- Turkije
Alevitische wijken in Turkije staan al geruime tijd bloot aan verschillende vormen van druk. Tegenwoordig worstelen de Alevieten om hun geloof en cultuur te behouden, terwijl ze te maken hebben met de groeiende invloed van zowel criminele bendes als islamistische religieuze gemeenschappen. Religieuze ordes hebben hun inspanningen opgevoerd om het alevisme af te schilderen als een tak van de islam en het alevitische geloof op te nemen in de soennitische islamitische traditie.
Tegenwoordig zijn er in Alevi-wijken honderden huizen van religieuze ordes, cursussen en verenigingen actief die opereren onder het mom van liefdadigheidsorganisaties. Tot de meest prominente behoren de İsmailağa- en Süleymancı-gemeenschappen, terwijl ook groeperingen die als salafistisch worden omschreven hun activiteiten in Alevi-wijken in aanzienlijke mate hebben uitgebreid.
Deze activiteiten zijn, met name dankzij staatssteun, geïntensiveerd in gebieden waar zowel Koerdische als Turkse Alevi’s wonen, waaronder Istanbul en Izmir. In Istanbul blijven religieuze ordes slaapzalen en verenigingen openen in wijken als Gazi, 1 Mayıs, Okmeydanı en Güzeltepe, terwijl soortgelijke instellingen ook zijn opgericht in districten als Çiğli in Izmir. Tegelijkertijd zijn er binnen Alevi-organisaties ook structuren ontstaan die erop gericht zijn het alevisme in lijn te brengen met de soennitische islamitische traditie.
De recente opening van een studentenhuis van de Süleymancı-gemeenschap in Güzeltepe heeft opnieuw de aandacht gevestigd op de al lang aan de gang zijnde uitbreiding van religieuze ordes binnen Alevi-gemeenschappen. Alevieten, zo stelt het rapport, raken door een aanhoudend assimilatieproces vervreemd van hun eigen cultuur en geloof.
Organiseren via armoede
De activiteiten van de religieuze ordes Ismailağa en Süleymancı behoren tot de meest zichtbare in Alevi-wijken. In wijken als Gazi en Okmeydanı is het algemeen bekend dat personen die banden hebben met de İsmailağa-gemeenschap huizen bezoeken, islamitische pamfletten verspreiden en de opvatting uitdragen dat het alevisme een tak van de islam is.
Gazi is niet alleen een doelwit van de İsmailağa-gemeenschap, maar ook van de religieuze ordes Halfeti, Süleymancı en Menzil. In deze wijk, waar alevitische en soennitische gemeenschappen naast elkaar leven, ontplooien deze groeperingen hun activiteiten via bepaalde moskeeën. Naast het werven van nieuwe leden zouden zij er ook op uit zijn om de demografische samenstelling van de wijk te veranderen.
Religieuze ordes die in alevitische wijken actief zijn, presenteren hun activiteiten voornamelijk als liefdadigheidshulp. Zodra bewoners deze hulp aanvaarden, zouden de groeperingen ernaar streven nauwere en duurzamere relaties met hen op te bouwen.
In Okmeydanı zijn de activiteiten van de Süleymancı-gemeenschap en diverse salafistische groeperingen bijzonder prominent aanwezig. In de wijk bevinden zich meerdere slaapzalen en verenigingen die door de Süleymancı-gemeenschap worden beheerd onder het mom van liefdadigheidsorganisaties. Net als in andere Alevi-wijken richten deze groeperingen zich voornamelijk op economisch achtergestelde bewoners, in een poging voet aan de grond te krijgen door middel van financiële en voedselhulp.
Salafistische activiteiten
In een andere Alevi-wijk, 1 Mayıs, zijn salafistische groeperingen bijzonder actief. Mensen die banden hebben met het tijdschrift Tevhid – dat gelinkt is aan Halis Bayancuk, in de openbaarheid bekend als Abu Hanzala en aangemerkt als de leider van de Tevhid en Sunnah-gemeenschap – bezoeken huizen in de wijk. Ze vertellen bewoners dat ze hulp willen bieden aan mensen in nood en gebruiken dit als een manier om contact te leggen. De vermeende banden van Abu Hanzala met ISIS zijn algemeen bekend.
