Ter gelegenheid van Internationale Vrouwendag op 8 maart richtte de gevangen Koerdische leider Abdullah Öcalan een uitgebreide boodschap tot de Koerdische vrouwenbeweging. In de verklaring, gepubliceerd door de Coördinatie van de Koerdische Vrije Vrouwenpartij (Partiya Azadiya Jinên Kurdistanê, PAJK), benadrukte hij de historische rol van vrouwen als grondleggers van de samenleving en riep hij op tot een sterkere politieke organisatie binnen de vrouwenbeweging.
De brief van Öcalan luidt als volgt:
"Iedereen heeft een subjectieve kijk op vrouwen, een passie of een vloek. Of blindheid. Als we het hebben over iets goddelijks in deze wereld, lijkt het mij juister, zelfs noodzakelijk, dat dit van vrouwelijke oorsprong is. Wat mij verbaast, is dat de man zijn monopolie op kennis en macht roekeloos heeft gebruikt om vrouwen tot slaaf te maken. Het feit dat hij vrouwen in geestelijk en lichamelijk opzicht zo heeft uitgebuit zonder enige ethische of politieke regels te erkennen, dwingt mij om dit te beschouwen als de meest fundamentele filosofische kwestie. Er is meer behoefte dan aangenomen aan filosofie, aan wetenschappelijke filosofie en zelfs aan verdieping van de studie van religie en mythologie om licht op deze kwestie te werpen. En daarmee wordt het noodzakelijk om de ware menselijke ethiek en esthetiek, de constructie van de politieke sfeer en daarmee de institutionalisering van de democratische samenleving te onthullen, waardoor dit het fundamentele onderwerp van de sociologie en dus van de jineologie wordt.
Ik zou graag willen reageren op de bekende uitspraak van Karl Marx, “Niets menselijks is mij vreemd”, met de woorden: “De mens als vrouw interesseert mij nog meer.” Het feit dat het zogenaamde wetenschappelijke realsocialisme zo blind was voor vrouwen was niet alleen een van de belangrijkste redenen voor de ineenstorting ervan, maar ook het bewijs van hoe diep de geconstrueerde slavernij van de man was geworteld. Toen we op zoek waren naar manieren om het reële socialisme te overwinnen, werd voor mij een fundamenteel criterium doorslaggevend: socialisme kan alleen voortkomen uit het aangaan van een echte vrije relatie met vrouwen. Bovendien is het alleen mogelijk om echt mens te worden en te breken met de loutere natuurlijkheid van het dierenrijk op basis van een relatie met vrouwen die gegrondvest is op gelijkheid, vrijheid en ethische en esthetische principes.
Op kastenstelsel gebaseerd sociaal moordsysteem
In mijn laatste manifest wilde ik uitdrukken dat aan de basis van wat ik het op het kastenstelsel gebaseerde sociale moordsysteem noem, de vernietiging van de ziel van vrouwen ligt, terwijl de kapitalistische moderniteit hun lichamen heeft gereduceerd tot een toestand die erger is dan die van een lijk. U weet heel goed dat vrouwen vaak zeggen: “Je hebt mijn ziel en mijn lichaam weggenomen.” Deze uitdrukking heeft een diepe historische betekenis en maakt al lang deel uit van een collectieve uitdrukking van ervaring.
Een andere centrale conclusie van mijn manifest betreft de noodzaak om de sociologie opnieuw te definiëren. Naar mijn mening kan sociologie niet worden vastgesteld als een wetenschap van de samenleving in enge zin. Dit komt omdat de samenleving, als een tweede natuur, een dimensie van betekenis bezit die voortkomt uit haar oneindige relationaliteit en die niet kan worden begrepen als een object van wetenschappelijk onderzoek. Bepaalde aspecten kunnen wel degelijk wetenschappelijk worden onderzocht, zoals de economische basis die door Karl Marx en Friedrich Engels wordt benadrukt, de sociale structuur in de zin zoals beschreven door Max Weber, of de identiteit en normatieve structuren die door Émile Durkheim worden geanalyseerd. De veelomvattende ‘betekeniswereld’ van sociale aard kan echter niet volledig op deze manier worden gevat.
