet alleen veiligheidsmaatregelen nodig. Ayyıldız pleit voor betere onderwijsomstandigheden, meer werkgelegenheid en openbare ruimtes waar mensen zich veilig kunnen bewegen.
Zelfs nadat de verslaving is overwonnen, blijft maatschappelijke uitsluiting een probleem. Mensen die een behandeling hebben afgerond en weer aan het maatschappelijk leven willen deelnemen, worden steeds weer geconfronteerd met hun verleden. „Daarom is het voor hen erg moeilijk om weer toegang te krijgen tot de arbeidsmarkt.“
Bron: ANF