Tevhid Magazine, gevestigd in Bağcılar, ontplooit activiteiten die zich ver buiten 1 Mayıs uitstrekken. Naar verluidt zijn het tijdschrift en zijn netwerk actief bij het organiseren van activiteiten in tal van Alevi-wijken, en zouden sommige van de door hen gerekruteerde personen zich bij ISIS hebben aangesloten. Hoewel Abu Hanzala meerdere malen is aangehouden vanwege vermeende banden met ISIS, werd hij later vrijgelaten en heeft hij zijn activiteiten voortgezet.
Naast Abu Hanzala heeft ook het tijdschrift Ilim ve Hikmet, dat in het rapport wordt omschreven als rechtstreeks gelieerd aan ISIS, zijn organisatorische activiteiten in verschillende Alevi-wijken opgevoerd. Politieoperaties die in 2019 in Okmeydanı en, recentelijk, in juni 2026 in Ümraniye en Sultangazi – wijken met een grote Alevi-bevolking – werden uitgevoerd, leidden tot de aanhouding van talrijke personen die ervan worden verdacht banden te hebben met ISIS en met het netwerk van het tijdschrift İlim ve Hikmet.
Er zijn nieuwe methoden ingezet tegen Alevieten
Celal Fırat, parlementslid van de Volkspartij voor Gelijkheid en Democratie (DEM-partij), zei dat het verzet van de Alevitische gemeenschap tegen decennia van onderdrukking en assimilatie nu met nieuwe methoden wordt bestreden. In een reactie op de toenemende activiteiten van religieuze gemeenschappen en ordes in Alevitische wijken zei Fırat: „Gedurende hun hele geschiedenis zijn alevieten gemarginaliseerd, als ‘anders’ bestempeld en in veel gevallen blootgesteld aan zware onderdrukking en bloedbaden. De soennitisch-islamitische stroming heeft consequent een beleid gevoerd gericht op het afwijzen en uitroeien van alevieten. Ondanks dit alles hebben de alevieten echter standgehouden en hebben ze vandaag de dag een veel sterkere positie bereikt. Toen men zag dat deze uitroeiingsstrategie had gefaald, schakelde deze mentaliteit over op nieuwe methoden door te trachten de samenleving van binnenuit te infiltreren.”
In wezen kwam de aanpak neer op: ‘Als je ze niet kunt uitroeien, infiltreer ze dan, organiseer je binnen hun gelederen en voer assimilatie van binnenuit door.’ We weten dat FETÖ en soortgelijke structuren in het verleden op dit gebied uitgebreid werk hebben verricht. Al geruime tijd zijn religieuze ordes en gemeenschappen actief in wijken, districten en zelfs dorpen waar alevieten een groot deel van de bevolking uitmaken. De alevitische gemeenschap behoort zowel in economisch als politiek opzicht tot de meest achtergestelde groepen in dit land. Deze ontberingen worden omgezet in kansen om zich te organiseren door in bepaalde behoeften te voorzien en nieuwe werkgelegenheid te creëren.
Hun doel is duidelijk. Omdat ze er niet in zijn geslaagd de alevitische gemeenschap te vernietigen door middel van onderdrukking, bloedbaden en laster, proberen ze deze nu van binnenuit te ondermijnen, haar geloofsovertuigingen en rituelen naar hun eigen beeld te hervormen en uiteindelijk een proces van sunnisering en assimilatie door te voeren. Ze willen een gemeenschap creëren die aan de buitenkant Alevi lijkt, maar die is geassimileerd, ontdaan van haar essentie en gesunnificeerd. Ze erkennen dat de Alevi-gemeenschap, in tegenstelling tot vroeger, door haar instellingen veel beter georganiseerd en veerkrachtiger is geworden. Ze ontpopt zich als een kracht en als een centrum van waarheid, terwijl ze belangrijke ideeën en initiatieven naar voren brengt die aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de toekomst van zowel deze samenleving als Turkije."