Zelfs als men het analytisch benadert, kan het resultaat eerder worden opgevat als een ethisch-esthetische praktijk – als een kunst van politiek en sociaal samenleven. Hiermee bedoel ik zeker niet de vermeende ‘kunst’ die door de kapitalistische moderniteit binnen haar cultuurindustrie wordt geproduceerd, die in werkelijkheid meer lijkt op een cultureel slachthuis.
Van het moederlijke sociale systeem naar het patriarchaat
In plaats van de marxistische stelling dat ‘geschiedenis een geschiedenis van klassenstrijd is’, kwam ik tot een andere definitie: alle geschiedenis, inclusief de periode vóór het schrift, kan worden begrepen als een spanning tussen commune en staat die voortkwam uit de opsplitsing van de oorspronkelijke clanstructuren.
Het fenomeen van communalisering, waarvan een grondige bestudering en verklaring een uitgebreide analyse zou vereisen, ontwikkelde zich in wezen als een moederlijke vorm van samenleving. Archeologische vondsten wijzen erop dat het zich – voornamelijk dankzij geografische factoren en geschikte flora en fauna – ontwikkelde langs de Zagros-Taurus-as en ongeveer 50.000 tot 30.000 jaar geleden ontstond. De vondsten uit die periode, waaronder talrijke vrouwelijke beeldjes maar geen mannelijke beelden, wijzen ook op deze realiteit.
Tot aan het neolithicum heeft deze moederlijke samenleving een aanzienlijke culturele en sociale ontwikkeling doorgemaakt, met name op het gebied van taal en planten- en dierenculturen. Tot aan de drempel van de sedentaire samenleving bleef de dominante culturele orde duidelijk vrouwgericht. Een aanwijzing hiervoor is bijvoorbeeld te vinden in het vrouwelijke stamelement van veel talen en in de Ma-cultuur. In een latere fase kreeg de mannelijke ‘bende’, die steeds meer ervaring en macht had opgedaan in het doden van dieren, echter toegang tot deze sociale rijkdom. Van het jagen op dieren keerde zij zich uiteindelijk tegen de wereld van de vrouwen zelf. Eerst doodde ze de mannelijke familieleden – vooral ooms en adolescente mannen – die onder de bescherming van vrouwen stonden, en eigende ze zich hun sociale middelen toe. Daarna onderwierp ze de vrouwen en maakte ze hen tot slaven. In wezen betekende dit de vernietiging van de vrouwelijke ziel.
Op deze manier ontstond de ‘mannelijke god’. De oorspronkelijke religie van de natuurlijke godin maakte plaats voor een hemelse religie van de mannelijke god. De daaropvolgende ontwikkelingen zijn gemakkelijk te volgen in de Sumerische mythologie en in de latere geschiedenis van de monotheïstische religies. Het mythologische conflict tussen Enki en Inanna, evenals de verhalen in het Epos van Gilgamesj, weerspiegelen deze transformatie. Vanaf die tijd tot op heden hebben literatuur, politiek en sociologie in wezen deze gemasculiniseerde, hegemonische vorm van de man tot uitdrukking gebracht.
Het ‘vrouwenproject’ en de praktische uitvoering ervan
Wat mij verbaast, is het feit dat we gedurende de hele geschiedenis van de beschaving zo'n verblinde structuur van bewustzijn en gevoel hebben gehandhaafd en zelfs hebben volgehouden, terwijl we geconfronteerd werden met een waarheid die eigenlijk relatief gemakkelijk te herkennen en te begrijpen had moeten zijn. Het is daarom de verantwoordelijkheid van de sociale analyse – in het bijzonder van de jineologie en de sociologie, maar ook van een nieuw socialisme (een socialisme na het echte socialisme) en van de kunst – om deze realiteit zichtbaar te maken, theoretisch te conceptualiseren en door te voeren in processen van vernieuwde sociale transformatie.
Beste kameraden, toen ik zei dat mijn “vrouwenproject” in wezen als voltooid kon worden beschouwd, bedoelde ik precies deze conceptuele uitwerking. Maar nu staat mij een enorme praktische taak te wachten: de implementatie en realisatie van dit perspectief in het sociale leven.
De groeiende belangstelling en de talrijke vragen van vrouwelijke kameraden en vriendinnen zetten mij duidelijk aan tot nieuwe zoektochten en reflecties. Tegelijkertijd is het duidelijk dat mijn positie en mijn huidige omstandigheden, wat communicatie betreft, niet toereikend zijn om al deze vragen adequaat te beantwoorden.
