15 mei wordt wereldwijd door Koerden gevierd als de Dag van de Koerdische Taal. Deze datum herdenkt de publicatie van het eerste nummer van het tijdschrift Hawar op 15 mei 1932 in Damascus – een gebeurtenis die tot op de dag van vandaag wordt beschouwd als een keerpunt in de geschiedenis van de Koerdische taal. Het tijdschrift werd uitgegeven onder leiding van Celadet Ali Bedirxan, samen met Kamûran Bedirxan, Qedrîcan, Osman Sebrî, Cegerxwîn en Nûredîn Zaza. Met Hawar begon niet alleen een nieuwe fase in de Koerdische literatuur en taalkunde, maar het tijdschrift werd ook een symbool van het culturele voortbestaan en de taalkundige zelfbewustwording van het Koerdische volk.
Hawar sloeg een nieuw hoofdstuk open
Tussen 1932 en 1943 verschenen in totaal 57 nummers van Hawar. De vroege edities werden aanvankelijk in Arabisch schrift gedrukt, voordat de redactie geleidelijk overging op het Latijnse alfabet. Deze transformatie had een blijvende invloed op de ontwikkeling van het moderne Koerdisch. Tot op de dag van vandaag wordt Hawar beschouwd als de basis van de moderne Koerdische uitgeverij. Het tijdschrift publiceerde literaire teksten, gedichten, taalkundige studies, korte verhalen en politieke artikelen, en werd zo een culturele school voor veel intellectuelen van die tijd. Naast bijdragen in het Koerdisch werden er ook teksten in het Arabisch en Frans gepubliceerd, waarmee de redactie de Koerdische kwestie internationaal onder de aandacht wilde brengen.
Taal als een kwestie van bestaan
De rol van Celadet Bedirxan was bijzonder invloedrijk, aangezien hij taal niet louter als een middel tot culturele expressie beschouwde, maar als het fundament van het nationale bestaan. In het eerste nummer schreef Bedirxan: „Hawar is de stem van de wetenschap. Wetenschap is de kennis die de mensheid van zichzelf heeft. Zelfkennis opent de weg naar bevrijding en schoonheid.” Hij vervolgde: “Bovenal streeft Hawar ernaar het bestaan van onze taal bekend te maken, omdat taal voor ons een essentiële bestaansbasis is.” Deze woorden worden vandaag de dag nog steeds beschouwd als een van de belangrijkste programmatische verklaringen van de moderne Koerdische taalbeweging.
De nalatenschap van Celadet Bedirxan
Door het op het Latijn gebaseerde Koerdische alfabet te introduceren en te systematiseren, legde Celadet Bedirxan de basis voor een groot deel van de huidige geschreven Koerdische taal in het Kurmancî-dialect. Het zogenaamde Bedirxan-alfabet wordt vandaag de dag nog steeds gebruikt in veel delen van Koerdistan en in de hele Koerdische diaspora. Talrijke schrijvers, journalisten en academici blijven verwijzen naar het taalkundige en politieke werk van de Hawar-generatie.
Een voortdurende strijd voor het Koerdisch
De Dag van de Koerdische Taal wordt sinds 2006 officieel gevierd. Voor veel Koerden is het niet alleen een culturele herdenking, maar ook een uiting van een voortdurende strijd tegen assimilatie, taalverboden en de uitsluiting van het Koerdisch uit het onderwijs, het bestuur en het openbare leven. In veel delen van Koerdistan blijft de eis van onderwijs in de moedertaal en officiële erkenning van de Koerdische taal tot op de dag van vandaag een centraal politiek thema. 15 mei herdenkt daarom niet alleen de geschiedenis van een tijdschrift, maar ook de voortdurende inspanning om taal, herinnering en identiteit te behouden tegen decennia van onderdrukking in.