Sommige Alevi-instellingen proberen zich aan te sluiten bij machtscentra
Fırat stelde ook dat sommige Alevi-instellingen standpunten hebben ingenomen die dichter bij de soennitische islam staan, en zei: „Net als bij veel andere geloofsovertuigingen en gemeenschappen bestaan er binnen de Alevi-gemeenschap natuurlijk verschillende standpunten. Diversiteit en pluralisme kunnen in feite een positieve bijdrage leveren aan de ontwikkeling van democratische waarden. Deze verschillen zijn echter alleen zinvol als ze bijdragen aan de ontwikkeling van de Alevi-gemeenschap, helpen haar essentie te behouden en een rol spelen bij het aanpakken van haar problemen. Wat we echter zien, is dat deze uiteenlopende standpunten in sommige gevallen juist bijdragen aan versnippering, verdeeldheid en de verzwakking van de Alevi-gemeenschap. Dit is iets wat we moeten vermijden.
Uiteindelijk streven sommige instellingen, verenigingen, stichtingen en zelfs cemevi’s die in naam van het alevisme zijn opgericht ernaar om zich onder druk van de soennitisch-islamitische meerderheid dichter bij machtscentra te positioneren. In het streven naar beperkte kortetermijnbelangen werken zij samen met die machtscentra, terwijl zij de eeuwenoude geloofsovertuigingen van de Alevi-gemeenschap uithollen en zich soms aanpassen aan en de soennitische islam nabootsen. Dergelijke benaderingen bestonden in het verleden en zullen ook vandaag de dag blijven bestaan. Ze brengen de Alevi-gemeenschap zeker schade toe, maar ik geloof niet dat ze uiteindelijk zullen slagen.
Ik wil ook benadrukken dat de Alevieten met enorme inspanningen hun eigen instellingen hebben opgericht. Sommige van deze instellingen zijn echter door de autoriteiten en de heersende politieke denkwijze specifiek in het leven geroepen om de Alevitische gemeenschap te verdelen en te assimileren. Tegelijkertijd kan het voorkomen dat sommige van onze eigen instellingen af en toe in deze richting gaan om aan directe praktische behoeften te voldoen, maar de sociale dynamiek die door de alevitische gemeenschap wordt gecreëerd, leidt hen uiteindelijk weer terug naar het juiste pad. Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen deze twee categorieën. Enerzijds zijn er instellingen die vanuit de alevitische gemeenschap zelf zijn ontstaan. Anderzijds zijn er instellingen die zijn opgericht om alevieten te assimileren, hun identiteit te ondermijnen en hun geloofsovertuigingen van hun inhoud te ontdoen.
Het pad is groter dan wij allemaal, en groter dan welke instelling dan ook. Ondanks alle pogingen om het te ondermijnen, zal de Alevi-gemeenschap haar weg blijven volgen."
We moeten ons verenigd verzetten tegen deze aanvallen
Fırat zei dat de enige effectieve reactie op dergelijke pogingen eenheid binnen de Alevi-gemeenschap is, en benadrukte dat waakzaamheid geboden is. Hij zei: „De enige manier om deze aanvallen te weerstaan, is door in eenheid op te treden. Onze instellingen, de cemevis (Alevi-gebedshuizen), de ocaks (Alevi-spirituele afstammingslijnen en centra van religieus gezag), de dergahs (Alevi-loges) en de pirs moeten de krachten bundelen om deze strategie te verslaan. In de afgelopen decennia hebben Alevieten instellingen opgericht die een belangrijke en blijvende bijdrage hebben geleverd. Toch zien we ook dat deze instellingen soms het doelwit zijn van ernstige pogingen om ze in diskrediet te brengen en te ondermijnen. Een van onze belangrijkste verantwoordelijkheden is om waakzaam te blijven tegen dergelijke aanvallen en onze problemen waar mogelijk op te lossen door middel van overleg binnen onze eigen gemeenschap.
We moeten ook waakzaam blijven voor instellingen die assimilatie bevorderen door het alevisme uit te hollen, in diskrediet te brengen en te corrumperen. Tegelijkertijd moeten we onder de bevolking uitgebreid werk verrichten tegen religieuze ordes, religieuze gemeenschappen en door de overheid gesteunde structuren die zich binnen de Alevi-gemeenschap organiseren.
Het allerbelangrijkste is dat we de mechanismen moeten instellen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat onze eigen waarheid en de essentie van het alevisme in onze steden weer krachtiger worden beleefd. We zullen elkaar bijstaan en elkaars Hızır worden (een vereerde spirituele figuur in de alevitische traditie die symbool staat voor hulp, bescherming en solidariteit)."
Bron: ANF