Historisch gezien zijn vrouwen het grondleggende subject van de samenleving
Het proces dat we momenteel doormaken, is er een waarin vrouwen een nog actievere rol kunnen spelen. De wederopbouw van de sociale orde zal vorm krijgen onder leiding van vrouwen. Ook historisch gezien zijn vrouwen het grondleggende subject van de samenleving.
Socialisatie ontstaat rond vrouwen en door hun acties. Dit is een sociologische realiteit. Vrouwen beschikken over een potentieel – zowel wat betreft hun bewustzijn van vrijheid als hun mate van organisatie – dat hen in staat stelt een leidende rol te spelen in het proces van sociale wederopbouw. Daarom moeten inspanningen om dit potentieel in de praktijk te verdiepen, te mobiliseren en te activeren, en het te transformeren van louter capaciteit naar daadwerkelijke effectiviteit, de centrale zorg van vrouwenorganisaties worden. Het huidige proces biedt gunstige omstandigheden voor vrouwen om zichzelf te bevrijden en tegelijkertijd bij te dragen aan de bevrijding van de samenleving.
Politieke organisatie en de ethiek van relaties
De fundamentele kracht van dit proces zijn vrouwen. Daarom is het noodzakelijk dat vrouwen hun eigen bestaan verder politiseren en zichzelf gaan zien als autonome politieke subjecten. In plaats van puur emotionele benaderingen wint een vorm van vrouw-worden waarin de politieke dimensie steeds meer op de voorgrond treedt aan belang. Zonder politieke realiteit is het zelfs onmogelijk om te ademen. Dit is van groot belang, en ik ben er vast van overtuigd dat jullie deze taak aankunnen.
Onze ideologische lijn van vrouwenemancipatie is welbekend. Vrouwen hebben al een aanzienlijk niveau bereikt op het gebied van vrijheid en organisatie. Wat nu echter nodig is, is een kwalitatieve sprong voorwaarts: van de ideologie van vrouwenemancipatie naar een politieke praktijk van vrouwenemancipatie. Een dergelijke ontwikkeling is in feite al op veel plaatsen waarneembaar. Ik ben ervan overtuigd dat er onder jullie sterke politieke leiders zullen opstaan.
Jullie weten dat ik jullie nooit in de steek heb gelaten. Ik ben ervan overtuigd dat juist hierin de meest realistische uitdrukking ligt van wat ik platonische liefde in sociale zin noem.
Het begrip van liefde van een socialist en zijn houding ten opzichte van de relaties tussen vrouwen en mannen onthullen zijn persoonlijkheid. Het moet duidelijk zijn dat het gevoel dat door het op kasten gebaseerde sociale moordsysteem als “liefde” wordt verkocht, zo is georganiseerd dat het de voortzetting van de slavernij van vrouwen verzekert.
De idealisering van wat niet kan worden gerealiseerd
Het begrip ‘platonische liefde’ dat ik gebruik, mag ook niet verkeerd worden begrepen. Platonische liefde betekent de idealisering van wat in de praktijk niet kan worden gerealiseerd. Het idealisme van platonische liefde is waardevoller dan het realisme van praktische liefde. Je kunt je aandacht hierop richten. Je moet je geest en hart niet richten op de realisatie van praktische liefde. We moeten kiezen voor platonische liefde, omdat de realisatie van praktische liefde vol valkuilen zit.
Tot slot wil ik benadrukken dat ik jullie ontwikkelingen als belangrijk beschouw en ze zie als een ‘tijdperk van vrouwelijk heldendom’. Ik feliciteer jullie hiermee. Jullie heldhaftige manier van leven is zeer ethisch en esthetisch; het vertegenwoordigt het sterkste antwoord van onze tijd op het op kasten gebaseerde sociale moordsysteem. De centrale vraag betreft hoe een nieuw menselijk leven vorm kan krijgen. Zonder via vrouwen de ware geheimen van het leven te doorgronden, zal het niet mogelijk zijn de taal van het universum te begrijpen.
Aan jullie allemaal – vooral aan jou, maar ook aan alle vrienden die vragen stellen – hoop ik dat het komende jaar en de jaren daarna rijk aan betekenis zullen zijn en jullie zullen leiden naar liefde en genegenheid. Met respectvolle groeten.”